Philippines đặt cược vào AI: Mục tiêu nâng GDP thêm 12% trong 7 năm và mở rộng trung tâm dữ liệu gấp 30 lần

Chính phủ Philippines vừa công bố PAIIM, viết tắt của Philippines AI+ Infrastructure Masterplan, tức quy hoạch tổng thể về hạ tầng AI và kết nối số. Kế hoạch này đặt mục tiêu dùng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, với kỳ vọng GDP quốc gia có thể tăng thêm 12% trong vòng 7 năm. GDP là tổng sản phẩm quốc nội, chỉ số phản ánh quy mô và sức khỏe của nền kinh tế. Trọng tâm của PAIIM là đầu tư mạnh vào hạ tầng số, mạng kết nối, điện năng và trung tâm dữ liệu để tạo nền móng cho các ứng dụng AI trong khu vực công lẫn khu vực tư.

Theo kế hoạch, Philippines cần tổng cộng 34,4 tỷ USD đầu tư. Trong đó, khoảng 18,2 tỷ USD đã có từ các chương trình hiện hữu của chính phủ và dòng vốn tư nhân dành cho mạng viễn thông cùng năng lượng. Phần còn lại được kỳ vọng sẽ huy động thông qua đầu tư công có mục tiêu và sự tham gia của khu vực tư nhân, đặc biệt là cho hạ tầng trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn. Chính phủ ước tính doanh nghiệp tư nhân sẽ đóng góp tới 21 tỷ USD. Đây là con số đáng chú ý, nhưng nếu đặt cạnh các “ông lớn” công nghệ như Amazon, Google hay Microsoft, quy mô này vẫn khá khiêm tốn, bởi riêng các tập đoàn đó hiện đã chi khoảng 20 tỷ USD mỗi quý cho hạ tầng AI.

Dù nguồn lực chưa thể so sánh với Mỹ hay Trung Quốc, Manila vẫn tin rằng kế hoạch mới sẽ giúp nước này trở thành một trung tâm AI của Đông Nam Á. Một trong những mục tiêu nổi bật là nâng tổng công suất trung tâm dữ liệu từ khoảng 50 megawatt hiện nay lên 1,5 gigawatt vào năm 2033, tương đương tăng khoảng 30 lần. Megawatt và gigawatt là đơn vị đo công suất điện; với trung tâm dữ liệu, đây là thước đo quan trọng vì AI tiêu thụ điện rất lớn. Kế hoạch cũng hướng đến việc triển khai khoảng 152.000 GPU trong các cơ sở mới. GPU, hay bộ xử lý đồ họa, hiện là linh kiện cốt lõi để huấn luyện và vận hành mô hình AI vì có khả năng xử lý song song khối lượng tính toán khổng lồ.

Philippines cho rằng họ có thể cạnh tranh với các điểm đến hạ tầng số trong khu vực như Singapore và Thái Lan. Tuy nhiên, bối cảnh cạnh tranh thực tế còn khốc liệt hơn nhiều. Malaysia, đặc biệt là bang Johor, đã nổi lên như một cực tăng trưởng trung tâm dữ liệu với gần 4 gigawatt dự án đã được triển khai, chưa kể thêm lượng công suất tương đương đang trong giai đoạn chuẩn bị hoặc xây dựng. Trong ngành này, “hyperscale datacenter” là khái niệm đáng chú ý: đó là các trung tâm dữ liệu siêu quy mô được thiết kế để phục vụ các nền tảng đám mây và AI với hàng chục nghìn máy chủ, khả năng mở rộng rất lớn và nhu cầu điện, làm mát cực cao.

Bên cạnh hạ tầng, chính phủ Philippines cũng nhấn mạnh yếu tố con người. Kế hoạch cho biết hơn 1,3 triệu chuyên gia sẽ được đào tạo kỹ năng sử dụng AI, đồng thời có thể tạo ra khoảng 500.000 việc làm liên quan đến AI. Trong số đó, 175.000 vị trí được cho là sẽ gắn trực tiếp với các dự án hạ tầng AI. Đây là cách tiếp cận quen thuộc của nhiều quốc gia đang phát triển: không chỉ nhập công nghệ mà còn xây dựng lực lượng lao động đủ khả năng vận hành, bảo trì và khai thác giá trị từ công nghệ đó.

Điểm nhạy cảm nhất trong kế hoạch nằm ở ngành IT-BPM của Philippines, tức lĩnh vực công nghệ thông tin và quản trị quy trình doanh nghiệp, vốn là trụ cột của nền kinh tế dịch vụ thuê ngoài. Quốc gia này từ lâu nổi tiếng với hoạt động outsourcing, đặc biệt là chăm sóc khách hàng và tổng đài hỗ trợ cho doanh nghiệp toàn cầu. Chính phủ khẳng định AI không được định vị như công cụ thay thế ngành IT-BPM, mà là đòn bẩy để ngành này “leo lên chuỗi giá trị” bằng cách giao cho AI xử lý các tương tác cấp độ đầu, lặp lại nhiều và đòi hỏi xử lý dữ liệu lớn, còn người lao động Philippines sẽ tập trung vào các tác vụ phức tạp hơn, cần sự đồng cảm và kỹ năng giao tiếp tinh tế hơn.

Dù thông điệp chính sách khá lạc quan, giới quan sát vẫn đặt câu hỏi liệu giả định này có quá cũ hay không. Một trong số ít ứng dụng đã chứng minh hiệu quả rõ ràng của AI tạo sinh là tự động hóa khâu trả lời yêu cầu dịch vụ khách hàng. AI tạo sinh, hay generative AI, là loại AI có thể tạo ra nội dung mới như văn bản, hình ảnh hoặc phản hồi hội thoại thay vì chỉ phân loại dữ liệu. Khi công nghệ này ngày càng tốt hơn, doanh nghiệp có thể giảm thêm chi phí so với cả mô hình thuê ngoài tại các quốc gia có nhân công rẻ. Điều đó đồng nghĩa ngành outsourcing của Philippines có thể được AI hỗ trợ trong ngắn hạn, nhưng cũng có nguy cơ bị chính AI gây áp lực trong dài hạn.

Ngoài tăng trưởng kinh tế và việc làm, PAIIM còn hứa hẹn các hiệu ứng lan tỏa như cải thiện cung cấp dịch vụ công, tăng kết nối quốc tế cho doanh nghiệp, củng cố an ninh mạng và hoàn thiện khung quản trị dữ liệu theo chuẩn toàn cầu. An ninh mạng là tập hợp biện pháp bảo vệ hệ thống số trước tấn công, rò rỉ hoặc gián đoạn dịch vụ. Còn quản trị dữ liệu là bộ quy tắc và quy trình kiểm soát cách dữ liệu được thu thập, lưu trữ, chia sẻ và sử dụng. Với AI, hai yếu tố này đặc biệt quan trọng vì mô hình càng mạnh thì nhu cầu dữ liệu càng lớn, đồng thời rủi ro về quyền riêng tư và bảo mật cũng tăng theo.

Tóm lại, Philippines đang đặt một canh bạc lớn vào AI: đầu tư hàng chục tỷ USD, mở rộng hạ tầng điện toán quy mô lớn và đào tạo lực lượng lao động để không bỏ lỡ làn sóng công nghệ mới. Tuy nhiên, tham vọng này đi kèm nghịch lý rõ ràng. Quốc gia này vừa muốn AI trở thành động cơ tăng trưởng mới, vừa muốn bảo vệ ngành outsourcing truyền thống khỏi chính sức mạnh tự động hóa của AI. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc Manila có thể chuyển đổi lợi thế nhân lực hiện có thành năng lực số giá trị cao hay không, trước khi các mô hình AI ngày càng rẻ và ngày càng giỏi làm thay con người.