Báo cáo do Mozilla đặt hàng cáo buộc Microsoft dùng “dark patterns” để đẩy người dùng Windows sang Edge

Một báo cáo mang tên “Over the Edge 2.0”, do Mozilla đặt hàng thực hiện, cho rằng Microsoft đang sử dụng nhiều “dark patterns” — tức các thủ thuật thiết kế giao diện có tính dẫn dụ hoặc gây hiểu nhầm — nhằm hướng người dùng Windows đến trình duyệt Edge. Theo báo cáo, các lựa chọn thiết kế này không chỉ khiến việc tải về trình duyệt khác trở nên kém thuận tiện, mà còn có thể tác động đến quyết định đặt trình duyệt mặc định của người dùng.

Báo cáo nêu ra một loạt ví dụ cụ thể. Trong số đó có banner trên Bing với thông điệp kiểu “Mọi thứ bạn cần đều ở ngay đây” khi người dùng tìm cách tải trình duyệt thay thế, việc Edge được ghim sẵn lên thanh tác vụ Windows, và cách diễn đạt bị cho là dễ gây hiểu lầm trong các bước thiết lập. “Trình duyệt mặc định” là ứng dụng tự động mở liên kết web nếu người dùng không chọn ứng dụng khác; vì vậy, chỉ một thay đổi nhỏ trong giao diện xác nhận cũng có thể ảnh hưởng lớn đến hành vi sử dụng lâu dài.

Bên cạnh Edge, báo cáo còn nhắc đến Copilot, trợ lý AI của Microsoft. AI, hay trí tuệ nhân tạo, là công nghệ cho phép phần mềm phản hồi, phân tích và hỗ trợ người dùng theo cách gần giống con người. Theo các tác giả, Copilot được cho là bỏ qua trình duyệt mặc định khi mở liên kết, thay vào đó ưu tiên Edge. Ngoài ra, các công tắc chia sẻ dữ liệu của Copilot bị cho là được bật sẵn ở trạng thái ON tại Mỹ và Ấn Độ, làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và sự minh bạch trong lựa chọn của người dùng.

Một điểm đáng chú ý của báo cáo là sự khác biệt theo khu vực. Nhóm nghiên cứu so sánh cách Microsoft triển khai trên Đức, Ấn Độ, Anh và Mỹ. Đức được dùng như đại diện cho EEA, tức Khu vực Kinh tế châu Âu, nơi các quy định cạnh tranh và quyền lựa chọn phần mềm thường nghiêm ngặt hơn. Báo cáo cho biết một số hành vi bị chỉ trích không xuất hiện trong EEA: chẳng hạn banner thúc đẩy Edge không hiện ở đây, không có nội dung chèn thêm trên trang tải Chrome, và Windows Search cũng không tự động ép dùng Edge thay vì trình duyệt mặc định. Điều này cho thấy khi chịu áp lực pháp lý, Microsoft có thể điều chỉnh hành vi sản phẩm theo từng thị trường.

Liên minh Browser Choice Alliance đã hoan nghênh báo cáo và cho rằng các phát hiện mới cho thấy Microsoft tiếp tục dùng chiến thuật thao túng để đẩy người dùng sang Edge, từ đó làm suy yếu quyền lựa chọn, cạnh tranh công bằng và đổi mới trên web. Vivaldi cũng lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ. Đại diện hãng này cho rằng Microsoft không muốn cạnh tranh dựa trên chất lượng sản phẩm thuần túy, mà tận dụng vị thế thống trị của Windows để tác động đến hành vi người dùng. “Hệ sinh thái Windows” ở đây có thể hiểu là toàn bộ nền tảng phần mềm, dịch vụ và điểm chạm mà Microsoft kiểm soát, từ hệ điều hành đến công cụ tìm kiếm và trợ lý AI.

Dù các cáo buộc khá nặng nề, tác động thực tế đến thị phần Edge lại không hoàn toàn rõ ràng. Theo Statcounter — dịch vụ thống kê lưu lượng web dựa trên mã theo dõi đặt trên hơn một triệu website toàn cầu — Edge hiện chỉ chiếm hơn 10% thị phần trình duyệt, giảm từ mức 13% vào tháng 6/2025. Trong khi đó, Firefox tăng từ 5,84% lên 6,44%. “Thị phần” là tỷ lệ người dùng hoặc lưu lượng mà một sản phẩm nắm giữ trong toàn bộ thị trường. Nếu các số liệu này phản ánh đúng xu hướng, thì mọi nỗ lực bị cho là nhằm kéo người dùng về Edge dường như chưa mang lại hiệu quả vượt trội.

Tuy nhiên, Mozilla lập luận rằng cần nhìn đúng vào thị trường liên quan: Edge trên Windows, thay vì toàn bộ thị trường trình duyệt đa nền tảng. Theo tuyên bố từ phía Mozilla, các nhà nghiên cứu nhận thấy Edge là trình duyệt duy nhất tăng thị phần trên Windows trong hai năm qua. Từ đó, báo cáo đưa ra giả thuyết rằng những “harmful patterns” — tức các mô hình thiết kế có hại hoặc gây thiên lệch cho quyết định người dùng — có thể đã góp phần tạo ra mức tăng đó.

Vụ việc cho thấy cuộc cạnh tranh trình duyệt giờ không còn chỉ xoay quanh tốc độ, tính năng hay AI tích hợp, mà ngày càng gắn với các vấn đề như quyền lựa chọn mặc định, minh bạch giao diện và tuân thủ quy định khu vực. Khi các cơ quan quản lý tại châu Âu, Anh, Nhật Bản hay Australia ngày càng chú ý đến hành vi của các nền tảng lớn, những chi tiết tưởng nhỏ như một banner, một nút bấm hay một tùy chọn bật sẵn có thể trở thành tâm điểm của các cuộc điều tra cạnh tranh trong tương lai.