Anh giải thể DSIT sau 2 năm, tái phân bổ nhiệm vụ số hóa chính phủ sang DCMS và BIST

Chính phủ Anh đang tiến hành một cuộc tái cơ cấu lớn khi quyết định giải thể Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ (DSIT) — cơ quan từng được lập ra để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và chính sách công nghệ trong khu vực công. DSIT, viết tắt của Department for Science, Innovation and Technology, được thành lập dưới thời cựu Thủ tướng Rishi Sunak, nhưng nay sẽ bị chia tách chức năng sang các bộ khác sau khi nội các mới dưới quyền Thủ tướng Lao động Andy Burnham lên nắm quyền. Đây là động thái cho thấy cách tiếp cận của London đối với quản trị công nghệ đang thay đổi đáng kể, chỉ trong thời gian rất ngắn.

Theo các báo cáo ban đầu, Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao sẽ được đổi tên trở lại thành Bộ Kỹ thuật số, Văn hóa, Truyền thông và Thể thao (DCMS). Việc thêm lại chữ “Digital” cho thấy bộ này nhiều khả năng sẽ tiếp quản trách nhiệm chuyển đổi số của chính phủ từ DSIT. Cùng với đó, Government Digital Service (GDS) — đơn vị phụ trách xây dựng chiến lược số và giám sát hiệu quả triển khai dịch vụ số trong chính phủ — cũng có thể bị chuyển sang cơ quan mới. GDS là bộ phận trung tâm trong nỗ lực hiện đại hóa dịch vụ công trực tuyến, từ tiêu chuẩn thiết kế dịch vụ đến điều phối các nền tảng số dùng chung của nhà nước.

Sự thay đổi này có thể trở thành một yếu tố gây xao nhãng không nhỏ cho các nhóm đang phụ trách hiện đại hóa chính phủ. Chỉ 18 tháng sau khi được chuyển từ Cabinet Office sang DSIT, GDS đã công bố một “lộ trình cho chính phủ số hiện đại”. Trong đó, cơ quan này cam kết tận dụng AI — tức trí tuệ nhân tạo, công nghệ cho phép máy móc xử lý dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định theo cách giống con người hơn — vì lợi ích công, đồng thời củng cố hạ tầng công cộng số. Khái niệm “hạ tầng công cộng số” thường được hiểu là các nền tảng và hệ thống số cốt lõi do nhà nước xây dựng hoặc điều phối, nhằm phục vụ nhiều dịch vụ công khác nhau một cách thống nhất.

Dù chính phủ Anh nhiều lần tuyên bố muốn trở thành một “nhà nước thực sự số hóa”, một báo cáo gần đây của ủy ban chọn lọc thuộc quốc hội cho rằng mục tiêu này vẫn chưa được mô tả rõ ràng về mặt thực tiễn. Theo đánh giá của cơ quan giám sát, chính phủ chưa giải thích cụ thể “nhà nước số” sẽ vận hành ra sao, cũng như thiếu một kế hoạch rõ ràng để biến tầm nhìn đó thành hiện thực. Điều này phản ánh một vấn đề quen thuộc trong quản trị công nghệ công: các khẩu hiệu tham vọng thường đi nhanh hơn năng lực triển khai thực tế.

Không chỉ phụ trách chiến lược số, DSIT còn dẫn dắt cụm dịch vụ dùng chung Matrix, một dự án nhằm chuyển chín tổ chức chính phủ sang hệ thống ERP và nhân sự dùng chung dựa trên công nghệ Workday. ERP, viết tắt của Enterprise Resource Planning, là phần mềm hoạch định nguồn lực doanh nghiệp, giúp quản lý tài chính, nhân sự, mua sắm và các quy trình nội bộ trên một nền tảng thống nhất. Workday là nhà cung cấp phần mềm đám mây nổi tiếng trong lĩnh vực nhân sự và tài chính doanh nghiệp. Tuy nhiên, dự án Matrix gần đây bị xếp hạng “đỏ” trong báo cáo các dự án chính phủ, tức mức cảnh báo nghiêm trọng cho thấy đang tồn tại các vấn đề lớn về tiến độ, ngân sách, chất lượng hoặc khả năng mang lại lợi ích như cam kết, và ở thời điểm hiện tại những vấn đề này bị đánh giá là khó kiểm soát hoặc khó khắc phục.

Bên cạnh mảng chuyển đổi số trong khu vực công, vai trò của DSIT như đầu mối làm việc giữa chính phủ và ngành công nghệ cũng sẽ được chuyển sang một cơ quan mới mang tên Bộ Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại (BIST). Việc lập ra BIST cho thấy chính phủ muốn gắn công nghệ chặt hơn với tăng trưởng kinh tế, đổi mới công nghiệp và thương mại. Jonathan Reynolds đã được bổ nhiệm làm bộ trưởng phụ trách cơ quan này.

Một diễn biến đáng chú ý khác là Kanishka Narayan được nâng lên vị trí Bộ trưởng phụ trách Trí tuệ nhân tạo, với vai trò tham dự nội các và làm việc chung giữa Cabinet Office và BIST. Mô hình liên bộ này cho thấy AI không còn được xem là một chủ đề kỹ thuật đơn lẻ, mà là công cụ chiến lược trải rộng từ cải cách hành chính, tự động hóa dịch vụ công cho tới chính sách công nghiệp. Trong bối cảnh nhiều chính phủ kỳ vọng AI giúp tiết kiệm chi phí và nâng hiệu quả vận hành, việc Anh tạo ra một vị trí chuyên trách ở cấp cao cho lĩnh vực này là tín hiệu chính trị rất rõ ràng.

Dù việc đổi tên bộ, chuyển đầu việc và sắp xếp lại cơ cấu có thể mang ý nghĩa chính trị, giới quan sát vẫn đặt câu hỏi liệu những thay đổi trên giấy tờ có thực sự giúp chính phủ Anh đẩy nhanh tiến trình số hóa hay không. Khi các cơ quan như GDS và các văn phòng dữ liệu trung ương liên tục bị di chuyển giữa các bộ, nguy cơ gián đoạn chiến lược, chậm tiến độ dự án và phân tán trách nhiệm là điều khó tránh khỏi. Trong ngắn hạn, cuộc cải tổ này có thể khiến hệ sinh thái công nghệ công của Anh bước vào một giai đoạn bất định mới, ngay khi nước này vẫn đang loay hoay xác định thế nào là một chính phủ số vận hành hiệu quả.