Chính phủ Anh lập đơn vị mới để kéo dịch vụ công trở lại nội bộ, sau sự cố hợp đồng hưu trí với Capita

Chính phủ Anh tuyên bố thành lập một đơn vị mới trực thuộc Văn phòng Thủ tướng và Nội các nhằm thúc đẩy “insourcing” – tức đưa các dịch vụ từng thuê ngoài trở lại do nhà nước trực tiếp vận hành. Động thái này được mô tả là làn sóng đưa việc về nội bộ lớn nhất trong một thế hệ, trong bối cảnh mô hình “outsourcing” (thuê ngoài cho doanh nghiệp tư nhân) ngày càng bị chỉ trích vì hiệu quả chi tiêu thấp và chất lượng dịch vụ không ổn định, đặc biệt với các quy trình phụ thuộc nhiều vào công nghệ.

Theo kế hoạch, bộ phận mới sẽ điều phối hoạt động insourcing giữa các cơ quan, tháo gỡ rào cản triển khai và tìm kiếm cơ hội áp dụng trên quy mô toàn chính phủ. Một nhiệm vụ quan trọng khác là khôi phục “trách nhiệm vận hành trực tiếp”, nghĩa là cơ quan nhà nước phải có khả năng tự chịu trách nhiệm về việc cung cấp dịch vụ thay vì phụ thuộc quá nhiều vào nhà thầu. Chính phủ Anh cũng muốn dùng đơn vị này để cắt giảm chi tiêu cho các hãng tư vấn và dịch vụ chuyên môn bên ngoài bằng cách tăng năng lực cho đội ngũ công chức.

Đơn vị mới sẽ phối hợp với cơ chế vừa được công bố mang tên “Public Interest Test” – có thể hiểu là bài kiểm tra lợi ích công. Cơ chế này áp dụng cho phần lớn hợp đồng dịch vụ của chính phủ trung ương có giá trị từ 1 triệu bảng Anh trở lên. Thay vì chỉ nhìn vào giá thấp trong ngắn hạn, các cơ quan sẽ phải cân nhắc thêm chất lượng dịch vụ, giá trị công và tác động dài hạn. Đây là thay đổi đáng chú ý trong cách mua sắm công, vì nhiều hợp đồng công nghệ trước đây thường được đánh giá nặng về chi phí ban đầu hơn là độ bền vận hành.

Một ứng viên sớm cho chương trình insourcing là mảng quản lý tòa nhà của Văn phòng Nội các, bao gồm vệ sinh và an ninh. Chính phủ cho biết sẽ xem xét đưa các hoạt động này trở lại khu vực công khi các hợp đồng hiện tại hết hạn vào năm 2028. Dù không phải là lĩnh vực công nghệ cao, đây được xem là phép thử thực tế cho năng lực tái tiếp quản dịch vụ của bộ máy nhà nước trước khi mở rộng sang các hệ thống phức tạp hơn.

Động lực chính cho bước ngoặt này đến từ vụ triển khai rắc rối liên quan đến Capita, tập đoàn thuê ngoài lớn của Anh. Công ty này giành hợp đồng 7 năm trị giá 239 triệu bảng vào tháng 11/2023 để quản lý Civil Service Pension Scheme (CSPS) – hệ thống lương hưu dành cho công chức. CSPS là một chương trình hưu trí quy mô lớn, đòi hỏi xử lý dữ liệu nhạy cảm, quy trình trả lương chính xác và hạ tầng số ổn định. Khi Capita tiếp quản từ nhà cung cấp cũ MyCSP vào tháng 12/2025, quá trình chuyển đổi đã gặp trục trặc: website hoạt động chập chờn và một số cựu công chức gặp khó khăn khi truy cập quyền lợi hưu trí của mình.

Bộ trưởng Văn phòng Nội các Nick Thomas-Symonds từng thừa nhận vào tháng 7 rằng hợp đồng CSPS của Capita có thể là ứng viên phù hợp để đưa về nội bộ trong tương lai. Tuy vậy, ông cũng nhấn mạnh chính phủ không thể chấm dứt hợp đồng ngay lập tức, vì điều đó có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho hệ thống trả lương và chi trả hưu trí. Nói cách khác, đây là một hoạt động vận hành phức tạp, không thể thay thế chỉ sau một đêm. Hợp đồng ban đầu của Capita kéo dài đến tháng 12/2032 và còn có tùy chọn gia hạn thêm 3 năm, cho thấy nếu có đảo chiều, quá trình này sẽ diễn ra chậm và cần chuẩn bị kỹ về năng lực công nghệ lẫn nhân sự.

Quyết định lập đơn vị chuyên trách insourcing không chỉ là phản ứng trước một hợp đồng thất bại, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu hơn trong chiến lược công nghệ của chính phủ Anh. Sau nhiều năm giao các quy trình trọng yếu cho khu vực tư nhân, Whitehall – cách gọi bộ máy hành chính trung ương của Anh – dường như muốn giành lại quyền kiểm soát đối với những dịch vụ có ảnh hưởng trực tiếp đến người dân. Nếu được triển khai mạnh tay, chính sách này có thể định hình lại thị trường gia công dịch vụ công, buộc các nhà thầu lớn phải chứng minh không chỉ giá rẻ mà còn cả độ tin cậy, năng lực chuyển đổi hệ thống và khả năng duy trì dịch vụ ổn định ở quy mô quốc gia.