Ông Trump mở rộng cam kết tự nguyện nhằm ngăn chi phí điện của trung tâm dữ liệu đổ lên hóa đơn hộ gia đình Mỹ

Tổng thống Donald Trump vừa công bố mở rộng “Ratepayer Protection Pledge” – tạm hiểu là cam kết bảo vệ người trả tiền điện – để bao trùm không chỉ các tập đoàn công nghệ, mà cả công ty điện lực, nhà phát triển trung tâm dữ liệu, hợp tác xã điện và chính quyền bang. Theo Nhà Trắng, mục tiêu là ngăn làn sóng xây dựng datacenter, tức các trung tâm dữ liệu quy mô lớn dùng để vận hành dịch vụ số và AI, làm tăng hóa đơn điện của các hộ gia đình Mỹ. Phát biểu tại trụ sở Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), ông Trump cho rằng khi các datacenter mới mọc lên, giá điện của các gia đình Mỹ không những không tăng mà còn có thể giảm.

Cam kết này được đưa ra trong bối cảnh ngày càng nhiều người Mỹ phản đối làn sóng mở rộng trung tâm dữ liệu, đặc biệt tại những khu vực chứng kiến chi phí điện đi lên. Nguyên nhân chính nằm ở nhu cầu đầu tư lớn vào nguồn phát điện mới và nâng cấp lưới điện để phục vụ các cơ sở hạ tầng AI. AI, hay trí tuệ nhân tạo, đòi hỏi khối lượng tính toán khổng lồ; để đáp ứng, các doanh nghiệp phải xây thêm datacenter chứa hàng chục nghìn máy chủ. Việc này kéo theo mức tiêu thụ điện tăng mạnh, từ đó tạo áp lực lên hệ thống điện địa phương.

Khi cam kết lần đầu được công bố hồi đầu năm, những bên ký tên chủ yếu là các ông lớn công nghệ, bao gồm Amazon, Google, Meta, Microsoft, OpenAI, Oracle và xAI. Đây là các doanh nghiệp thường được gọi là hyperscaler – thuật ngữ chỉ những công ty vận hành hạ tầng điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu ở quy mô cực lớn. Họ đồng ý chi trả toàn bộ phần chi phí phát sinh nếu nhu cầu điện của mình buộc hệ thống phải bổ sung nguồn điện hoặc nâng cấp lưới. Tuy nhiên, giới quan sát chỉ ra rằng các hyperscaler không trực tiếp quyết định giá điện bán tới người dân; vai trò đó nằm ở các công ty điện lực và cơ quan quản lý cấp bang. Việc mở rộng cam kết lần này vì thế được xem là động thái lấp khoảng trống quan trọng nhất của phiên bản ban đầu.

Theo thông tin từ Nhà Trắng, hơn 200 đơn vị mới gồm công ty điện lực, nhà phát triển datacenter, hợp tác xã và các bang đã tham gia sáng kiến. Chính quyền Mỹ khẳng định phạm vi của cam kết hiện bao phủ khoảng 80% lượng điện cung cấp cho hộ gia đình và doanh nghiệp trên toàn quốc, tương đương tác động tới khoảng 263 triệu người khi một trung tâm dữ liệu được xây gần nơi họ sinh sống. Dù vậy, con số bao phủ lớn không đồng nghĩa với việc rủi ro tăng giá điện đã được loại bỏ, bởi bài toán then chốt vẫn nằm ở cách chi phí đầu tư hạ tầng điện được phân bổ.

Một điểm đáng chú ý trong phát biểu của ông Trump là nhiều nhà phát triển datacenter có thể sẽ phải tự xây nguồn điện ngay trong khuôn viên dự án. Mô hình này được gọi là phát điện tại chỗ, tức doanh nghiệp tự vận hành nhà máy điện riêng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lưới điện công cộng. Về bản chất, điều đó khiến một số trung tâm dữ liệu hoạt động gần giống như utility, tức một đơn vị cung cấp dịch vụ điện. Ông Trump cho rằng cách làm này sẽ giúp giảm phàn nàn từ cộng đồng địa phương, đồng thời thậm chí có thể tạo ra lượng điện dư để bơm ngược trở lại lưới điện.

Dù thông điệp chính trị khá mạnh mẽ, điểm gây tranh cãi nhất của “Ratepayer Protection Pledge” là tính tự nguyện. Nội dung cam kết hiện không nêu rõ cơ chế cưỡng chế thực hiện, không chỉ ra hình phạt nếu bên ký không ngăn được việc hóa đơn điện của người dân tăng lên do nhu cầu từ datacenter AI. Nói cách khác, đây hiện giống một lời hứa chính sách hơn là một quy định bắt buộc. Bài kiểm tra thực sự sẽ đến khi nhu cầu điện tiếp tục leo thang và các bang phải quyết định ai sẽ trả tiền cho nhà máy điện mới, đường dây truyền tải mới và các nâng cấp lưới điện vốn rất tốn kém.

Áp lực đối với cam kết này sẽ sớm tăng lên. Dữ liệu mới nhất từ Synergy Research cho thấy tổng công suất trung tâm dữ liệu tại Mỹ có thể tăng gấp đôi trong ba năm tới, chủ yếu do các hyperscale operator – tức những nhà vận hành hạ tầng siêu lớn – đẩy mạnh xây dựng. Công ty nghiên cứu này cho biết hiện có gần 1.500 dự án cơ sở quy mô lớn trong danh sách chuẩn bị triển khai trên toàn cầu, trong đó gần một nửa nằm ở Mỹ. Tổng phần công suất CNTT bổ sung, đo bằng gigawatt, dự kiến đạt khoảng 45 GW trong vài năm tới. Gigawatt là đơn vị đo công suất điện rất lớn, thường dùng để mô tả quy mô của nhà máy điện hoặc mức tiêu thụ của cả một cụm hạ tầng lớn.

Theo nhà phân tích trưởng John Dinsdale của Synergy, khả năng tiếp cận nguồn điện và sự phản đối ngày càng tăng của cộng đồng địa phương đang làm chậm nhiều kế hoạch xây trung tâm dữ liệu mới. Tuy nhiên, ông cũng nhận định các nhà phát triển sẽ tiếp tục tìm cách vượt qua các rào cản này, bởi nhu cầu thị trường vẫn tăng rất mạnh. Nếu xu hướng đó tiếp diễn, Mỹ nhiều khả năng vẫn duy trì vị thế chiếm hơn một nửa công suất trung tâm dữ liệu đang vận hành trên toàn cầu trong 5 năm tới. Điều đó đồng nghĩa cuộc tranh luận quanh AI, điện năng, lưới điện cũ kỹ và chi phí mà người dân phải gánh sẽ còn nóng trong thời gian dài.