Khủng hoảng bộ nhớ do AI kéo lùi thị trường PC, IDC cảnh báo nhiều hãng nhỏ có thể bị bật khỏi cuộc chơi

Thị trường máy tính cá nhân vừa ghi nhận cú chững đáng chú ý khi lượng PC xuất xưởng trong quý II/2026 giảm 5% so với cùng kỳ năm trước, còn 68,2 triệu máy, theo IDC. Đây là lần sụt giảm đầu tiên sau 9 quý tăng trưởng liên tiếp. Nguyên nhân chính đến từ cuộc khủng hoảng chip nhớ, đặc biệt là DRAM — loại bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động, đóng vai trò lưu dữ liệu tạm thời để hệ điều hành và ứng dụng hoạt động mượt mà. Khi DRAM khan hiếm, chi phí sản xuất PC tăng mạnh và các hãng gặp khó trong việc đảm bảo nguồn cung.

IDC cho biết làn sóng AI đang hút một lượng lớn tài nguyên bộ nhớ, khiến nguồn cung cho thị trường PC bị siết lại. Nói đơn giản, các hệ thống AI, từ máy chủ huấn luyện mô hình đến thiết bị có khả năng xử lý AI, đều cần dung lượng bộ nhớ lớn hơn đáng kể so với phần cứng truyền thống. Điều đó tạo ra tình trạng “memory crunch” — tức áp lực thiếu hụt bộ nhớ trên diện rộng. Không chỉ DRAM, các linh kiện khác như thiết bị lưu trữ cũng đang chịu sức ép, trong khi các yếu tố địa chính trị tiếp tục phủ bóng lên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một nghịch lý đang diễn ra trên thị trường PC: số máy bán ra giảm, nhưng doanh thu của các hãng lại tăng. IDC lý giải rằng các nhà sản xuất đang chuyển phần chi phí linh kiện leo thang sang giá bán nhanh hơn tốc độ suy giảm nhu cầu. Điều này đặc biệt dễ thấy ở phân khúc giá rẻ, nơi biên lợi nhuận vốn mỏng. Hệ quả là nhiều mẫu PC phổ thông đang dần biến mất vì không còn đủ dư địa để giữ mức giá hấp dẫn cho người dùng.

Những tập đoàn lớn như Apple, Dell, HP và Lenovo đang ở vị thế thuận lợi hơn nhờ quy mô mua hàng lớn và khả năng đàm phán nguồn cung từ rất sớm. Lenovo, chẳng hạn, vẫn ghi nhận tăng trưởng doanh thu mạnh ở mảng PC và thiết bị thông minh trong báo cáo tài chính gần nhất. IDC cảnh báo xu hướng này có thể dẫn đến “vendor consolidation” — tức quá trình thị trường co lại khi các công ty lớn giành thêm thị phần, còn doanh nghiệp nhỏ buộc phải sáp nhập, bị mua lại hoặc rút lui. Nói cách khác, khủng hoảng bộ nhớ không chỉ làm tăng giá PC mà còn có thể tái định hình toàn bộ cục diện cạnh tranh của ngành.

Áp lực chi phí kéo dài từ cơn khan hiếm bộ nhớ có thể làm chậm chu kỳ nâng cấp PC trên diện rộng. Đây là điều đáng chú ý vì nhiều doanh nghiệp hiện vẫn quan tâm đến “on-device AI processing” — tức xử lý AI trực tiếp trên thiết bị thay vì gửi toàn bộ dữ liệu lên đám mây. Cách tiếp cận này giúp giảm độ trễ, tăng quyền riêng tư và hạn chế phụ thuộc vào kết nối mạng, nhưng cũng đòi hỏi phần cứng mạnh hơn, đặc biệt là bộ nhớ và chip xử lý. Nếu giá linh kiện tiếp tục tăng, nhiều kế hoạch nâng cấp máy tính phục vụ AI có thể bị trì hoãn.

IDC dự báo tình trạng thiếu bộ nhớ khó có thể được giải quyết trước đầu năm 2028. Trước đó, nhiều khách hàng doanh nghiệp đã đẩy sớm kế hoạch mua PC để né các đợt tăng giá tiếp theo, nhưng IDC cho rằng sẽ không có thêm một làn sóng gom hàng tương tự. Điều này báo hiệu nửa cuối năm 2026 có thể tăng trưởng chậm lại rõ rệt. Trong khi đó, TrendForce — đơn vị theo dõi thị trường công nghệ tại Đài Loan — nhận định giá DRAM năm nay còn có thể tăng thêm hơn 50%. Dù các nhà sản xuất chip nhớ như Micron đang mở rộng sản lượng, công suất mới có ý nghĩa đáng kể chỉ được kỳ vọng thực sự đi vào hoạt động trong giai đoạn 2027–2028. Điều đó đồng nghĩa người mua PC có thể còn phải sống chung với mặt bằng giá cao trong thời gian khá dài.