AWS bị kiện vì cáo buộc “tô xanh” chuyện nước tại các trung tâm dữ liệu Virginia

Amazon Web Services (AWS) đang đối mặt với một vụ kiện tại bang Virginia, Mỹ, với cáo buộc đã công bố các thông tin sai lệch hoặc gây hiểu nhầm về mức tiêu thụ nước và thành tích bền vững của các trung tâm dữ liệu tại Bắc Virginia. Nguyên đơn là Tiến sĩ Nathan Wangusi, một nhà khoa học tài nguyên nước từng giữ vị trí quản lý chương trình bền vững nước tại AWS trong gần ba năm, trước khi rời công ty vào tháng 9/2024. Theo đơn kiện, AWS đã quảng bá các cơ sở này như những hoạt động thân thiện với môi trường, nhưng lại không công khai đầy đủ lượng nước thực tế mà họ sử dụng tại khu vực được xem là “thủ phủ trung tâm dữ liệu” của thế giới.

Điểm đáng chú ý của vụ việc là nguyên đơn cho biết đã thu thập hồ sơ hóa đơn và dữ liệu tiêu thụ nước của các cơ sở AWS thông qua các yêu cầu FOIA. FOIA, viết tắt của Freedom of Information Act, là luật cho phép cá nhân hoặc tổ chức yêu cầu tiếp cận hồ sơ từ các cơ quan công quyền. Theo đơn kiện, các tài liệu này bao phủ giai đoạn 2023 đến 2026 và cho thấy số liệu “khác biệt đáng kể” so với những gì AWS công bố ra công chúng. Nguyên đơn cho rằng chính sự thiếu minh bạch này đã khiến nhà hoạch định chính sách và cộng đồng không thể tự kiểm chứng các tuyên bố môi trường của hãng.

Một trong những nội dung bị thách thức mạnh nhất là tuyên bố gần đây của AWS rằng hãng đã “giảm 42% lượng nước sử dụng theo năm” tại Bắc Virginia, ngay cả khi nhu cầu điện toán vẫn tăng. Tuy nhiên, đơn kiện nói AWS không nêu rõ mốc thời gian so sánh, phạm vi báo cáo hay phương pháp tính toán, khiến việc xác minh độc lập gần như không thể. Dựa trên hồ sơ từ Prince William Water Authority, cơ quan cấp nước được cho là có dữ liệu đủ 12 tháng cho cả ba năm lịch, mức giảm theo từng năm chỉ là 0,8% và 32,1%. Theo nguyên đơn, không có giai đoạn năm dương lịch hay cửa sổ 12 tháng liên tục nào trong hồ sơ tạo ra con số giảm 42% như AWS công bố.

Đơn kiện cũng nhắm vào tuyên bố AWS đã đi được “75% chặng đường để trở thành water positive”. Đây là thuật ngữ dùng để chỉ việc một tổ chức hoàn trả hoặc bù đắp cho môi trường lượng nước nhiều hơn mức họ tiêu thụ. Tuy nhiên, nguyên đơn cho rằng tại chính Bắc Virginia, nơi AWS đưa ra cam kết này, dữ liệu FOIA cùng danh mục dự án của Amazon chỉ phản ánh mức hoàn trả tương đương khoảng 22% đến 25% lượng tiêu thụ đã được ghi nhận. Theo cáo buộc, con số 75% thực chất là chỉ số toàn cầu, thậm chí còn tính cả 17 dự án vẫn đang trong quá trình xây dựng, thay vì phản ánh hiệu quả thực tế ngay tại địa phương.

Một tuyên bố khác bị cho là gây hiểu nhầm liên quan đến cách làm mát trung tâm dữ liệu. AWS từng nói các cơ sở tại Bắc Virginia vận hành 97% thời gian trong năm bằng cách hút không khí bên ngoài và không dùng nước. Trong ngành hạ tầng số, làm mát là yếu tố sống còn vì máy chủ tạo ra lượng nhiệt rất lớn; nhiều hệ thống phải dùng nước để giải nhiệt, đặc biệt ở các cụm máy chủ mật độ cao. Nhưng theo đơn kiện, hồ sơ từ các đơn vị cấp nước cho thấy các cơ sở AWS vẫn rút nước quanh năm, từ tháng 1/2023 đến tháng 12/2026, bao gồm cả mùa đông, thời điểm mà AWS mô tả là ít cần đến làm mát bằng nước.

Hồ sơ pháp lý còn đặt câu hỏi về phạm vi số liệu mà AWS công bố. Cụ thể, nguyên đơn cho rằng công ty không làm rõ liệu các chỉ số rút nước chỉ áp dụng cho trung tâm dữ liệu do AWS trực tiếp sở hữu hay có bao gồm cả hạ tầng đặt tại các cơ sở colocation. Colocation là mô hình doanh nghiệp thuê không gian, điện, mạng và làm mát trong trung tâm dữ liệu của bên thứ ba thay vì tự xây toàn bộ cơ sở. Đơn kiện nêu tên các nhà vận hành như Equinix, QTS, Digital Realty và Iron Mountain, nơi AWS cũng được cho là có triển khai hạ tầng. Nếu phạm vi báo cáo không nhất quán, các tuyên bố về bền vững có thể tạo ra bức tranh sai lệch về tác động môi trường thực sự.

Không chỉ AWS, nhóm vận động hành lang Virginia Connects cũng bị nêu tên là đồng bị đơn. Theo đơn kiện, tổ chức này đã triển khai một chiến dịch video quảng bá đúng vào ngày AWS công bố tuyên bố giảm 42% lượng nước, đồng thời lặp lại nhiều thông điệp mà nguyên đơn cho là sai lệch. Hồ sơ còn cáo buộc Virginia Connects có liên hệ quản trị với Data Center Coalition, một hiệp hội thương mại của ngành trung tâm dữ liệu mà AWS là thành viên cấp điều hành. Từ đó, nguyên đơn cho rằng đã tồn tại một chiến dịch phối hợp nhằm thúc đẩy các thông điệp đánh lạc hướng công chúng về tác động môi trường của ngành.

Theo nội dung đơn kiện, trước khi khởi kiện, Tiến sĩ Wangusi đã tìm cách phản ánh vấn đề tới nhiều cơ quan của bang Virginia nhưng không nhận được hành động cụ thể. Sở Chất lượng Môi trường Virginia, thường được gọi là DEQ, được cho là đã phản hồi rằng luật hiện hành không yêu cầu trung tâm dữ liệu phải báo cáo lượng nước rút về cho cơ quan này, và DEQ cũng không có thẩm quyền tự xác minh. Khiếu nại gửi tới Văn phòng Tổng chưởng lý bang sau đó lại được chuyển ngược về DEQ. Điều này cho thấy một lỗ hổng quản lý đáng kể: trong khi các hyperscaler, tức các nhà cung cấp đám mây quy mô cực lớn như AWS, Microsoft hay Google, vận hành hạ tầng tiêu thụ tài nguyên khổng lồ, nghĩa vụ minh bạch ở cấp cơ sở cụ thể vẫn còn rất hạn chế.

Trong vụ kiện, nguyên đơn yêu cầu xét xử bằng bồi thẩm đoàn và đề nghị tòa tuyên bố các công bố về sử dụng nước và bền vững của AWS là sai lệch hoặc gây hiểu nhầm ở mức trọng yếu. Nếu thua kiện, AWS có thể bị buộc phải nộp bản kê khai đầy đủ về lượng nước rút tại Bắc Virginia cho State Water Control Board và DEQ, đồng thời công bố thông tin cải chính trong vòng 30 ngày sau phán quyết. Những thông tin này sẽ phải bao gồm số liệu tiêu thụ thực tế, phương pháp tính và dữ liệu nền tảng hỗ trợ cho các tuyên bố trước đó.

Vụ kiện xuất hiện trong bối cảnh các công ty công nghệ lớn ngày càng bị soi kỹ về tác động môi trường của hạ tầng AI và điện toán đám mây. Trung tâm dữ liệu là nền móng của cloud, tức mô hình cung cấp tài nguyên tính toán qua Internet, nhưng đi kèm là nhu cầu điện, nước và làm mát ngày càng cao. Các chuyên gia cho rằng nếu không có quy định chặt chẽ hơn buộc doanh nghiệp phải công khai mức tiêu thụ tài nguyên ở từng cơ sở, những tranh cãi pháp lý và rủi ro danh tiếng sẽ còn gia tăng. Về phần mình, Amazon từ chối bình luận chi tiết về vụ kiện, chỉ nhấn mạnh rằng dữ liệu rút nước và hoàn trả nước năm 2025 của hãng đã được một bên thứ ba đảm bảo.