Cơ quan giám sát thống kê Anh yêu cầu NHS thận trọng hơn với các tuyên bố về hiệu quả nền tảng dữ liệu Palantir

Cơ quan Quản lý Thống kê Vương quốc Anh, cụ thể là Office for Statistics Regulation (OSR) – đơn vị giám sát cách các cơ quan nhà nước sử dụng và truyền đạt số liệu – đã yêu cầu NHS England làm rõ hơn các tuyên bố liên quan đến Federated Data Platform (FDP). FDP là nền tảng dữ liệu liên kết, được xây dựng trên công nghệ của Palantir theo hợp đồng trị giá 330 triệu bảng Anh, nhằm tổng hợp và khai thác dữ liệu trong hệ thống y tế công. Trọng tâm cảnh báo của OSR là các bộ trưởng và tài liệu chính thức không được trình bày những con số kiểu “trước khi dùng FDP” và “sau khi dùng FDP” như thể đó là bằng chứng chắc chắn cho quan hệ nhân quả, tức là chứng minh nền tảng này trực tiếp tạo ra kết quả tốt hơn.

Vụ việc xuất phát từ những chỉ trích nhằm vào cách NHS England sử dụng dữ liệu để quảng bá hiệu quả của FDP. Tổ chức vận động Foxglove cho rằng các quan chức y tế và bộ trưởng cần đính chính với Quốc hội và truyền thông về các số liệu từng được dùng để minh họa thành công của hệ thống. Theo thông tin Foxglove thu được thông qua Freedom of Information (FOI) – cơ chế yêu cầu công khai thông tin của cơ quan nhà nước – gần một phần ba số NHS trust, tức các đơn vị vận hành bệnh viện và dịch vụ y tế trong hệ thống NHS, đang dùng nền tảng của Palantir lại thực hiện ít thủ thuật y khoa hơn so với trước khi hệ thống được triển khai.

Foxglove còn chỉ ra rằng Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust chiếm tới 84% mức giảm được báo cáo trong danh sách chờ khám ngoại trú, trong khi chỉ có 16 trust sử dụng công cụ do Palantir cung cấp vào thời điểm đó. Điều này khiến các số liệu tổng hợp về lợi ích của FDP trở nên gây tranh cãi, đặc biệt khi đặt cạnh tuyên bố khác của NHS England rằng tính đến tháng 6 đã có 139 trust sử dụng FDP và 137 đơn vị báo cáo có lợi ích. Một con số thường được nhắc lại là công cụ Inpatient Care Coordination Solution (CCS) – giải pháp điều phối chăm sóc nội trú, cũng dựa trên FDP – đã giúp thêm 111.589 bệnh nhân được thực hiện thủ thuật trong phòng mổ. Tuy nhiên, giới phê bình cho rằng việc lặp lại con số này mà không giải thích đầy đủ bối cảnh có thể khiến công chúng hiểu nhầm rằng toàn bộ kết quả đến trực tiếp từ công nghệ.

Điểm đáng chú ý là ngay trong tài liệu của mình, NHS England đã thừa nhận không phù hợp để “rút ra kết luận về nguyên nhân và kết quả” vì các biến số khác chưa được kiểm soát. Trong phân tích dữ liệu, “kiểm soát biến” có nghĩa là phải tách ảnh hưởng của những yếu tố khác như thay đổi nhân sự, quy trình bệnh viện, mùa dịch, ngân sách hay nhu cầu khám chữa bệnh, trước khi kết luận một công cụ công nghệ là nguyên nhân tạo ra cải thiện. OSR cho biết ngày 6/6, NHS England đã bổ sung câu lưu ý này vào dữ liệu công bố công khai và cập nhật cả trang mô tả phương pháp. Theo cơ quan giám sát, đây là bước đi tích cực, nhưng cũng dễ khiến người dùng hiểu rằng NHS đã thay đổi đáng kể cách truyền thông về lợi ích của FDP.

Trong phản hồi chính thức, OSR cho biết họ đã làm việc với các nhà thống kê của NHS England và tự tiến hành rà soát trên cơ sở thông tin từ NHS cùng các bên nêu quan ngại. Kết luận của cơ quan này là NHS England cần bổ sung thêm các caveat – tức các lưu ý, điều kiện và giới hạn khi diễn giải số liệu – để công chúng hiểu rõ đâu chỉ là so sánh trước-sau, đâu là bằng chứng thực nghiệm mạnh hơn. NHS England cũng đã đồng ý bảo đảm rằng các thông điệp công khai sẽ nêu rõ những so sánh đó không chứng minh được tính nhân quả. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực phân tích dữ liệu y tế, nơi các quyết định chính sách có thể bị ảnh hưởng mạnh bởi cách số liệu được trình bày.

Để tăng độ tin cậy, NHS England đã giao Imperial College London thực hiện đánh giá độc lập về FDP, bao gồm cả sản phẩm OPTICA. Đây là công cụ được thiết kế để tinh giản quy trình xuất viện cho bệnh nhân, tức giúp bệnh viện đưa người bệnh ra viện nhanh và hiệu quả hơn khi phù hợp về mặt lâm sàng. OSR nhấn mạnh OPTICA là trường hợp mà tranh cãi về tính nhân quả thể hiện rõ nhất. Công cụ này vốn dựa trên công nghệ Palantir, được phát triển qua chuỗi hợp đồng trị giá 60 triệu bảng Anh được trao không qua đấu thầu cạnh tranh, trước khi được chuyển vào FDP. NHS England nói sẽ công bố kết quả đánh giá khi hoàn tất.

Phía NHS England cho biết họ hoan nghênh cuộc rà soát của OSR và cho rằng các cập nhật trên website đã giúp thông tin trở nên rõ ràng hơn. Cơ quan này cũng cam kết triển khai đầy đủ các khuyến nghị để làm sáng tỏ hơn lợi ích bệnh nhân đạt được nhờ công nghệ. Tuy nhiên, Foxglove coi báo cáo của OSR là một đòn giáng mạnh vào các tuyên bố tiếp thị trước đây. Đại diện tổ chức này cho rằng chính phủ và Palantir cần rút lại những khẳng định bị cho là cường điệu, đồng thời sửa lại hồ sơ với Quốc hội và truyền thông.

Vụ việc cho thấy một bài toán lớn hơn trong tiến trình số hóa khu vực công: công nghệ phân tích dữ liệu có thể rất mạnh, nhưng giá trị thực tế của nó phải được chứng minh bằng bằng chứng đáng tin cậy chứ không chỉ bằng các chỉ số thuận lợi. Palantir là công ty công nghệ Mỹ nổi tiếng với các nền tảng xử lý và liên kết dữ liệu quy mô lớn, từng được sử dụng trong quốc phòng, tình báo và nay mở rộng sang y tế. Chính vì xuất thân từ lĩnh vực “spy-tech” – công nghệ phục vụ tình báo và an ninh – nên vai trò của Palantir trong NHS luôn nhạy cảm. Sau động thái mới từ OSR, cuộc tranh luận về việc Palantir có nên giữ vị trí lâu dài trong hệ thống y tế Anh nhiều khả năng sẽ càng nóng lên, đặc biệt khi các nhà hoạch định chính sách bị yêu cầu dựa vào dữ liệu có thể kiểm chứng thay vì các thông điệp mang màu sắc quảng bá.