Dự án nâng cấp liên lạc vệ tinh quân sự Skynet 6 trị giá 8,35 tỷ bảng của Anh bị cảnh báo đỏ

Chương trình Skynet 6, dự án nâng cấp hệ thống liên lạc vệ tinh quân sự của Vương quốc Anh với tổng chi phí ước tính 8,35 tỷ bảng Anh, vừa bị Cơ quan Hạ tầng Quốc gia và Chuyển đổi Dịch vụ (NISTA) chấm mức đỏ. Đây là mức đánh giá nghiêm trọng trong quản trị dự án công, cho thấy khả năng hoàn thành thành công dự án ở trạng thái hiện tại là rất thấp. Theo định nghĩa của NISTA, xếp hạng đỏ thường phản ánh các vấn đề lớn về phạm vi dự án, tiến độ, ngân sách, chất lượng hoặc khả năng mang lại lợi ích như kế hoạch ban đầu.

Dù đánh giá đỏ không có nghĩa Skynet 6 chắc chắn sẽ đổ vỡ, nó cho thấy dự án có thể phải điều chỉnh lại phạm vi, cấu trúc triển khai hoặc thậm chí được đánh giá lại từ đầu. Đây là tín hiệu đáng lo ngại với một chương trình được thiết kế để bảo đảm năng lực thông tin liên lạc vệ tinh cho quân đội Anh đến năm 2041 và xa hơn nữa. Trong lĩnh vực quốc phòng, liên lạc vệ tinh đóng vai trò then chốt vì cho phép truyền dữ liệu, mệnh lệnh và tín hiệu an toàn trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt ở những khu vực hạ tầng mặt đất không sẵn sàng.

Skynet là hệ thống đã tồn tại từ thập niên 1960, và phiên bản mới nhất là một nỗ lực hiện đại hóa quy mô lớn. Vệ tinh đầu tiên của vòng nâng cấp này, Skynet 6A, ban đầu dự kiến phóng vào năm 2025 nhưng nay đã lùi sang năm 2027. Vệ tinh này do Airbus chế tạo, còn việc phóng sẽ sử dụng tên lửa của SpaceX. Trong bối cảnh công nghệ không gian ngày càng phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phức tạp, chỉ cần một nhà thầu chính hoặc đối tác kỹ thuật chậm tiến độ cũng có thể kéo theo toàn bộ lịch trình bị xô lệch.

NISTA cho biết mức độ tin cậy đối với Skynet 6 đã giảm từ màu hổ phách năm ngoái xuống đỏ trong năm nay. Mức hổ phách, hay amber rating, thường có nghĩa dự án đang gặp khó khăn nhưng vẫn còn khả năng cứu vãn nếu có biện pháp xử lý mạnh. Nguyên nhân chính lần này là tình trạng thiếu hụt nhân sự trên toàn bộ bộ phận do hạn chế tuyển dụng và phân bổ nguồn lực, cùng với hiệu suất dưới chuẩn từ phía nhà cung cấp. Cụm từ supplier performance trong quản trị công nghệ thường dùng để chỉ khả năng nhà thầu đáp ứng cam kết về tiến độ, chất lượng và tích hợp kỹ thuật.

Skynet 6 không đơn thuần là một vệ tinh mới. Dự án còn bao gồm hợp phần Service Delivery Wrap, viết tắt là SDW, tức gói dịch vụ vận hành tổng thể cho chòm vệ tinh quân sự và các trạm mặt đất của Anh. Chòm vệ tinh, hay satellite constellation, là mạng lưới nhiều vệ tinh phối hợp hoạt động để cung cấp vùng phủ liên lạc rộng và ổn định hơn. Hợp đồng SDW trị giá 400 triệu bảng đã được trao cho Babcock vào năm 2023. Ngoài ra, chương trình còn hướng tới việc cung cấp năng lực mới cho các trạm đầu cuối người dùng, tức các thiết bị đầu cuối giúp binh sĩ hoặc đơn vị tác chiến kết nối trực tiếp với mạng vệ tinh ở bất kỳ đâu trên thế giới.

Một nhánh khác của chương trình là Skynet Enduring Capability, dự kiến đưa vào các công nghệ không gian mới từ năm 2028 trở đi. Cụm từ enduring capability trong quốc phòng thường ám chỉ năng lực dài hạn, có thể duy trì và nâng cấp theo thời gian thay vì chỉ phục vụ một giai đoạn ngắn. Điều này đặc biệt quan trọng với các hệ thống liên lạc quân sự, nơi yêu cầu về bảo mật, chống gây nhiễu và khả năng hoạt động liên tục luôn thay đổi theo môi trường đe dọa.

Từ năm 2022, Bộ Quốc phòng Anh đã thông báo với Quốc hội rằng tổng chi phí cho toàn bộ các thành phần của Skynet 6 trong vòng đời 26 năm đã tăng từ 7,1 tỷ bảng lên khoảng 8,35 tỷ bảng. Khái niệm vòng đời dự án, hay lifecycle, không chỉ bao gồm chi phí phát triển và triển khai ban đầu mà còn tính cả vận hành, bảo trì, nâng cấp và hỗ trợ kỹ thuật trong nhiều năm. Theo Bộ Quốc phòng, đà tăng này đến từ thay đổi về công nghệ và chức năng, nhu cầu xử lý các rủi ro mới phát sinh, cũng như giá cả leo thang trong ngành công nghiệp không gian.

Việc Skynet 6 bị chấm đỏ phản ánh một thách thức rộng hơn của chính phủ Anh: triển khai các dự án công nghệ quốc phòng quy mô lớn trong bối cảnh thiếu nhân lực chuyên môn và áp lực chi phí ngày càng tăng. Với các chương trình phụ thuộc vào vệ tinh, trạm mặt đất, phần mềm điều hành và chuỗi nhà thầu đa tầng, chỉ một mắt xích gặp trục trặc cũng có thể khiến toàn bộ kế hoạch bị đình trệ. Trong ngắn hạn, câu hỏi lớn nhất là liệu Bộ Quốc phòng Anh có thể tái cấu trúc dự án đủ nhanh để tránh thêm các đợt trễ tiến độ và leo thang ngân sách hay không.