Alibaba đưa Android 16 lên chip RISC-V tự phát triển, tăng tốc tham vọng công nghệ “cây nhà lá vườn” của Trung Quốc

Alibaba cho biết bộ phận nghiên cứu DAMO Academy đã điều chỉnh Android 16 để hệ điều hành này có thể hoạt động trên chip RISC-V do hãng tự phát triển, cụ thể là dòng vi xử lý XuanTie 9. RISC-V là một kiến trúc tập lệnh mã nguồn mở, tức bộ quy tắc nền tảng quyết định cách phần mềm giao tiếp với phần cứng, đang được xem là lựa chọn thay thế tiềm năng cho Arm và x86 nhờ tính mở và linh hoạt. Alibaba chưa công bố chính xác mẫu XuanTie 9 nào đã chạy được Android 16, trong khi dòng chip này trải từ các bộ xử lý phổ thông đến những mẫu tối ưu cho máy chủ AI.

Theo Alibaba, đây là lần đầu một bộ xử lý đạt chuẩn RVA23 chạy được Android 16. RVA23 là một hồ sơ tiêu chuẩn trong thế giới RISC-V, đặt ra tập hợp tính năng mà con chip cần hỗ trợ để tương thích tốt hơn với phần mềm hiện đại. Đây là bước tiến đáng chú ý vì Android vốn phát triển mạnh trên Arm, còn việc đưa hệ điều hành này sang RISC-V đòi hỏi phải tinh chỉnh ở nhiều lớp, từ nhân hệ điều hành, trình biên dịch cho tới driver phần cứng. Nói cách khác, đây không chỉ là chuyện “khởi động được Android”, mà còn là dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái phần mềm quanh RISC-V đang trưởng thành hơn.

DAMO Academy cho biết họ đã chia sẻ thành quả này với nhóm “khách hàng chiến lược” đầu tiên của XuanTie và kỳ vọng các đối tác sẽ dùng nó để đẩy nhanh việc thử nghiệm những thiết bị thông minh mới dựa trên RISC-V. Trong ngữ cảnh này, cụm “smart terminal” nhiều khả năng không chỉ nói đến điện thoại, mà còn bao gồm PC, màn hình hiển thị số, thiết bị công nghiệp và nhiều dạng máy tính biên khác. Việc Android 16 có thể chạy sớm trên XuanTie giúp các nhà sản xuất rút ngắn chu kỳ từ giai đoạn nguyên mẫu chip đến lúc tung ra sản phẩm, bởi họ có sẵn một nền tảng phần mềm quen thuộc thay vì phải xây dựng toàn bộ ngăn xếp phần mềm từ đầu. “Ngăn xếp phần mềm”, hay software stack, là tập hợp các lớp công nghệ gồm hệ điều hành, thư viện, công cụ phát triển và ứng dụng vận hành cùng nhau.

Bước đi của Alibaba diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng thúc đẩy sử dụng công nghệ nội địa. Chính sách này đang tạo áp lực lẫn cơ hội cho các nhà sản xuất thiết bị vốn lâu nay phụ thuộc vào chip từ Qualcomm hay MediaTek. Những doanh nghiệp này hiểu rằng việc chuyển sang linh kiện trong nước có thể giúp họ phù hợp hơn với định hướng mua sắm nội địa mà chính quyền khuyến khích. Trước đó, Lenovo đã lập thực thể Kaitian để phát triển sản phẩm dùng chip Trung Quốc, thậm chí tạo ra một phiên bản laptop X1 Carbon với nền tảng nội địa.

Nếu Alibaba đang tìm cách đưa Android lên phần cứng nội địa, Huawei lại chọn con đường triệt để hơn khi rời xa Android để phát triển HarmonyOS cho các thiết bị dùng chip tự thiết kế. HarmonyOS là hệ điều hành do Huawei xây dựng nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và hạn chế rủi ro từ các lệnh trừng phạt. Cả hai hướng đi đều phản ánh một mục tiêu chung: xây dựng chuỗi công nghệ khép kín từ chip, hệ điều hành đến thiết bị đầu cuối, qua đó tăng khả năng tự chủ trước biến động địa chính trị và thương mại.

Thành quả của Alibaba cũng cho thấy hãng đang đi nhanh hơn cả một số nỗ lực hợp tác rộng hơn trong ngành, bao gồm dự án RISE mà chính họ là thành viên. RISE, viết tắt của RISC-V Software Ecosystem, là sáng kiến nhằm bảo đảm các phần mềm quan trọng có thể chạy ổn định trên phần cứng RISC-V. Đây là điều kiện sống còn cho kiến trúc này: dù RISC-V hấp dẫn nhờ giấy phép cởi mở, các nhà sản xuất và khách hàng sẽ không muốn chuyển đổi nếu phải tự viết lại toàn bộ ứng dụng và công cụ đang dùng. Nói ngắn gọn, chip tốt thôi chưa đủ; hệ sinh thái phần mềm mới là yếu tố quyết định liệu RISC-V có thể bứt phá trên thị trường đại chúng hay không.

Alibaba không hề đi một mình trong cuộc đua bán dẫn nội địa. Huawei vẫn là đối thủ lớn ở cả mảng tiêu dùng lẫn doanh nghiệp, trong khi Baidu đã phát tín hiệu có thể tách và niêm yết đơn vị thiết kế chip Kunlunxin. Bên cạnh đó còn có nhiều công ty Trung Quốc khác đang phát triển bộ xử lý hiệu năng cao hoặc phần cứng AI chuyên dụng. Chip AI là loại vi xử lý được tối ưu cho các tác vụ trí tuệ nhân tạo như huấn luyện và suy luận mô hình, vốn đang trở thành chiến trường chiến lược của các tập đoàn công nghệ.

Việc Android 16 chạy được trên XuanTie 9 có thể chưa ngay lập tức tạo ra làn sóng thiết bị mới, đặc biệt khi thị trường ngoài Trung Quốc vẫn dè dặt với chip do các tập đoàn công nghệ nước này sản xuất. Tuy nhiên, về mặt chiến lược, đây là tín hiệu rõ ràng rằng Alibaba muốn biến RISC-V thành nền tảng nghiêm túc cho nhiều loại thiết bị, từ điện tử tiêu dùng đến hạ tầng thông minh. Trong bức tranh rộng hơn, mỗi cột mốc như vậy đều củng cố tham vọng xây dựng “ngăn xếp chủ quyền” của Trung Quốc, tức một hệ công nghệ tự chủ gồm chip, hệ điều hành, đám mây và phần mềm do doanh nghiệp trong nước kiểm soát.