Cả trang trại bò sữa trông vào một máy Windows XP, giao cháu 14 tuổi bảo trì

Một trang trại tại Yorkshire, Anh, sản xuất nhiều tấn sữa mỗi tuần nhưng lại đặt gần như toàn bộ hoạt động quản lý đàn bò vào một chiếc máy tính duy nhất. Người được giao cập nhật bảo mật cho thiết bị ấy là cháu trai 14 tuổi của chủ trại, với kinh nghiệm được mô tả là đã học một ít về máy tính ở trường.

Câu chuyện được một kỹ thuật viên mang tên thay thế là Jason chia sẻ trong chuyên mục On Call của The Register. Ông đã hỗ trợ máy tính cho một nhà cung cấp thiết bị nông nghiệp khoảng 20 năm trước khi được người này nhờ đến xử lý hệ thống tại trang trại. Những lần sửa chữa trước đó không thành công, khiến quan hệ giữa bên cung cấp thiết bị và chủ trại trở nên căng thẳng.

Với quy mô chăn nuôi lên tới vài trăm con bò, Jason hình dung mình sẽ gặp một hệ thống công nghệ tương xứng. Thực tế, mọi thứ được điều khiển bằng phần mềm độc quyền chạy trên một máy Windows XP. Phần mềm độc quyền là loại phần mềm do nhà cung cấp kiểm soát, vì vậy việc sửa đổi hoặc hỗ trợ thường phụ thuộc vào đơn vị phát triển.

Chiếc máy đảm nhiệm nhiều tác vụ thiết yếu: phân bổ thức ăn cho từng con bò, đo sản lượng sữa, lập kế hoạch phối giống và định kỳ gửi dữ liệu cho cơ quan nhà nước. Theo lời kể, sự việc diễn ra không lâu sau khi Microsoft kết thúc giai đoạn hỗ trợ chính cho Windows XP. Đây là một mốc trong vòng đời hỗ trợ sản phẩm, không đồng nghĩa với việc mọi bản cập nhật bảo mật đều lập tức chấm dứt.

Điều đáng lo hơn cả tuổi đời hệ điều hành là trang trại không có bản sao lưu dữ liệu, không có máy tính dự phòng và cũng không có nhân sự tại chỗ đủ khả năng bảo trì. Cách vận hành này tạo ra một điểm lỗi duy nhất: chỉ cần chiếc máy gặp sự cố, nhiều chức năng quản lý đàn bò có thể bị gián đoạn cùng lúc.

Khi Jason hỏi ai chịu trách nhiệm cài các bản vá bảo mật — những cập nhật nhằm sửa lỗ hổng có thể bị khai thác — ông được giới thiệu về người cháu 14 tuổi của chủ trại. Việc từng học máy tính ở trường đã trở thành cơ sở để cậu được giao nhiệm vụ chăm sóc thiết bị quan trọng này.

Trong quá trình kiểm tra, Jason còn phát hiện nhiều video có nội dung nhạy cảm trên máy. Nguồn gốc những tệp đó không được xác định trong câu chuyện, nhưng việc vợ chủ trại biết chuyện đã gây ra một phen náo động.

Bên cạnh đó, chiếc máy vẫn gửi dữ liệu sản xuất sữa cho Chính phủ Anh mà không được cài tường lửa, theo lời Jason. Tường lửa là công cụ kiểm soát lưu lượng mạng ra vào, giúp hạn chế các kết nối không được phép. Ông cho biết cả phía cơ quan tiếp nhận dữ liệu lẫn nhà cung cấp phần mềm quản lý trang trại đều không yêu cầu cài đặt lớp bảo vệ này.

Jason đã cài tường lửa, thực hiện một số điều chỉnh khác và đưa hệ thống trở lại hoạt động. Những người liên quan tỏ ra hài lòng, ít nhất là cho đến khi nhận hóa đơn. Dù vậy, theo ông, trang trại vẫn thanh toán nhanh chóng.

Sau lần đó, Jason không nhận thêm liên hệ nào từ trang trại. Ông không biết hệ thống tiếp tục chạy ổn, chủ trại ngại gọi lại hay họ đã tìm được người hỗ trợ rẻ hơn.

Câu chuyện cho thấy khoảng cách đáng kể giữa việc đưa máy tính vào sản xuất và xây dựng một hệ thống vận hành đáng tin cậy. Khi một thiết bị cùng lúc quản lý thức ăn, sản lượng sữa và dữ liệu sinh sản của hàng trăm con bò, sao lưu, phương án dự phòng và người phụ trách kỹ thuật có năng lực không còn là những hạng mục có thể xem nhẹ.