6G tiến gần mốc tiêu chuẩn 2028, nhưng bài toán sinh lời khiến nhà mạng chưa mặn mà xuống tiền

Theo dự báo mới từ Juniper Research, những triển khai 6G đầu tiên có thể bắt đầu từ năm 2029, trong đó Mỹ và Hàn Quốc nhiều khả năng là hai thị trường dẫn đầu làn sóng thương mại hóa sớm. Tổ chức 3GPP (Third Generation Partnership Project) – liên minh xây dựng các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho mạng di động toàn cầu – được cho là sẽ công bố các đặc tả kỹ thuật 6G đầu tiên vào năm 2028. Juniper ước tính số kết nối 6G trên toàn cầu sẽ đạt khoảng 4,6 triệu ngay trong năm ra mắt 2029 và tăng mạnh lên 2,9 tỷ vào năm 2035. Về phân bổ khu vực, Đông Á và Trung Quốc được dự báo chiếm gần ba phần tư tổng số kết nối vào năm 2030, tiếp theo là Bắc Mỹ, còn Tây Âu xếp khá xa phía sau.

Dù lộ trình kỹ thuật của 6G đang dần rõ hơn, giới phân tích cho rằng thị trường chưa thực sự sẵn sàng chi tiền. Một trong những nguyên nhân lớn nhất là bài toán ROI (Return on Investment, tức tỷ suất hoàn vốn) của 5G vẫn còn gây áp lực lên các nhà mạng. Nói cách khác, nhiều doanh nghiệp viễn thông vẫn chưa thu hồi đủ vốn từ các khoản đầu tư khổng lồ cho 4G và 5G, nên khó có động lực mở hầu bao cho thế hệ mạng tiếp theo nếu chưa thấy ứng dụng đủ thuyết phục. Các chuyên gia nhận định tốc độ triển khai 6G có thể chậm hơn 5G, đặc biệt ở mảng tiêu dùng đại chúng, trong khi các ứng dụng doanh nghiệp, công nghiệp hoặc quân sự có thể là nhóm được ưu tiên trước.

Nhiều nhà mạng hiện tập trung vào 5G-Advanced thay vì nói nhiều về 6G. Đây là giai đoạn nâng cấp của 5G, nhằm cải thiện hiệu năng, độ trễ, độ ổn định và khả năng hỗ trợ các dịch vụ mới trước khi bước sang thế hệ mạng hoàn toàn mới. Theo các nhà quan sát thị trường, 6G hiện vẫn bị xem như một ‘sự xao nhãng không mong muốn’ trong bối cảnh doanh nghiệp viễn thông còn bận chứng minh giá trị thương mại của 5G. Tuy vậy, ở một số thị trường, 6G vẫn có thể được thử nghiệm như công cụ tạo lợi thế hình ảnh và thể hiện năng lực công nghệ, chẳng hạn tại các sự kiện lớn như Olympic Mùa hè Los Angeles 2028.

Một trong những thách thức cốt lõi của 6G là phổ tần – tức các dải tần số vô tuyến được cấp phép để truyền dữ liệu không dây. Để vận hành 6G, chính phủ và cơ quan quản lý tại nhiều nước sẽ phải phân bổ thêm phổ tần mới. Tuy nhiên, việc sử dụng các dải tần cao hơn thường kéo theo nguy cơ nhiễu tín hiệu lớn hơn. Trước đây, GSMA – hiệp hội đại diện cho ngành di động toàn cầu – từng đề xuất dải 7-24 GHz cho 6G, đặc biệt chú trọng vùng 7-15 GHz. Nhưng sau đó, tổ chức này đã chuyển hướng sang ưu tiên các dải tần thấp hơn, gần với những gì đang dùng hiện nay. Lý do khá rõ ràng: tần số thấp giúp trạm gốc hoặc cột phát sóng phủ rộng hơn, trong khi tần số cao cho tốc độ truyền dữ liệu lớn hơn nhưng phạm vi phủ sóng ngắn hơn.

Những công nghệ được kỳ vọng định hình 6G trải dài từ thực dụng đến rất tiên phong. Một ví dụ đáng chú ý là Reconfigurable Intelligent Surfaces, có thể hiểu là các bề mặt vật liệu thông minh có khả năng điều khiển đặc tính điện từ để phản xạ hoặc định hướng tín hiệu vô tuyến tốt hơn. Công nghệ này được xem là chìa khóa để giảm nhiễu khi dùng phổ tần cao, thậm chí hỗ trợ các dải terahertz – vùng tần số cực cao hứa hẹn tốc độ truyền dữ liệu vượt trội nhưng cũng rất khó khai thác trong thực tế. Bên cạnh đó, mạng vệ tinh cũng được dự báo đóng vai trò lớn hơn trong 6G, đặc biệt với xu hướng cho phép smartphone phổ thông kết nối trực tiếp. Kết quả lâu dài có thể là sự hội tụ giữa mạng mặt đất và mạng vệ tinh thành mô hình SAGIN (Space-Air-Ground Integrated Network), tức mạng tích hợp không gian – trên không – mặt đất, giúp giảm hoặc xóa các ‘điểm mù’ kết nối ở vùng xa, trên biển hoặc khu vực hạ tầng yếu.

Một hướng đi khác đang được nhắc đến là JCAS (Joint Communications and Sensing), tức mô hình kết hợp truyền thông và cảm biến. Với cách tiếp cận này, hạ tầng mạng không chỉ dùng để truyền dữ liệu mà còn có thể hoạt động như hệ thống cảm biến môi trường, phục vụ doanh nghiệp trong các bài toán như giám sát không gian, phát hiện chuyển động hoặc theo dõi điều kiện vận hành. Nếu thành hiện thực, 6G sẽ không đơn thuần là bản nâng cấp tốc độ của 5G, mà có thể trở thành lớp hạ tầng số đa năng, nơi mạng viễn thông, cảm biến và kết nối vệ tinh hòa làm một.

Bức tranh 6G hiện cho thấy một nghịch lý quen thuộc của ngành viễn thông: công nghệ có thể sớm sẵn sàng, nhưng thị trường chưa chắc đã muốn trả tiền ngay. Khi tiêu chuẩn đầu tiên dự kiến xuất hiện vào năm 2028 và triển khai thương mại có thể bắt đầu từ 2029, câu hỏi lớn nhất không còn là liệu 6G có làm được gì mới, mà là ai sẽ trả tiền cho nó và trong trường hợp sử dụng nào. Chừng nào các nhà mạng còn chưa giải được bài toán lợi nhuận từ 5G, 6G nhiều khả năng vẫn sẽ đi lên theo hướng chọn lọc, ưu tiên các thị trường dẫn đầu, các ứng dụng chuyên biệt và những màn trình diễn công nghệ hơn là một cuộc bùng nổ đại trà ngay từ đầu.