IDC cảnh báo cơn khát bộ nhớ do AI sẽ khiến PC và smartphone năm 2026 đắt hơn nhưng kém hấp dẫn hơn

Theo các nhà phân tích của IDC, làn sóng PC và điện thoại thông minh tiếp theo trong năm 2026 có thể sở hữu dung lượng bộ nhớ thấp hơn, ít tính năng hơn, nhưng giá bán lại tăng khoảng 14%. Nguyên nhân chính đến từ cuộc khủng hoảng nguồn cung bộ nhớ, khi tham vọng phát triển AI đang hút gần như toàn bộ năng lực sản xuất chip nhớ toàn cầu. IDC cho biết triển vọng thị trường đã xấu đi nhanh chóng chỉ trong vài tháng: doanh số PC năm 2026 được dự báo giảm 11,3%, tệ hơn khoảng 26% so với ước tính hồi tháng 12; trong khi thị trường smartphone có thể giảm 12,9%, cao hơn nhiều so với kịch bản xấu nhất 5,2% từng được đưa ra trước đó.

IDC nhận định đây có thể là thách thức lớn nhất mà ngành thiết bị tiêu dùng từng đối mặt. Vấn đề không chỉ là thiếu hàng tạm thời, mà có thể dẫn đến một cuộc tái cấu trúc mang tính nền tảng của toàn ngành, từ quy mô thị trường, cục diện cạnh tranh, cơ cấu sản phẩm cho tới mặt bằng giá. Trọng tâm của cuộc khủng hoảng nằm ở hai loại bộ nhớ quan trọng: DRAM và NAND flash. DRAM là bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động, đóng vai trò lưu dữ liệu tạm thời để máy tính và điện thoại xử lý tác vụ nhanh; còn NAND flash là loại bộ nhớ lưu trữ không mất dữ liệu, thường dùng trong SSD và bộ nhớ trong của smartphone. Khi các hệ thống AI, đặc biệt là hạ tầng huấn luyện và suy luận mô hình, cần lượng lớn DRAM và NAND hiệu năng cao, nguồn cung cho thiết bị tiêu dùng bị siết chặt.

Không chỉ IDC, Gartner cũng phát đi cảnh báo tương tự khi cho biết một số loại bộ nhớ đã tăng giá gấp đôi, thậm chí gấp bốn lần so với năm ngoái. Gartner dự báo DRAM và NAND dùng trong PC và điện thoại có thể tăng thêm 130% vào cuối năm 2026. Hãng nghiên cứu này cũng dự đoán lượng PC xuất xưởng sẽ giảm hơn 10% trong năm nay, còn smartphone giảm khoảng 8%, đều vì tình trạng thiếu bộ nhớ do AI thúc đẩy. IDC cho rằng sự thiếu hụt sẽ bắt đầu thể hiện rõ từ quý II, đặc biệt khi các nhà cung cấp nhỏ gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn hàng, khiến sản lượng thiết bị có thể sụt giảm mạnh.

Các hãng sản xuất lớn đã cảm nhận rõ áp lực chi phí. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh, Dell cho biết giá DRAM trong 6 tháng qua đã tăng gần 5,5 lần, lên 2,39 USD mỗi gigabit, trong khi NAND đạt 0,20 USD mỗi gigabyte, tăng gần 4 lần. Dell nói thêm rằng các nhà phân tích đang dự báo giá bộ nhớ trong quý II sẽ còn tăng thêm 20% đến 50%. Trước đó, công ty từng giảm giá PC vào tháng 10 để giành thị phần, nhưng đến tháng 1 đã phải tăng giá trở lại để bù chi phí bộ nhớ. HP cũng cho biết bộ nhớ hiện chiếm tới 35% chi phí nguyên vật liệu để lắp ráp một chiếc PC, tăng mạnh từ mức 15% đến 18% của quý trước. Giám đốc tài chính HP dự báo giá bộ nhớ có thể tăng 100% theo quý trong giai đoạn tới. Lenovo cũng xác nhận sẽ tăng giá bán trung bình, hay ASP – viết tắt của average selling price, tức giá bán trung bình của mỗi thiết bị – trong năm 2026, do số lượng PC sẵn có trên thị trường có thể giảm.

Để giảm tác động từ chi phí và nguồn cung hạn chế, IDC cho rằng người tiêu dùng sẽ có xu hướng kéo dài vòng đời thiết bị, hoặc chuyển sang mua hàng cũ, hàng tân trang. Tân trang, hay refurbished, là các thiết bị đã qua sử dụng nhưng được kiểm tra, sửa chữa và bán lại với tình trạng gần như mới. Trong khi đó, các nhà sản xuất có thể cắt giảm dung lượng bộ nhớ trên các mẫu máy giá rẻ, tinh chỉnh phần mềm để dùng ít bộ nhớ hơn, hoặc trong một số trường hợp tìm đến các nhà cung cấp Trung Quốc mà trước đây họ né tránh vì lý do địa chính trị hay yêu cầu kỹ thuật.

Theo IDC, tác động đáng kể của việc mở rộng nguồn cung sẽ cần thời gian, đồng nghĩa môi trường kinh doanh khó khăn nhiều khả năng kéo dài xuyên suốt 2026 và lan sang 2027. Một trong những nguyên nhân lớn nhất là chi tiêu khổng lồ cho hạ tầng AI của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây hàng đầu. IDC ước tính bốn hãng cloud lớn nhất sẽ chi khoảng 600 tỷ USD trong năm nay cho các dự án AI. Cloud, hay điện toán đám mây, là mô hình cung cấp tài nguyên tính toán, lưu trữ và phần mềm qua internet. Những khoản đầu tư này đòi hỏi lượng lớn DRAM và NAND, cao hơn khoảng 70% so với năm trước, khiến thị trường bộ nhớ rơi vào trạng thái căng thẳng mang tính cấu trúc thay vì chỉ là biến động ngắn hạn.

Nếu các dự báo hiện tại trở thành hiện thực, người mua PC và smartphone trong năm 2026 sẽ phải đối mặt một nghịch lý khó chịu: trả nhiều tiền hơn nhưng nhận về thiết bị ít nâng cấp hơn. Khi bộ nhớ trở thành nút thắt lớn nhất, các hãng có thể buộc phải ưu tiên biên lợi nhuận, cơ cấu sản phẩm cao cấp và những tính năng tối ưu tài nguyên thay vì chạy đua nâng cấu hình đại trà. Điều đó đồng nghĩa thị trường thiết bị cá nhân có thể bước vào một giai đoạn kém sôi động hơn, trong khi người dùng phổ thông sẽ phải cân nhắc kỹ hơn mỗi lần nâng cấp máy.