Anh muốn đẩy nhanh xây dựng trung tâm dữ liệu bằng cải cách quy hoạch, thậm chí hạn chế kiện tụng

Chính phủ Anh được cho là đang chuẩn bị một gói cải cách quy hoạch mới nhằm giảm nguy cơ các dự án hạ tầng lớn bị chậm tiến độ vì tranh chấp pháp lý. Theo nội dung được tiết lộ, Quốc hội có thể được trao quyền gắn nhãn một số dự án là có “tầm quan trọng quốc gia đặc biệt”, từ đó giúp chúng tránh bị đưa ra judicial review — tức cơ chế tòa án xem xét tính hợp pháp trong quyết định của cơ quan công quyền. Mục tiêu mà Bộ Tài chính Anh nhấn mạnh là đẩy nhanh việc xây nhà máy điện, trang trại điện gió và các kết nối lưới điện để giảm chi phí năng lượng, tăng an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Dù thông điệp chính thức tập trung vào năng lượng và hạ tầng, giới quan sát cho rằng datacenter — trung tâm dữ liệu, nơi đặt hàng loạt máy chủ để vận hành dịch vụ số, điện toán đám mây và AI — nhiều khả năng cũng sẽ hưởng lợi trực tiếp. Lý do là từ năm 2024, các cơ sở này đã được xếp vào nhóm Critical National Infrastructure (CNI), tức hạ tầng quốc gia trọng yếu, ngang hàng với những tài sản thiết yếu đối với vận hành kinh tế và an ninh quốc gia. Khi một dự án được coi là CNI, chính quyền trung ương có nhiều cơ sở hơn để ưu tiên phê duyệt, kể cả trong trường hợp vấp phải phản đối từ cộng đồng địa phương.

Trước đó, một số doanh nghiệp quản lý dự án trung tâm dữ liệu đã kêu gọi London phân loại các khu phức hợp máy chủ quy mô lớn vào nhóm Nationally Significant Infrastructure Projects, hay NSIP. Đây là cơ chế dành cho các dự án hạ tầng có ý nghĩa quốc gia, trong đó quyền ra quyết định có thể được chuyển từ chính quyền địa phương lên cấp trung ương. Về mặt thực tế, điều này giúp rút ngắn quy trình phê duyệt và giảm rủi ro trì hoãn. Tuy nhiên, nó cũng đồng nghĩa tiếng nói của cư dân tại khu vực bị ảnh hưởng có thể suy giảm đáng kể.

Áp lực mở rộng hạ tầng số tại Anh đến từ làn sóng artificial intelligence (AI) — trí tuệ nhân tạo, công nghệ cần lượng tính toán rất lớn để huấn luyện và vận hành mô hình — cùng với chương trình chuyển đổi số của cả khu vực công lẫn doanh nghiệp. Ủy ban Tài khoản Công của Quốc hội Anh từng chỉ trích các kế hoạch tăng tốc đầu tư hạ tầng vì chưa bao quát đầy đủ các dự án “phức tạp về mặt kỹ thuật”, bao gồm những sáng kiến liên quan đến chuyển đổi số và AI. Điều này cho thấy giới hoạch định chính sách đang phải cân bằng giữa nhu cầu phát triển nhanh hạ tầng số và các quy trình giám sát truyền thống vốn thường chậm hơn.

Một bộ phận ngành kỹ thuật và tư vấn xây dựng đã nhanh chóng hoan nghênh hướng đi mới, cho rằng đây là bước cần thiết nếu Anh thực sự muốn khôi phục đà xây dựng hạ tầng. Theo các tổ chức trong ngành, nhiều dự án quan trọng đã bị mắc kẹt bởi các lớp thủ tục, sự bất định pháp lý và những thách thức tại tòa kéo dài nhiều năm. Hệ quả là chi phí tăng cao, dòng vốn đầu tư bị chững lại và các mục tiêu về năng lượng lẫn tăng trưởng bị trì hoãn.

Dẫu vậy, việc đặt các dự án trung tâm dữ liệu ngoài tầm với của các thách thức pháp lý có thể tạo ra phản ứng ngược. Tại nhiều nơi, dư luận ngày càng lo ngại về tác động của các “server farm” — cụm máy chủ quy mô lớn — đối với đất đai, điện năng, nước làm mát, tiếng ồn và cảnh quan. Một khảo sát tại Mỹ gần đây thậm chí cho thấy người dân sẵn sàng chấp nhận nhà máy điện hạt nhân gần nơi ở hơn là một trung tâm dữ liệu. Ở Indianapolis, tranh cãi quanh một dự án kiểu này còn leo thang đến mức có nổ súng nhằm vào nhà riêng của một nghị viên ủng hộ kế hoạch.

Ngay tại Anh, nhiều dự án trung tâm dữ liệu cũng đã vấp phải biểu tình. Nhóm hoạt động Global Action Plan từng tổ chức các cuộc phản đối tại Iver ở Buckinghamshire và Potters Bar ở Hertfordshire, nơi các khu campus trung tâm dữ liệu mới đang được triển khai. Trong bối cảnh đó, nếu chính phủ thực sự thông qua cơ chế bảo vệ các dự án khỏi judicial review, tranh luận có thể không chỉ dừng ở câu chuyện phát triển hạ tầng, mà còn mở rộng sang quyền giám sát của cộng đồng, quyền tự quyết của địa phương và mức độ ưu tiên mà nhà nước dành cho nền kinh tế AI.

Cải cách quy hoạch mà London đang theo đuổi phản ánh một xu hướng rộng hơn: coi hạ tầng số, đặc biệt là datacenter phục vụ AI và điện toán đám mây, là nền móng chiến lược không kém điện hay giao thông. Tuy nhiên, càng đẩy nhanh phê duyệt bằng cách tập trung quyền lực ở cấp quốc gia, chính phủ càng phải đối mặt với câu hỏi khó: làm sao vừa xây nhanh, vừa giữ được tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự chấp nhận của người dân. Nếu không xử lý khéo, chính sách vốn nhằm tháo gỡ tắc nghẽn đầu tư có thể lại châm ngòi cho một làn sóng phản đối mạnh hơn.