Hơn 80% smartphone mới tại EU vẫn thiếu thông tin sửa chữa dù tự chấm điểm “dễ sửa” rất cao

Sau một năm kể từ khi Liên minh châu Âu (EU) áp dụng các quy định mới về khả năng sửa chữa cho smartphone và máy tính bảng, bức tranh thực tế lại khá thất vọng. Theo tổ chức vận động Right to Repair Europe, hơn 80% thiết bị mới bán ra trên thị trường vẫn không cung cấp đầy đủ thông tin sửa chữa cho người dùng. Quy định này có hiệu lực từ tháng 6/2025, yêu cầu các hãng phải công bố điểm “repairability” – tức mức độ dễ sửa chữa của sản phẩm – đồng thời đăng tải thông tin như hướng dẫn sửa chữa và giá linh kiện thay thế để người dùng hoặc thợ sửa có thể tiếp cận.

Right to Repair Europe cho biết họ đã rà soát Cơ quan đăng ký sản phẩm châu Âu về dán nhãn năng lượng, tên đầy đủ là European Product Registry for Energy Labelling (EPREL) – một cơ sở dữ liệu nơi nhà sản xuất phải khai báo thông tin liên quan đến nhãn năng lượng và đường dẫn tới tài liệu sửa chữa. Trong số 2.334 hồ sơ smartphone được đưa ra thị trường trong năm qua, chỉ khoảng 18% thực sự có đường link dẫn tới nơi người dùng có thể tìm thấy giá linh kiện hoặc hướng dẫn sửa chữa. Khoảng một nửa số hồ sơ để trống hoàn toàn phần URL, trong khi thêm 19% chỉ dẫn tới trang sản phẩm hoặc trang hỗ trợ nhưng không hề có nội dung sửa chữa cần thiết.

Báo cáo cũng nêu ra những ví dụ gây tranh cãi hơn, khi một số hồ sơ thậm chí trỏ khách hàng sang các sàn thương mại điện tử như Temu hay AliExpress để tìm phụ tùng và hướng dẫn sửa chữa. Điều này làm dấy lên câu hỏi về mức độ nghiêm túc của các nhà sản xuất trong việc tuân thủ luật. Dù vậy, một số hãng rõ ràng chưa đáp ứng yêu cầu vẫn tự chấm cho sản phẩm điểm A về khả năng sửa chữa. Việc “tự chấm bài” như vậy khiến giới vận động bảo vệ quyền sửa chữa nghi ngờ độ tin cậy của toàn bộ hệ thống đánh giá.

Một trong những chỉ trích lớn nhất nhắm vào cơ chế hiện nay là nhà sản xuất được phép tự khai điểm repairability. Theo Right to Repair Europe, nếu không có cơ quan công quyền kiểm chứng dữ liệu, người tiêu dùng rất khó biết liệu điểm số đó có phản ánh thực tế hay không. Tình trạng này càng đáng lo khi nhiều hồ sơ có dấu hiệu sai lệch hoặc thiếu sót vẫn lọt qua hệ thống. Ngay cả khi linh kiện thay thế được liệt kê, thông tin giá cũng thường quá rộng để có ý nghĩa thực tế, chẳng hạn pin thay thế được báo giá trong khoảng từ 14 euro đến 128 euro. Với biên độ lớn như vậy, người mua gần như không thể ước tính chi phí sửa chữa trước khi quyết định.

Theo nhóm vận động, ngay cả với những sản phẩm được xem là tuân thủ quy định về mặt kỹ thuật, việc tìm đúng thông tin vẫn không hề đơn giản. Ở các thương hiệu lớn như Apple hay Samsung, người dùng có thể phải bấm qua nhiều lớp trang web mới lần ra được giá linh kiện hoặc tài liệu cần thiết. Về nguyên tắc, điểm sửa chữa và liên kết tới thông tin sửa chữa phải xuất hiện trên nhãn hiệu suất năng lượng của sản phẩm – tức nhãn dán vốn thường dùng để hiển thị mức tiêu thụ điện và nay được mở rộng thêm dữ liệu phục vụ người tiêu dùng. Tuy nhiên, Right to Repair Europe cho biết liên kết này vẫn bị thiếu trên nhiều sản phẩm đang bán cả ở cửa hàng vật lý lẫn kênh trực tuyến.

Tổ chức này cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở thiết kế quy định, mà còn ở khâu thực thi. Theo họ, dường như chưa có cơ quan nào chủ động kiểm tra các dữ liệu tự khai, nếu không thì hàng nghìn ô thông tin để trống đã không thể tồn tại lâu như vậy. Thomas Opsomer, đại diện chính sách EU của iFixit – nền tảng nổi tiếng trong lĩnh vực hướng dẫn sửa chữa thiết bị điện tử – phát biểu thay mặt liên minh Right to Repair Europe rằng nghĩa vụ công khai giá linh kiện và sổ tay sửa chữa là một bước tiến lớn, nhưng cần được thực thi nghiêm hơn. Ông cũng đề xuất các hãng phải công bố đầy đủ tài liệu nền tảng dùng để tính điểm repairability để bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra. Trong năm tới, EU dự kiến tiếp tục tăng sức ép lên ngành di động: từ tháng 2, các quy định mới sẽ yêu cầu thiết bị di động mới phải có pin do người dùng tự thay thế được, ngoại trừ một số nhóm sản phẩm như thiết bị đeo.