Dịch vụ vệ tinh kết nối thẳng smartphone được dự báo tăng mạnh, nhưng khó trở thành xu hướng đại chúng

Một báo cáo mới từ Juniper Research cho rằng dịch vụ direct-to-cell, thường viết tắt là D2C, sẽ tăng trưởng đáng kể trong vài năm tới nhưng vẫn khó bùng nổ như kỳ vọng của ngành viễn thông. D2C là công nghệ cho phép điện thoại thông minh phổ thông, không cần thêm phần cứng chuyên dụng, kết nối trực tiếp tới vệ tinh thay vì chỉ dựa vào trạm phát sóng mặt đất. Theo dự báo, số người dùng D2C hoạt động hàng tháng sẽ tăng từ 17,4 triệu trong năm 2026 lên 133 triệu vào năm 2031. Tuy nhiên, Juniper nhấn mạnh rằng đây vẫn là một thị trường ngách, chủ yếu phát huy tác dụng khi người dùng đi ra ngoài vùng phủ sóng di động truyền thống.

Theo các nhà phân tích, nhu cầu hiện nay đối với D2C tập trung vào những chuyến đi đặc thù như đến công viên quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên hoặc các khu vực hẻo lánh, nơi tín hiệu di động mặt đất gần như biến mất. Nói cách khác, đây không phải nhu cầu sử dụng hằng ngày của phần lớn thuê bao. Điểm hạn chế lớn nằm ở chỗ D2C chỉ là giải pháp bổ sung khi mạng mặt đất không còn hoạt động, chứ không thay thế được hạ tầng viễn thông truyền thống. Điều này khiến công nghệ dù ấn tượng về mặt kỹ thuật nhưng lại khó tạo ra sức hút rộng rãi với người dùng phổ thông.

Cốt lõi của mô hình D2C là sử dụng các vệ tinh quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, hay LEO, viết tắt của Low Earth Orbit. Đây là nhóm vệ tinh bay gần Trái Đất hơn nhiều so với vệ tinh viễn thông truyền thống, nhờ đó giảm độ trễ tín hiệu và cải thiện khả năng kết nối với thiết bị cầm tay. Các công ty vệ tinh thường hợp tác với nhà mạng di động để mượn phổ tần, tức tài nguyên tần số vô tuyến vốn được dùng cho mạng di động, rồi mở rộng vùng phủ sóng ra ngoài phạm vi của các cột phát sóng. Có thể hình dung đơn giản đây là cách biến vệ tinh thành một ‘trạm BTS trên quỹ đạo’.

Tại Mỹ, D2C được xem là đặc biệt phù hợp vì tín hiệu di động thường suy giảm rất nhanh khi người dùng rời khỏi các khu đô thị lớn. Australia cũng có điều kiện tương tự do diện tích rộng và nhiều vùng thưa dân. T-Mobile là một trong những nhà mạng đi đầu khi cung cấp khả năng D2C thông qua chòm vệ tinh Starlink của SpaceX trong khoảng một năm qua, đồng thời dùng tính năng này như một lợi thế để thu hút thuê bao từ đối thủ. Starlink là mạng lưới vệ tinh số lượng lớn hoạt động theo mô hình chòm vệ tinh, nghĩa là nhiều vệ tinh phối hợp để tạo vùng phủ rộng và liên tục. Ở châu Âu, nơi mạng mặt đất đã phủ phần lớn lãnh thổ, tiềm năng D2C từng bị đánh giá thấp hơn. Dù vậy, các nhà mạng vẫn không đứng ngoài cuộc, với Virgin Media O2 đã ra mắt dịch vụ O2 Satellite tại Anh, còn VodafoneThree đang chuẩn bị thử nghiệm cho khách hàng trong mùa hè.

Dữ liệu từ Ookla, công ty chuyên về đo kiểm và phân tích hiệu năng mạng, cho thấy số kết nối D2C đã tăng gần 25% trong giai đoạn từ tháng 7/2025 đến tháng 3/2026. Tuy nhiên, tăng trưởng này không đồng nghĩa công nghệ sẽ giải quyết được những phiền toái phổ biến nhất của người dùng. Trong các đô thị đông đúc, tín hiệu thường bị chặn bởi tường dày, tầng hầm, ga ngầm và nhiều vật cản vật lý khác. Đây là những vấn đề liên quan đến môi trường truyền sóng và D2C gần như không thể khắc phục. Nói cách khác, việc có thêm hạ tầng trên quỹ đạo không giúp cải thiện đáng kể trải nghiệm mất sóng trong nhà, vốn là một trong những lời phàn nàn thường gặp nhất với mạng di động.

Ngoài giới hạn về tình huống sử dụng, chi phí cũng là yếu tố khiến D2C khó phổ cập nhanh. Theo số liệu từng được GSMA công bố, 40% thuê bao di động cho biết họ sẽ không trả thêm bất kỳ khoản nào để có tính năng kết nối vệ tinh. Thêm 32% nói rằng họ chỉ chấp nhận mức phụ phí khoảng 5%. GSMA là tổ chức đại diện cho ngành di động toàn cầu, thường đưa ra các khảo sát và tiêu chuẩn có ảnh hưởng lớn đến thị trường. Điều đó cho thấy dù người dùng đánh giá cao khả năng liên lạc khẩn cấp ở nơi hẻo lánh, phần đông vẫn chưa xem đây là tính năng đủ quan trọng để chi thêm tiền mỗi tháng.

Ở thời điểm hiện nay, phần lớn dịch vụ D2C mới chỉ hỗ trợ nhắn tin và liên lạc khẩn cấp. Các khả năng phức tạp hơn như thoại thông thường hay truyền dữ liệu đầy đủ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Đầu năm 2025, Vodafone từng trình diễn cuộc gọi video di động đầu tiên qua kết nối vệ tinh bằng các điện thoại 4G và 5G tiêu chuẩn, cho thấy về mặt kỹ thuật điều này hoàn toàn khả thi. 4G và 5G là các thế hệ mạng di động băng rộng hiện đại, hỗ trợ tốc độ dữ liệu cao hơn nhiều so với các công nghệ cũ. Dù vậy, câu hỏi lớn với ngành không còn là ‘có làm được hay không’, mà là ‘bao giờ làm được ở quy mô thương mại’ và ‘có đủ nhiều người thực sự muốn dùng hay không’.

Juniper dự báo khu vực Viễn Đông và Trung Quốc sẽ trở thành thị trường lớn nhất cho dịch vụ điện thoại vệ tinh trong những năm tới, tiếp theo là Ấn Độ. Trong khi đó, châu Phi, Bắc Mỹ, Mỹ Latinh và Tây Âu sẽ chia nhau những phần nhỏ hơn và tương đối cân bằng. Dự báo này phản ánh khác biệt lớn về hạ tầng viễn thông giữa các khu vực: nơi nào còn nhiều vùng trắng sóng hoặc địa hình khó triển khai mạng mặt đất thì D2C càng có cơ hội. Tuy nhiên, ngay cả tại các thị trường tiềm năng nhất, công nghệ này nhiều khả năng vẫn đóng vai trò bổ sung chiến lược hơn là thay thế hoàn toàn mạng di động truyền thống.