Quan chức cấp cao Nhà Trắng cáo buộc Moonshot AI của Trung Quốc “chưng cất” mô hình K3 từ công nghệ của Anthropic

Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng, Michael Kratsios – trợ lý của Tổng thống Mỹ về khoa học và công nghệ – vừa công khai cáo buộc công ty Moonshot AI của Trung Quốc đã sử dụng kỹ thuật “distillation” để phát triển mô hình AI Kimi K3. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, “distillation” hay “chưng cất mô hình” là phương pháp dùng một mô hình lớn, mạnh hơn để tạo dữ liệu đầu ra, từ đó huấn luyện một mô hình khác nhỏ hơn hoặc tối ưu hơn. Kỹ thuật này có thể hợp pháp trong nhiều trường hợp, nhưng phía Mỹ cho rằng ở đây nó đã bị dùng theo cách vượt ranh giới sang hành vi chiếm đoạt công nghệ.

Kimi K3 được Moonshot AI công bố ngày 16/7 và nhanh chóng thu hút sự chú ý vì là mô hình “open-weights” với quy mô 2,8 nghìn tỷ tham số. “Open-weights” nghĩa là nhà phát triển công khai các trọng số đã huấn luyện của mô hình, cho phép bên khác tải về và triển khai, dù không nhất thiết đồng nghĩa với mã nguồn hoàn toàn mở. Còn “tham số” là các giá trị số bên trong mạng nơ-ron, quyết định cách mô hình xử lý và tạo ra câu trả lời. Quy mô khổng lồ cùng chất lượng đầu ra được đánh giá cao đã khiến giới đầu tư lo ngại rằng các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc đang tiến rất gần các đối thủ Mỹ, kéo theo đà giảm của một số cổ phiếu AI tại Mỹ sau khi K3 ra mắt.

Theo ông Kratsios, Moonshot AI bị nghi đã “chưng cất” từ Fable – một mô hình của Anthropic – bằng cách gửi số lượng lớn truy vấn để thu thập phản hồi, rồi dùng những phản hồi đó huấn luyện K3. Cách làm này thường được gọi là “bulk queries”, tức truy vấn hàng loạt với quy mô công nghiệp. Quan chức Mỹ còn cho rằng Moonshot AI đã xây dựng một nền tảng nội bộ tinh vi, đủ khả năng chuyển đổi giữa nhiều phương thức truy cập khác nhau nhằm tránh bị phát hiện. Nếu đúng, đây sẽ không còn là việc học hỏi từ đầu ra của mô hình đối thủ theo cách thông thường, mà là một hệ thống khai thác có tổ chức để tái tạo năng lực của công nghệ sở hữu độc quyền.

Một điểm nhạy cảm khác trong cáo buộc là vấn đề phần cứng AI. Ông Kratsios cho rằng Moonshot AI đã tiếp cận các máy chủ sử dụng Nvidia GB300, dòng bộ tăng tốc AI thế hệ mới của Nvidia. “Accelerator” hay bộ tăng tốc là loại chip chuyên dụng để xử lý các tác vụ tính toán nặng, đặc biệt là huấn luyện và vận hành mô hình ngôn ngữ lớn, thường nhanh và hiệu quả hơn CPU truyền thống. Mỹ hiện không cho phép bán một số dòng chip AI tiên tiến cho Trung Quốc, vì lo ngại tác động đến năng lực công nghệ và quân sự. Theo cáo buộc, một phần năng lực tính toán này có thể đã được truy cập thông qua hạ tầng đặt tại Thái Lan.

Giới chức Mỹ từ lâu lo ngại các công ty Trung Quốc đang sử dụng những “evasion routes”, tức tuyến né tránh hạn chế xuất khẩu, để tiếp cận phần cứng bị cấm. Một trong các cách phổ biến là thuê “GPU farms” ở nước ngoài. GPU, viết tắt của Graphics Processing Unit, vốn là chip xử lý đồ họa nhưng hiện đóng vai trò trung tâm trong AI nhờ khả năng xử lý song song cực mạnh. “GPU farm” là cụm lớn các GPU được kết nối để cung cấp sức mạnh tính toán từ xa cho việc huấn luyện hoặc chạy mô hình AI. Nếu doanh nghiệp không thể mua trực tiếp chip trong nước, họ vẫn có thể thuê năng lực này ở quốc gia khác thông qua dịch vụ máy chủ hoặc điện toán đám mây.

Trong phát biểu của mình, ông Kratsios nhấn mạnh Mỹ ủng hộ sự phát triển “tự do và công bằng” của AI, bao gồm các mô hình tiên phong, hệ thống chuyên biệt, framework mã nguồn mở và mô hình open-weights. “Framework” là bộ công cụ phần mềm giúp lập trình viên xây dựng và triển khai ứng dụng AI nhanh hơn. Ông cũng thừa nhận distillation là kỹ thuật hợp lệ khi được dùng để tạo ra các mô hình nhỏ hơn, hiệu quả hơn. Tuy nhiên, theo lập luận của Washington, việc chưng cất bí mật ở quy mô lớn nhằm sao chép công nghệ độc quyền của Mỹ là điều không thể chấp nhận.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng lên tiếng, khẳng định Washington ủng hộ AI mã nguồn mở vì động lực đổi mới mà nó tạo ra, nhưng nhấn mạnh điều đó không có nghĩa là tài sản trí tuệ của Mỹ được phép bị khai thác vô tội vạ. Ông cảnh báo rằng nếu các công ty Trung Quốc thực hiện các cuộc tấn công distillation bí mật ở quy mô công nghiệp và vượt ngưỡng thành hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ, Mỹ có thể áp đặt trừng phạt hoặc đưa họ vào “Entity List”. Đây là danh sách đen thương mại của chính phủ Mỹ, hạn chế doanh nghiệp bị nêu tên tiếp cận công nghệ, linh kiện và nhà cung cấp Mỹ.

Thực tế, đây không phải lần đầu Moonshot AI bị nêu đích danh. Anthropic đã đưa ra cáo buộc tương tự từ tháng 2/2026 và khi đó còn nhắc đến hai công ty AI Trung Quốc khác là DeepSeek và MiniMax. Những tranh cãi kiểu này phản ánh một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh AI toàn cầu: không chỉ là ai tạo ra mô hình tốt hơn, mà còn là mô hình đó được xây dựng từ dữ liệu, thuật toán và hạ tầng tính toán nào, có tuân thủ luật sở hữu trí tuệ hay không.

Mỹ và nhiều quốc gia phương Tây từ lâu thường xuyên cáo buộc Trung Quốc tham gia gián điệp công nghiệp, trong khi Bắc Kinh luôn bác bỏ các nhận định này. Dù vậy, các biện pháp trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu của Mỹ cho đến nay vẫn chưa ngăn được sự trỗi dậy của các tập đoàn công nghệ Trung Quốc. Thậm chí, theo báo cáo Critical Technology Tracker năm 2025 của Viện Chính sách Chiến lược Australia, Trung Quốc đang dẫn đầu trong 66 trên 74 lĩnh vực công nghệ trọng yếu được theo dõi. Điều đó cho thấy bất chấp các rào cản về chip, phần mềm và chuỗi cung ứng, cuộc đua AI giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ còn khốc liệt hơn trong thời gian tới.