Mozilla, Proton và Tor đồng loạt phản đối kế hoạch siết VPN của Anh

Một liên minh gồm các tổ chức bảo vệ quyền riêng tư, nhà phát triển trình duyệt và nhà cung cấp VPN đã cùng lên tiếng kêu gọi chính phủ Anh không áp đặt các biện pháp hạn chế với VPN. VPN, viết tắt của Virtual Private Network hay mạng riêng ảo, là công nghệ mã hóa lưu lượng internet và che giấu địa chỉ IP để giúp người dùng tăng cường riêng tư và an toàn khi trực tuyến. Trong thư ngỏ do Open Rights Group công bố, hơn 20 tổ chức như Electronic Frontier Foundation, Mozilla, Proton, Mullvad, ExpressVPN, Internet Society và Tor Project cho rằng việc yêu cầu xác minh độ tuổi hoặc dựng rào cản truy cập với VPN sẽ làm suy yếu chính mục tiêu bảo vệ riêng tư mà công nghệ này được tạo ra để phục vụ.

Theo các bên ký tên, VPN ngày nay không còn là một công cụ ngách chỉ dùng để vượt giới hạn nội dung, mà đã trở thành một phần hạ tầng bảo mật quan trọng cho nhiều nhóm người dùng. Doanh nghiệp sử dụng VPN để bảo vệ kết nối từ xa; nhà báo dùng để giảm nguy cơ bị theo dõi; nạn nhân bạo hành có thể dựa vào công cụ này để che giấu hoạt động trực tuyến; còn người dùng phổ thông dùng VPN để tự bảo vệ khi truy cập Wi‑Fi công cộng, vốn là loại mạng dễ bị nghe lén hoặc tấn công. Liên minh lập luận rằng nếu muốn dùng VPN mà phải nộp giấy tờ hay dữ liệu nhận dạng để chứng minh tuổi, người dân sẽ buộc phải từ bỏ thông tin cá nhân nhạy cảm chỉ để tiếp cận một công cụ bảo vệ quyền riêng tư.

Động thái phản đối xuất hiện trong bối cảnh các bộ trưởng Anh được cho là đang chuẩn bị triển khai lệnh cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Một số ý kiến lo ngại trẻ em sẽ dùng VPN để lách các cơ chế kiểm tra tuổi, còn gọi là age verification hoặc age-gating, tức các hệ thống buộc người dùng chứng minh mình đủ tuổi trước khi truy cập dịch vụ. Tuy nhiên, các tổ chức phản đối cho rằng VPN không phải “lỗ hổng” lớn như nhiều người tưởng. Họ nhấn mạnh rằng nhắm vào VPN có thể tạo thêm vấn đề cho toàn bộ người dùng internet, trong khi hiệu quả thực tế đối với mục tiêu bảo vệ trẻ em lại rất hạn chế.

Lập luận của liên minh dựa nhiều vào dữ liệu hiện có. Nghiên cứu của chính phủ Anh cho thấy khoảng 1/4 trẻ từ 11 đến 17 tuổi nói rằng từng dùng VPN, nhưng chỉ khoảng 7% đến 10% trong số đó dùng công cụ này để vượt qua chốt kiểm tra tuổi. Nói cách khác, phần lớn không dùng VPN cho mục đích né quy định. Thay vào đó, nhiều em đơn giản chỉ khai gian tuổi. Liên minh cũng dẫn số liệu từ Ofcom, cơ quan quản lý truyền thông của Anh, cho biết chỉ khoảng 3% trẻ em từng dùng VPN để truy cập nội dung dành cho nhóm tuổi lớn hơn. Những con số này, theo các tổ chức ký tên, là cơ sở khá yếu để biện minh cho việc siết quyền truy cập VPN trên diện rộng.

Thay vì bắt người dùng xác minh danh tính để sử dụng công cụ bảo mật, liên minh muốn chính phủ tập trung vào các nguyên nhân cốt lõi của rủi ro trực tuyến. Họ đề xuất tăng cường thực thi nghĩa vụ của các nền tảng, cải thiện công cụ kiểm soát của phụ huynh, đầu tư vào giáo dục kỹ năng số và áp dụng nguyên tắc privacy-by-design. Privacy-by-design có thể hiểu là cách thiết kế sản phẩm số sao cho quyền riêng tư được tích hợp ngay từ đầu, thay vì bổ sung sau. Theo nhóm này, đây mới là hướng đi giúp bảo vệ trẻ em hiệu quả hơn mà không làm tổn hại đến an ninh mạng và quyền riêng tư của hàng triệu người dùng hợp pháp.

Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào cách chính phủ Anh nhìn nhận VPN: là một công cụ bị thiểu số thanh thiếu niên lợi dụng, hay là chướng ngại vật mới trong chương trình siết an toàn trực tuyến. Mozilla trước đó đã nhiều lần cảnh báo rằng phá vỡ hoặc hạn chế VPN sẽ không giải quyết được bài toán kiểm tra tuổi, nhưng lại khiến internet trở nên kém riêng tư và kém an toàn hơn cho tất cả mọi người. Nếu London vẫn thúc đẩy các rào cản mới với VPN, cuộc tranh luận này có thể trở thành một trong những phép thử lớn nhất giữa mục tiêu bảo vệ trẻ em và quyền bảo mật số trong giai đoạn tới.