NHS muốn kiểm chứng tuyên bố của Palantir về nền tảng dữ liệu y tế trị giá 330 triệu bảng

NHS England, cơ quan điều hành hệ thống y tế công tại Anh, muốn Palantir xin chấp thuận trước khi công bố thêm các tuyên bố về lợi ích của Nền tảng dữ liệu liên kết (Federated Data Platform, viết tắt là FDP). Tuy nhiên, chính lãnh đạo cơ quan này thừa nhận việc buộc nhà cung cấp tuân thủ có thể không dễ dàng.

Phát biểu trước Ủy ban Y tế và Chăm sóc xã hội của Quốc hội Anh trong tuần này, Tổng giám đốc NHS England Jim Mackey cho biết sẽ gửi thư yêu cầu Palantir chia sẻ và thống nhất với cơ quan ông về mọi tuyên bố lợi ích trong tương lai. Ông đồng thời lưu ý rằng xét về điều khoản hợp đồng, yêu cầu này dường như khó cưỡng chế thực hiện.

Động thái xuất hiện sau khi nghị sĩ Công đảng Ben Coleman chất vấn về phát biểu của Tom Watson, người mới được bổ nhiệm làm phó chủ tịch cấp cao của Palantir tại Anh. Theo Coleman, Watson đang khẳng định những thay đổi tích cực là nhờ Palantir, trong khi NHS England đã cảnh báo không nên trực tiếp quy các cải thiện cho nền tảng.

Tháng 11/2023, NHS England trao hợp đồng trị giá 330 triệu bảng cho liên danh do Palantir dẫn đầu nhằm hỗ trợ lập kế hoạch và nâng cao hiệu quả hoạt động. FDP là nền tảng phục vụ việc liên kết, khai thác dữ liệu y tế cho các mục tiêu này.

NHS England từng cho biết tính đến tháng 6/2026, có 139 đơn vị quản lý bệnh viện và dịch vụ y tế thuộc NHS sử dụng nền tảng, trong đó 137 đơn vị báo cáo ghi nhận lợi ích. Cơ quan này cũng nói một công cụ điều phối chăm sóc nội trú xây dựng trên FDP đã giúp các bệnh viện thực hiện thủ thuật cho thêm 111.589 bệnh nhân.

Tuy nhiên, dữ liệu thu được sau một yêu cầu tiếp cận thông tin công cho thấy gần một phần ba số đơn vị NHS sử dụng nền tảng thực hiện ít thủ thuật hơn so với trước khi triển khai. Kết quả này không tự chứng minh phần mềm kém hiệu quả, nhưng đặt ra câu hỏi về cách diễn giải những con số được dùng để quảng bá dự án.

Điểm mấu chốt là sự khác biệt giữa việc ghi nhận cải thiện và chứng minh nguyên nhân. Số ca điều trị có thể thay đổi do nhân lực, đình công hoặc nhiều yếu tố khác. Nếu chưa kiểm soát các yếu tố đó trong nghiên cứu, chưa thể kết luận mức tăng là do phần mềm.

Tháng 7/2026, nhóm vận động Foxglove gửi thư tới bộ trưởng y tế Anh, chất vấn các số liệu được trình bày tại Quốc hội để bảo vệ hợp đồng. Văn phòng Quản lý Thống kê Anh (OSR), cơ quan giám sát cách sử dụng và công bố thống kê, cũng bắt đầu xem xét bằng chứng.

Cuối tháng đó, OSR cho biết NHS England đã thừa nhận cần truyền đạt rõ ràng hơn các tuyên bố về hiệu quả của FDP. Cơ quan giám sát ghi nhận NHS England đã bổ sung lưu ý trên trang web rằng không thể rút ra kết luận về quan hệ nhân quả vì những biến số khác chưa được kiểm soát.

Dù vậy, trong tháng 10, Watson tiếp tục viện dẫn con số 137 đơn vị báo cáo có lợi ích khi phản bác điều ông gọi là thông tin sai lệch về FDP, mà không kèm những lưu ý này. Trong một phát biểu trên mạng xã hội X, ông có thừa nhận cảnh báo của OSR rằng chưa có nghiên cứu kiểm soát các yếu tố như biến động nhân sự hay đình công, đồng thời gọi đó là một lưu ý thận trọng hợp lý.

Trong một video được chuẩn bị sẵn, Watson dẫn số liệu từ Bệnh viện Đa khoa Northampton, hệ thống Bệnh viện Đại học Derby và Burton, cùng Bệnh viện Chelsea và Westminster để khẳng định các cơ sở này đang hưởng lợi từ nền tảng. Ông thừa nhận không thể chứng minh từng thủ thuật đều diễn ra nhờ phần mềm, nhưng cho rằng không vì thế mà bỏ qua phản hồi của bệnh viện.

NHS England đã ký hợp đồng với Imperial College Projects vào tháng 2/2026 để đánh giá độc lập FDP. Tuy nhiên, kết quả dự kiến chỉ có sau thời điểm các bộ trưởng quyết định có gia hạn hợp đồng hay không. Hợp đồng hiện tại kết thúc vào tháng 3/2027.

Khoảng lệch thời gian này khiến câu hỏi về bằng chứng càng đáng chú ý: quyết định tiếp tục một dự án công nghệ y tế lớn có thể phải được đưa ra trước khi đánh giá độc lập hoàn tất. Yêu cầu Palantir duyệt trước các tuyên bố vì thế là nỗ lực siết chặt cách công bố lợi ích, nhưng chưa thay thế được bằng chứng xác định phần đóng góp thực sự của nền tảng.