Anh khởi động lại chiến lược không gian với gói 7,8 tỷ bảng, đặt mục tiêu vừa tăng trưởng vừa tăng sức mạnh an ninh quỹ đạo

Chính phủ Anh vừa công bố chiến lược không gian mới với tổng ngân sách 7,8 tỷ bảng Anh đã được phân bổ từ nhiều cơ quan nhà nước, hướng tới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và củng cố an ninh quốc gia đến năm 2030. Kế hoạch này bao trùm nhiều mảng, từ cảnh báo va chạm trên quỹ đạo, liên lạc vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, năng lực phóng, tình báo quân sự cho tới khoa học không gian. Đây là một nỗ lực liên bộ, quy tụ Bộ Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại mới thành lập, Bộ Quốc phòng, Bộ Giao thông, UK Research and Innovation và Cơ quan Khí tượng Met Office.

Theo chính phủ Anh, lĩnh vực không gian nội địa hiện có giá trị khoảng 18,6 tỷ bảng và tạo ra hơn 55.000 việc làm kỹ năng cao. Bộ trưởng Jonathan Reynolds nhận định không gian đang trở thành một “biên giới mới” của cạnh tranh kinh tế lẫn quân sự. Điều đó đồng nghĩa vệ tinh không chỉ phục vụ Internet, định vị hay dự báo thời tiết, mà còn là hạ tầng chiến lược cho quốc phòng, giám sát và duy trì các dịch vụ thiết yếu mà người dân sử dụng hằng ngày.

Một trọng tâm lớn của kế hoạch là nâng cấp năng lực “space domain awareness”, hay nhận thức miền không gian. Đây là thuật ngữ chỉ khả năng theo dõi, phân tích và hiểu những gì đang diễn ra trên quỹ đạo, bao gồm vị trí và hành vi của vệ tinh, tầng tên lửa đã qua sử dụng và rác vũ trụ. Anh dành 149 triệu bảng cho các chương trình an toàn không gian của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA), trong đó có sứ mệnh Vigil, cùng 85 triệu bảng cho Trung tâm Hoạt động Không gian Quốc gia. Mục tiêu là cải thiện cảnh báo sớm về nguy cơ va chạm vệ tinh, hoạt động thù địch trên quỹ đạo và cả bão Mặt Trời — hiện tượng thời tiết không gian có thể làm gián đoạn điện lưới, thông tin liên lạc và hệ thống dẫn đường.

Trong nhiệm kỳ quốc hội hiện tại, chính phủ cũng dành 880 triệu bảng cho năng lực kiểm soát không gian và ISR đặt trên không gian. ISR là viết tắt của Intelligence, Surveillance and Reconnaissance, tức tình báo, giám sát và trinh sát — nhóm công nghệ dùng vệ tinh để theo dõi hoạt động quân sự dưới mặt đất, phát hiện nguy cơ tấn công nhằm vào vệ tinh và bảo vệ tài sản của Anh trên quỹ đạo. Động thái này cho thấy chiến lược mới không chỉ mang màu sắc kinh tế dân sự mà còn phản ánh rõ góc nhìn quân sự ngày càng mạnh đối với không gian.

Phần ngân sách lớn nhất được xác định cho kết nối vệ tinh, với 2,8 tỷ bảng dành cho các chương trình như Connectivity in Low Earth Orbit và hệ thống liên lạc quân sự SKYNET. Low Earth Orbit, hay quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, là vùng quỹ đạo nằm tương đối gần Trái Đất, thường được các chòm sao vệ tinh Internet lựa chọn vì cho độ trễ thấp hơn so với vệ tinh truyền thống ở quỹ đạo cao. Riêng chương trình C-LEO của Cơ quan Vũ trụ Anh đã được thông báo tài trợ tối đa 160 triệu bảng đến tháng 3/2030 để hỗ trợ doanh nghiệp và giới nghiên cứu trong nước phát triển công nghệ truyền thông vệ tinh.

Ngoài liên lạc và an ninh, Anh còn dành 40 triệu bảng cho các công nghệ phục vụ bảo dưỡng, lắp ráp và sản xuất thiết bị ngay trong không gian. Đây là lĩnh vực thường được gọi là in-orbit servicing, assembly and manufacturing, tức sửa chữa vệ tinh trên quỹ đạo, lắp ráp cấu trúc ngoài không gian và thậm chí sản xuất vật liệu hoặc sản phẩm trong môi trường vi trọng lực. Chính phủ cho rằng công nghệ này có thể mở đường cho việc dọn rác vũ trụ, kéo dài tuổi thọ vệ tinh, cũng như sản xuất bán dẫn và dược phẩm trong không gian — những ứng dụng còn mới nhưng được đánh giá có tiềm năng lớn.

Chiến lược mới cũng phân bổ 148 triệu bảng cho các chương trình tên lửa của châu Âu, trong khi sân bay vũ trụ SaxaVord tại quần đảo Shetland dự kiến nhận 30 triệu bảng, với điều kiện vượt qua các bước thẩm định cần thiết. Thêm 163 triệu bảng sẽ được chi cho các sứ mệnh khoa học và thám hiểm không gian, bao gồm việc bàn giao xe tự hành Rosalind Franklin do Anh chế tạo để phục vụ sứ mệnh Sao Hỏa. Song song đó, gói đầu tư còn có 190 triệu bảng cho nghiên cứu thiên văn và khoa học không gian, 9 triệu bảng để tăng cường dự báo thời tiết không gian, cùng 57 triệu bảng cải thiện kết nối đường sắt liên quan tới hạ tầng hỗ trợ.

Một điểm đáng chú ý là chính phủ Anh muốn áp dụng cách tiếp cận thống nhất trong mua sắm và phát triển công nghệ không gian, bắt đầu từ liên lạc vệ tinh. Mục tiêu là điều phối tốt hơn giữa các cơ quan, đẩy nhiều hợp đồng hơn cho nhà cung cấp trong nước, rút ngắn thời gian triển khai và tối ưu tiền thuế của người dân. Tuy nhiên, tham vọng này diễn ra trong bối cảnh chương trình SKYNET 6 trị giá 8,35 tỷ bảng đang gặp khó khăn nghiêm trọng. Tháng 7, Cơ quan Hạ tầng Quốc gia và Chuyển đổi Dịch vụ (NISTA) đã chấm dự án mức đỏ — cấp cảnh báo cho thấy việc hoàn thành thành công gần như không khả thi nếu giữ nguyên hiện trạng. Báo cáo cho biết tình trạng thiếu nhân lực, hạn chế tuyển dụng trên toàn bộ bộ ngành và hiệu suất nhà thầu dưới chuẩn đã tiếp tục làm chậm việc bàn giao vệ tinh SKYNET 6 đầu tiên.

Tài liệu mới chính thức thay thế Chiến lược Không gian Quốc gia năm 2021 của Anh. Bản cũ từng bị một báo cáo của Thượng viện chỉ trích vì không biến được tham vọng thành kết quả thực tế, đồng thời bị đánh giá là thiếu định hướng chiến lược cần thiết để giúp ngành không gian thành công. Với gói chi tiêu lớn đã được “đặt sẵn trên bệ phóng”, chính phủ Anh rõ ràng muốn chứng minh rằng giai đoạn tiếp theo sẽ thực dụng hơn: vừa xây năng lực công nghiệp, vừa bảo vệ lợi ích an ninh, trong lúc quỹ đạo quanh Trái Đất ngày càng đông đúc và mang tính cạnh tranh cao hơn.