EU nới quy định pin tháo rời cho thiết bị đeo: Apple Watch và kính thông minh có thể được “miễn” tự thay pin

Ủy ban châu Âu (European Commission) vừa thông qua một “delegated act” – tức văn bản pháp lý bổ sung dùng để làm rõ hoặc điều chỉnh cách áp dụng luật hiện hành – cho phép một số thiết bị đeo được miễn yêu cầu để người dùng cuối tự tháo và thay pin. Động thái này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các sản phẩm như Apple Watch, vòng theo dõi sức khỏe, kính thông minh của Meta và nhiều thiết bị công nghệ mặc trên người khác.

Điểm đáng chú ý là EU không hủy bỏ hoàn toàn yêu cầu thay pin. Thay vào đó, pin trên các thiết bị đeo thuộc diện miễn trừ vẫn phải có khả năng thay thế, nhưng do “independent professionals” thực hiện – tức các kỹ thuật viên hoặc trung tâm sửa chữa độc lập, không nhất thiết thuộc chính hãng. Điều này gắn chặt với tinh thần “right to repair”, hay quyền được sửa chữa, vốn nhằm giúp người dùng có thêm lựa chọn sửa thiết bị thay vì buộc phải mua mới.

Theo giải thích từ Ủy ban châu Âu, nguyên nhân chính nằm ở quá trình “miniaturization” – tức xu hướng thu nhỏ linh kiện để thiết bị ngày càng gọn nhẹ hơn. Với đồng hồ thông minh, kính thông minh hay thiết bị tích hợp vào quần áo, pin thường được đặt trong không gian cực kỳ chật hẹp và bọc kín. Nếu người dùng tự mở máy, việc tháo pin có thể gây rủi ro đáng kể như làm hỏng linh kiện hoặc làm thủng pin. Đây là vấn đề an toàn quan trọng, bởi pin lithium-ion khi bị đâm thủng có thể quá nhiệt, phồng hoặc thậm chí cháy nổ.

EU cũng nhấn mạnh rằng một số sản phẩm đeo phải tuân theo các giới hạn về “anatomic or ergonomic considerations”, tức các yếu tố liên quan đến hình dáng cơ thể và công thái học – cách thiết bị ôm sát, đeo thoải mái và hoạt động thuận tiện trên người dùng. Những ràng buộc này khiến việc thiết kế lại sản phẩm để ai cũng có thể tự mở máy thay pin trở nên khó khả thi. Nói cách khác, không phải hãng nào cũng có thể chỉ cần đổi vài con ốc là đáp ứng được luật.

Dù nới tay với thiết bị đeo, quy định chung của EU về pin di động vẫn dự kiến có hiệu lực từ năm 2027. Bộ quy tắc này yêu cầu các nhà sản xuất thiết bị điện tử phải thiết kế sản phẩm theo hướng pin có thể thay thế dễ dàng hơn, đặc biệt với nhóm thiết bị như smartphone. Về cơ bản, các hãng điện thoại sẽ phải cho phép người dùng mở máy và thay pin mà không cần quy trình quá phức tạp. Tuy nhiên, vẫn có ngoại lệ cho một số mẫu đáp ứng tiêu chuẩn độ bền cao và khả năng chống nước bụi.

Trong bài toán này, chuẩn “IP67” là một thuật ngữ đáng chú ý. Đây là cấp bảo vệ cho biết thiết bị có thể chống bụi hoàn toàn và chịu được ngâm nước ở độ sâu nhất định trong thời gian ngắn. Với các sản phẩm đạt yêu cầu về độ bền pin và chuẩn IP67, EU có thể cho phép pin chỉ cần được thay bởi chuyên gia thay vì người dùng cuối. Điều đó phản ánh sự cân bằng mà cơ quan quản lý đang tìm kiếm giữa khả năng sửa chữa và độ bền, chống nước của thiết bị hiện đại.

Lý do lớn nhất đằng sau các quy định về pin là giảm rác thải điện tử. Khi pin hỏng mà thiết bị không thể sửa hoặc thay pin dễ dàng, nhiều người buộc phải bỏ cả máy dù phần còn lại vẫn hoạt động tốt. EU từ lâu đã thúc đẩy các quy tắc về nguồn gốc vật liệu, thu gom, tái chế và tái sử dụng pin nhằm giảm tác động môi trường. Việc cho phép thay pin, dù bởi người dùng hay thợ độc lập, vẫn được xem là cách kéo dài tuổi thọ sản phẩm và hạn chế việc thải bỏ sớm.

Ngay cả khi phần cứng có thể sửa chữa tốt hơn, tuổi thọ thiết bị vẫn còn phụ thuộc vào hỗ trợ phần mềm. Một thiết bị có pin mới nhưng không còn được cập nhật hệ điều hành hoặc bị ngừng hỗ trợ máy chủ vẫn có thể nhanh chóng trở nên vô dụng. Nhóm vận động US PIRG cho rằng việc chấm dứt hỗ trợ phần mềm hoặc máy chủ đã góp phần tạo ra khoảng 1,7 tỷ pound rác thải điện tử trong thập kỷ qua. Vì vậy, nhiều tổ chức đang kêu gọi EU yêu cầu các hãng cung cấp tới 15 năm cập nhật hệ điều hành để bảo đảm thiết bị thực sự dùng được lâu dài.

Việc bỏ yêu cầu người dùng tự thay pin rõ ràng giúp các hãng sản xuất dễ thở hơn, đặc biệt với các dòng sản phẩm nhỏ gọn như đồng hồ thông minh và kính AI. “AI Glasses”, hay kính tích hợp trí tuệ nhân tạo, thường phải nhồi nhiều linh kiện như camera, cảm biến, micro và pin vào một khung cực nhỏ, nên việc mở máy an toàn là bài toán không đơn giản. Dù vậy, Ủy ban châu Âu khẳng định họ không nhượng bộ trước áp lực từ doanh nghiệp. Theo cơ quan này, thay đổi mới là kết quả của quá trình tham vấn rộng rãi với hiệp hội người tiêu dùng, đại diện ngành công nghiệp và các quốc gia thành viên.

Hiện tại, delegated act này sẽ được gửi tới Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU để xem xét. Theo quy trình, văn bản sẽ có hiệu lực sau 20 ngày kể từ khi được công bố trên Công báo chính thức của EU, miễn là không bị một trong hai cơ quan phản đối. Điều đó có nghĩa là cánh cửa vẫn chưa khép lại hoàn toàn, nhưng nếu không có trở ngại lớn, ngành thiết bị đeo sẽ sớm có một lối đi pháp lý dễ chịu hơn nhiều so với smartphone.