Rocket Lab chi 8 tỷ USD thâu tóm Iridium, tăng tốc thành đối thủ tích hợp dọc mới của SpaceX

Rocket Lab vừa đạt thỏa thuận mua lại Iridium Communications trong một thương vụ tiền mặt và cổ phiếu trị giá 8 tỷ USD, mở ra khả năng hình thành một đối thủ đáng gờm hơn với SpaceX và cả Amazon trên thị trường băng thông rộng vệ tinh. Nếu hoàn tất, đây sẽ là bước chuyển lớn của Rocket Lab từ một công ty nổi bật về phóng tên lửa sang mô hình “tích hợp dọc” – tức tự sở hữu cả năng lực phóng, hạ tầng vệ tinh lẫn dịch vụ viễn thông cung cấp trực tiếp cho khách hàng.

Theo thông báo chung từ hai doanh nghiệp, hội đồng quản trị của Rocket Lab và Iridium đều đã nhất trí thông qua thương vụ, dự kiến khép lại vào giữa năm sau nếu vượt qua các bước rà soát cổ đông và cơ quan quản lý. Trong tài liệu gửi nhà đầu tư, Rocket Lab mô tả thương vụ này là bàn đạp để trở thành một “cường quốc không gian cấp 1, tự phóng và tích hợp hoàn chỉnh”. Nói đơn giản, công ty không chỉ bán dịch vụ đưa hàng hóa lên quỹ đạo mà còn muốn kiểm soát luôn mạng vệ tinh và doanh thu dịch vụ thuê bao phát sinh định kỳ.

Iridium hiện vận hành một chòm vệ tinh gồm 80 vệ tinh, trong đó 66 vệ tinh đang hoạt động và số còn lại đóng vai trò dự phòng trên quỹ đạo. Khái niệm “chòm vệ tinh” dùng để chỉ một nhóm vệ tinh phối hợp với nhau để phủ sóng liên tục trên quy mô rộng, thay vì phụ thuộc vào một vài vệ tinh đơn lẻ. Công ty này đang cung cấp dịch vụ trên phạm vi toàn cầu, bao gồm cả các vùng cực – khu vực vốn rất khó phủ sóng bằng hạ tầng viễn thông mặt đất. Iridium cho biết họ có hơn 2,55 triệu thuê bao trên toàn thế giới, đồng thời phục vụ nhiều nhóm khách hàng quan trọng như chính phủ Mỹ, quân đội, hàng hải, hàng không và viễn thông.

Hệ thống của Iridium sử dụng băng tần L-band cho liên lạc với thiết bị người dùng và Ka-band cho kết nối giữa vệ tinh với các trạm cổng mặt đất hoặc các liên kết hạ tầng liên quan. “Băng tần” là dải tần số vô tuyến được phân bổ cho các mục đích truyền thông khác nhau. L-band thường cho tốc độ dữ liệu thấp hơn, nhưng đổi lại ổn định hơn trong điều kiện thời tiết xấu, nên đặc biệt phù hợp với các dịch vụ liên lạc tin cậy ở nơi xa xôi. Trong khi đó, Ka-band hỗ trợ truyền dữ liệu nhanh hơn, thích hợp cho các kết nối dung lượng lớn trong mạng vệ tinh hiện đại.

Dù Iridium có lợi thế về độ phủ toàn cầu và khách hàng lâu năm, quy mô hạ tầng của hãng vẫn khiêm tốn nếu đặt cạnh Starlink. Mạng Starlink hiện có gần 10.000 vệ tinh trên quỹ đạo, vượt xa con số 80 của Iridium. Điều đó đặt ra câu hỏi then chốt: Rocket Lab sẽ mở rộng năng lực phục vụ ra sao khi muốn thu hút thêm người dùng mới và bước vào các phân khúc tiêu dùng đại chúng hơn. Công ty cho biết họ không chỉ duy trì mạng hiện tại mà còn sẽ mở rộng dịch vụ di động kết nối trực tiếp tới thiết bị.

Một trong những hướng đi đáng chú ý của Rocket Lab là phát triển dịch vụ “direct-to-device”, tức vệ tinh kết nối thẳng tới điện thoại hoặc thiết bị di động mà không cần trạm thu phát chuyên dụng riêng. Đây là mảng đang được xem là chiến trường mới giữa các công ty không gian, vì nó hứa hẹn biến vệ tinh thành lớp phủ sóng bổ sung cho mạng di động truyền thống, đặc biệt ở vùng biển, vùng núi, sa mạc hay khu vực thiên tai. Rocket Lab muốn dùng nền tảng của Iridium để cạnh tranh với Starlink và tham vọng mạng vệ tinh quỹ đạo tầm thấp của Amazon khi dịch vụ này mở rộng thương mại.

Thị trường mà Rocket Lab đang nhắm tới là mạng vệ tinh LEO, viết tắt của Low Earth Orbit, tức quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Đây là vùng quỹ đạo gần Trái Đất hơn so với vệ tinh viễn thông truyền thống, giúp giảm độ trễ tín hiệu và phù hợp cho internet vệ tinh hoặc liên lạc thời gian thực. Khi kết hợp phóng tên lửa, xây dựng vệ tinh và bán dịch vụ thuê bao, Rocket Lab đang theo đuổi mô hình tích hợp dọc giống SpaceX. Điểm hấp dẫn của mô hình này là doanh thu định kỳ: thay vì chỉ kiếm tiền theo từng hợp đồng phóng, công ty có thể thu tiền hàng tháng từ người dùng cuối và khách hàng doanh nghiệp.

Thương vụ này nhiều khả năng sẽ khiến Rocket Lab tăng nhịp độ phóng trong những năm tới để mở rộng chòm vệ tinh Iridium và phục vụ thêm khách hàng. Điều đó đồng nghĩa SpaceX sẽ đối mặt với một đối thủ trực diện hơn trong lĩnh vực vừa phóng tên lửa vừa khai thác viễn thông vệ tinh. Dù vậy, Rocket Lab vẫn còn khoảng cách đáng kể. Công ty hiện chưa sở hữu tên lửa có sức chở tương đương Falcon 9 của SpaceX, còn chương trình Neutron – mẫu tên lửa được kỳ vọng cạnh tranh trực tiếp – cũng từng gặp trục trặc phát triển.

Dù thua kém về quy mô, Rocket Lab gần đây vẫn ghi điểm bằng khả năng phản ứng nhanh. Công ty từng thực hiện một vụ phóng kỷ lục cho Lực lượng Không gian Mỹ chỉ 17 giờ sau khi nhận lệnh cho nhiệm vụ không gian chiến thuật cần triển khai gấp. Đây là tín hiệu cho thấy Rocket Lab có thể tạo khác biệt ở tính linh hoạt, một yếu tố đặc biệt quan trọng với khách hàng quốc phòng và chính phủ. Trong khi đó, SpaceX vẫn theo đuổi tham vọng tải trọng siêu nặng với Starship, nhưng chương trình này đã nhiều lần bị đình lại vì chưa đáp ứng mục tiêu an toàn và kỹ thuật.

Bức tranh cạnh tranh không chỉ có Rocket Lab và SpaceX. Amazon cũng đang xây dựng tham vọng mạng vệ tinh LEO của riêng mình, dù tiến độ thương mại hóa vẫn chưa theo kịp đối thủ. Trước đó, Amazon đã đồng ý mua Globalstar để hỗ trợ chiến lược vệ tinh đang hình thành. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, SpaceX vẫn dẫn đầu rõ rệt về cả số lượng vệ tinh, năng lực phóng và độ phủ dịch vụ, còn Rocket Lab đang cố tận dụng thương vụ Iridium để rút ngắn khoảng cách.

Ngay cả khi Rocket Lab khó có thể sớm thay thế vị thế của SpaceX, thương vụ Iridium vẫn là một bước ngoặt lớn của ngành không gian thương mại. Nó cho thấy cuộc chơi đang chuyển từ việc chỉ cạnh tranh tên lửa sang cạnh tranh toàn bộ chuỗi giá trị: từ quỹ đạo, vệ tinh, phổ tần cho đến thuê bao cuối cùng. “Phổ tần” ở đây là quyền sử dụng các dải tần số vô tuyến – một tài sản chiến lược trong viễn thông vệ tinh. Với khoảng một năm chờ phê duyệt từ cổ đông và nhà quản lý, SpaceX vẫn còn thời gian để nới rộng lợi thế. Nhưng nếu Rocket Lab tích hợp thành công Iridium, thị trường internet vệ tinh toàn cầu sẽ có thêm một đối trọng đáng chú ý.