Anh siết bảo vệ cáp ngầm sau khi tố tàu ngầm Nga do thám hạ tầng Internet dưới biển

Chính phủ Anh đang thúc đẩy kế hoạch tăng cường bảo vệ các tuyến cáp Internet dưới biển sau khi ghi nhận hoạt động bị cho là gia tăng từ phía Nga gần vùng biển của nước này. Theo định hướng chính sách mới, London muốn áp dụng các hình phạt nặng hơn đối với hành vi làm hư hại cáp ngầm do bất cẩn, đồng thời trao thêm quyền cho nhà nước để buộc doanh nghiệp nâng cao mức độ bảo vệ hạ tầng trọng yếu. Cáp ngầm dưới biển là mạng cáp quang đặt dưới đáy đại dương, chịu trách nhiệm truyền phần lớn lưu lượng Internet và dữ liệu quốc tế, nên thường được xem là “xương sống” của nền kinh tế số.

Trong một bài phát biểu trước Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), Bộ trưởng Kinh tế số Liz Lloyd cho biết Hải quân Hoàng gia và Không quân Hoàng gia đã theo dõi các tàu ngầm Nga trong một chiến dịch trinh sát bí mật diễn ra vào tháng 4 gần hạ tầng ngầm quan trọng. Theo các báo cáo được dẫn lại, Nga được cho là đã sử dụng một tàu ngầm tấn công lớp Akula làm mồi nhử, trong khi hai tàu chuyên dụng thuộc cơ quan GUGI tiến hành khảo sát các tuyến cáp của Anh. Tàu ngầm lớp Akula là dòng tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân của Nga, còn GUGI là viết tắt của cơ quan chuyên phụ trách nghiên cứu biển sâu và thường gắn với các nhiệm vụ dưới đáy biển có độ nhạy cảm cao.

Theo phía Anh, nhiệm vụ của các phương tiện Nga không đơn thuần là quan sát trong thời bình mà có thể nhằm lập bản đồ vị trí cáp để phục vụ các hoạt động phá hoại nếu xảy ra khủng hoảng hoặc chiến tranh. Nhận định này phản ánh nỗi lo ngày càng lớn ở châu Âu rằng ranh giới giữa thời bình và xung đột đang trở nên mờ hơn, nhất là với các hành vi gây sức ép lên hạ tầng dân sự nhưng khó quy kết ngay là hành động quân sự trực tiếp.

Thay vì công bố một chương trình phòng thủ cứng quy mô lớn ngay lập tức, đề xuất hiện tại của chính phủ Anh tập trung nhiều vào công cụ pháp lý. Các chủ tàu và đơn vị vận hành có thể phải đối mặt với mức phạt cao hơn, thậm chí án tù, nếu gây hư hại cáp ngầm do hành vi bị xem là liều lĩnh hoặc cẩu thả. Bên cạnh đó, các công ty khai thác cáp có thể bị yêu cầu thực hiện các biện pháp bảo mật nhất quán hơn để ngăn chặn, phát hiện và ứng phó với sự cố an ninh. Đây là cách tiếp cận thiên về “khả năng chống chịu” của hạ tầng, tức năng lực tiếp tục vận hành hoặc phục hồi nhanh sau sự cố.

Áp lực thay đổi không chỉ đến từ diễn biến trên biển. Năm ngoái, Ủy ban Hỗn hợp về Chiến lược An ninh Quốc gia của Quốc hội Anh, gọi tắt là JCNSS, đã chỉ trích chính phủ là quá thận trọng trong việc bảo vệ các kết nối cáp của đất nước. JCNSS là cơ quan nghị viện chuyên rà soát các chính sách an ninh chiến lược, và nhận xét của cơ quan này cho thấy vấn đề cáp ngầm đã được nâng lên thành chủ đề an ninh quốc gia chứ không còn là câu chuyện kỹ thuật viễn thông đơn thuần.

Hiện có khoảng 64 tuyến cáp kết nối Anh với mạng Internet toàn cầu. Khi một tuyến cáp gặp sự cố, tàu sửa chữa thường có mặt trong vòng khoảng 8 ngày. Dù nguy cơ phá hoại đang được chú ý nhiều hơn, lịch sử cho thấy phần lớn sự cố cáp trước đây lại đến từ nguyên nhân dân sự như hoạt động đánh cá hoặc mỏ neo tàu kéo lê dưới đáy biển. Điều này khiến bài toán chính sách trở nên phức tạp: nhà chức trách phải phân biệt giữa tai nạn hàng hải thông thường và hành vi phá hoại có chủ đích.

Song song với hướng sửa luật, Anh cũng đang đầu tư vào năng lực giám sát biển sâu. Năm ngoái, Hải quân Hoàng gia công bố chương trình Atlantic Bastion nhằm bổ sung cho lực lượng săn ngầm bằng các tàu tự hành không người lái. Đây là các phương tiện có thể hoạt động tự động hoặc bán tự động, sử dụng cảm biến để theo dõi môi trường dưới nước trong thời gian dài mà không cần thủy thủ đoàn trực tiếp vận hành. Mục tiêu của chương trình là khiến tàu ngầm đối phương khó ẩn náu hơn ở Bắc Đại Tây Dương. Dự án hiện vẫn ở giai đoạn đầu, với 14 triệu bảng Anh được phân bổ cho thử nghiệm và phát triển.

Ở một diễn biến liên quan, Anh, Mỹ và Australia cuối tuần qua cũng thông báo trong khuôn khổ AUKUS sẽ cùng phát triển các gói cảm biến và vũ khí cho phương tiện không người lái dưới nước. AUKUS là liên minh an ninh ba bên tập trung mạnh vào công nghệ quốc phòng tiên tiến. Trong bối cảnh bảo vệ hạ tầng đáy biển ngày càng quan trọng, các “payload” hay gói tải nhiệm vụ này có thể bao gồm cảm biến dò tìm, thiết bị giám sát hoặc hệ thống tác chiến gắn trên phương tiện lặn tự động, tạo thêm một lớp năng lực để theo dõi và bảo vệ cáp ngầm.

Các đề xuất mới dự kiến sẽ được trình bày chi tiết hơn trong một sách trắng, tức tài liệu chính sách chính thức của chính phủ, vào cuối năm nay. Điểm đáng chú ý là dù London đang phản ứng trước mối đe dọa ngày càng rõ với hạ tầng số dưới biển, hướng đi trước mắt vẫn nghiêng về siết trách nhiệm pháp lý và tăng chuẩn an ninh cho doanh nghiệp. Câu hỏi lớn còn lại là liệu chừng đó có đủ để răn đe các hoạt động thăm dò hoặc phá hoại tinh vi nhắm vào một trong những hệ thống hạ tầng quan trọng nhất của nước Anh hay không.