Kiểm soát không lưu Mỹ sắp chia tay đĩa mềm, nhưng cuộc nâng cấp vẫn thiếu hàng tỷ USD

Trong khi ngành hàng không liên tục đổi mới, một phần hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ vẫn dựa vào máy tính cần đĩa mềm — loại thiết bị lưu trữ dữ liệu bằng từ tính từng phổ biến trước thời USB. Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), cơ quan giám sát an toàn hàng không nước này, đang bắt đầu thay thế bốn hệ thống có nguồn gốc từ thập niên 1980, hiện còn được sử dụng tại hơn 400 cơ sở.

Trong thông báo ngày 5/11, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy tuyên bố đĩa mềm sẽ nhường chỗ cho công nghệ thế kỷ XXI. Tuy nhiên, đây mới là bước khởi đầu của quá trình chuyển đổi kéo dài nhiều năm, không phải dấu mốc đĩa mềm lập tức biến mất khỏi hệ thống hàng không Mỹ.

Trọng tâm của đợt nâng cấp là E-IDS, hệ thống hiển thị thông tin hợp nhất. Nền tảng này được thiết kế để gom dữ liệu từ nhiều hệ thống lên một môi trường số chung, giúp kiểm soát viên không lưu tiếp cận thông tin vận hành và các cảnh báo cần thiết để điều phối chuyến bay.

E-IDS sẽ thay thế bốn hệ thống cũ đang đảm nhiệm việc hiển thị dữ liệu thời tiết, thông tin khai thác, tình trạng sân bay và vùng trời, cùng thông tin về chuyến bay. Thay vì tiếp tục duy trì các công cụ riêng rẽ có tuổi đời hàng chục năm, FAA muốn đưa những luồng thông tin này về một nền tảng thống nhất.

Theo cơ quan này, E-IDS cũng sẽ cải thiện việc thu thập và phân phối báo cáo của phi công — những thông tin về điều kiện thực tế họ gặp khi bay — cùng NOTAM, tức các thông báo hàng không cung cấp thông tin quan trọng phục vụ hoạt động bay.

Năm cơ sở đã được FAA lựa chọn cho đợt nâng cấp gồm các sân bay tại Atlantic City, Nashville và Rochester thuộc bang New York, cùng hai trung tâm xử lý dữ liệu ở Atlanta và Salt Lake City. Mục tiêu tiếp theo là lắp đặt E-IDS tại 435 địa điểm trước khi kết thúc năm 2028.

Mốc thời gian này phù hợp với kế hoạch ba năm mà ông Duffy đưa ra năm 2025 để cải tổ hệ thống kiểm soát không lưu quốc gia. Dù vậy, thay thế các hệ thống hiển thị thông tin chỉ là một phần trong bài toán hạ tầng lớn hơn.

Nhu cầu nâng cấp đã được nhắc lại sau những sự cố đáng chú ý. Năm 2023, việc một tệp trong hệ thống NOTAM bị xóa nhầm đã khiến các chuyến bay nội địa trên toàn nước Mỹ tạm thời không thể cất cánh. Sự việc cho thấy trục trặc ở hệ thống thông tin hỗ trợ có thể gây gián đoạn trên quy mô toàn quốc.

Theo đánh giá năm 2024 của Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO), 51 trong tổng số 138 hệ thống kiểm soát không lưu của FAA không còn có thể duy trì bền vững do thiếu linh kiện và ngân sách để bảo dưỡng hoặc thay thế. Vì vậy, loại bỏ đĩa mềm mới chỉ giải quyết một phần di sản công nghệ cũ.

Gói luật ngân sách lớn của Tổng thống Donald Trump đã phân bổ 12,5 tỷ USD cho nỗ lực cải tổ của FAA. Tuy nhiên, tháng 12/2025, cơ quan này cho biết vẫn cần bổ sung 20 tỷ USD để trang trải chi phí nâng cấp.

Trong phản hồi gửi The Register, người phát ngôn FAA cho biết ông Duffy và lãnh đạo FAA Bedford đang kêu gọi Quốc hội thông qua dự luật Hiện đại hóa Bầu trời. Dự luật đề xuất 30 tỷ USD để hoàn tất quá trình hiện đại hóa kiểm soát không lưu, thay thế hạ tầng hàng không xuống cấp và phát triển sân bay.

Một đánh giá khác của GAO vào tháng 9/2026 cũng chỉ ra nhu cầu bổ sung 10,2 tỷ USD cho giai đoạn nâng cấp thứ hai, vốn chưa có thời hạn hoàn thành. Các con số gắn với những phạm vi và giai đoạn khác nhau, nhưng cùng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nguồn lực đã có và tham vọng cải tổ.

E-IDS mang lại lộ trình cụ thể để FAA bắt đầu rời xa công nghệ đĩa mềm. Còn việc đưa toàn bộ hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ sang thế hệ mới vẫn phụ thuộc vào ngân sách và khả năng triển khai trong những năm tới.