AT&T muốn khai tử mạng điện thoại đồng tại California để tiết kiệm hàng tỷ USD, nhưng vấp lo ngại về người dùng dễ tổn thương

AT&T vừa công bố kế hoạch đầu tư 19 tỷ USD tại bang California từ nay đến cuối thập kỷ này nhằm mở rộng mạng cáp quang, hay còn gọi là fiber — công nghệ truyền dữ liệu bằng tín hiệu ánh sáng qua sợi thủy tinh, cho tốc độ cao hơn và độ ổn định tốt hơn nhiều so với dây đồng truyền thống. Theo hãng viễn thông Mỹ, mục tiêu là đưa fiber tới hơn 4 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp bổ sung, đồng thời chuyển khách hàng từ hạ tầng cũ sang mạng mới. AT&T cho biết họ đang phải chi khoảng 1 tỷ USD mỗi năm để duy trì mạng điện thoại dây đồng, trong khi hệ thống này hiện chỉ còn phục vụ khoảng 3% số hộ gia đình trong khu vực hoạt động của hãng tại California.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, AT&T đã đệ đơn kiện một số quan chức bang California, yêu cầu tòa án hủy các quy định buộc hãng tiếp tục cung cấp dịch vụ “plain old telephone service” hay POTS. Đây là cách gọi dịch vụ điện thoại cố định truyền thống hoạt động trên mạng dây đồng cũ. Trọng tâm tranh cãi nằm ở các quy định cấp bang mang tên “Carrier of Last Resort” (COLR), tức nghĩa vụ của nhà mạng phải đóng vai trò ‘nhà cung cấp cuối cùng’, bảo đảm vẫn có dịch vụ điện thoại cơ bản cho người dân ngay cả ở những khu vực khó phục vụ hoặc ít lợi nhuận. AT&T lập luận rằng sau khi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ, tức FCC, cho phép loại bỏ dần dịch vụ cũ, các quy định của bang không nên tiếp tục cản trở quá trình này.

Lập luận của AT&T được hậu thuẫn phần nào từ chính sách mới của FCC. Cơ quan quản lý này gần đây đã thông qua các quy tắc khuyến khích doanh nghiệp viễn thông ngừng vận hành các đường dây đồng đã xuống cấp. FCC cho rằng việc mở rộng mạng cáp quang đang bị cản trở vì các nhà mạng phải tiếp tục dồn nguồn lực vào những mạng legacy — thuật ngữ dùng để chỉ các hệ thống công nghệ cũ, vẫn đang hoạt động nhưng đã lỗi thời và tốn kém bảo trì. Theo FCC, đây là những dịch vụ lạc hậu, phục vụ ngày càng ít thuê bao, trong khi tài nguyên đáng ra nên được chuyển sang hạ tầng băng rộng hiện đại hơn.

Dù AT&T mô tả kế hoạch này là bước nâng cấp giúp mọi cư dân California tiếp cận công nghệ mạng nhanh hơn và đáng tin cậy hơn, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng lại cảnh báo việc loại bỏ mạng đồng quá nhanh có thể khiến một số nhóm bị bỏ lại phía sau. Tổ chức phi lợi nhuận Public Knowledge cho rằng các khu vực nông thôn, người cao tuổi, người khuyết tật và những ai đang phụ thuộc vào thiết bị y tế chuyên dụng dùng đường dây điện thoại có thể chịu tác động lớn. Một ví dụ quan trọng là các hệ thống báo động hoặc thiết bị gọi hỗ trợ khẩn cấp vốn dựa trên kết nối điện thoại cố định truyền thống để hoạt động ổn định trong mọi tình huống.

Những lo ngại này không phải chỉ tồn tại ở Mỹ. Trước đó tại Anh, BT — tập đoàn viễn thông từng là nhà mạng nhà nước — đã phải trì hoãn kế hoạch tắt mạng PSTN, tức Public Switched Telephone Network, hay mạng điện thoại công cộng chuyển mạch truyền thống, để thay thế hoàn toàn bằng hạ tầng cáp quang. Nguyên nhân là các cảnh báo liên quan đến khách hàng dễ bị tổn thương, đặc biệt là người sử dụng TeleCare, một nhóm dịch vụ hỗ trợ từ xa cho người cao tuổi hoặc người bệnh, thường kết nối với chuông báo động khẩn cấp trong nhà. Trường hợp này cho thấy việc chuyển đổi từ mạng cũ sang mạng mới không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính, mà còn là vấn đề an sinh và an toàn cộng đồng.

AT&T khẳng định họ sẽ áp dụng cách tiếp cận theo từng giai đoạn một cách thận trọng và tuyên bố không khách hàng nào bị mất quyền truy cập dịch vụ điện thoại hoặc số khẩn cấp 911. Tuy nhiên, Public Knowledge cho rằng lệnh mới của FCC đã nới lỏng, thậm chí loại bỏ hoàn toàn, nhiều hàng rào bảo vệ từng được các chính quyền trước đây áp dụng. Trong số đó có yêu cầu nhà mạng phải chứng minh bằng các bài kiểm tra kỹ thuật rằng dịch vụ mới thực sự có thể thay thế dịch vụ cũ đối với các thiết bị y tế và hệ thống báo động. Điều này khiến cuộc tranh luận không chỉ dừng ở chuyện tiết kiệm chi phí hay tăng tốc triển khai broadband — tức hạ tầng internet băng rộng — mà còn xoay quanh câu hỏi quan trọng hơn: liệu quá trình hiện đại hóa có đủ an toàn và công bằng cho mọi nhóm người dùng hay không.