Fujitsu xuất hiện trong gói mua sắm công nghệ 14,9 tỷ bảng của Anh dù vẫn tuyên bố “đóng băng” đấu thầu khu vực công

Fujitsu vừa được đưa vào Digital Outcomes and Specialists 7, một “framework” – tức cơ chế mua sắm công cho phép các cơ quan nhà nước chọn nhà cung cấp đã được phê duyệt sẵn theo các điều khoản chung. Tổng giá trị tối đa của framework này lên tới 14,9 tỷ bảng Anh, đã bao gồm thuế. Động thái này gây chú ý vì trước đó Fujitsu từng cam kết tạm dừng theo đuổi các hợp đồng mới trong khu vực công Anh sau bê bối Horizon. Theo thông tin được công bố, tên Fujitsu dường như chưa xuất hiện trong danh sách khi hợp đồng được công bố lần đầu vào tháng 2, nhưng đã được bổ sung trong bản cập nhật gần đây.

Horizon là hệ thống EPOS (Electronic Point of Sale – hệ thống điểm bán hàng điện tử) kết hợp với nền tảng tài chính back-end, tức phần mềm xử lý dữ liệu và nghiệp vụ ở hậu trường. Hệ thống này được triển khai từ thập niên 1990 và gắn liền với vụ bê bối Bưu điện Anh, một trong những sai lầm công nghệ – tư pháp nghiêm trọng nhất nước này. Trong giai đoạn 1999–2015, khoảng 700 quản lý bưu cục nhượng quyền bị truy tố trong các vụ việc có thể sử dụng dữ liệu từ Horizon làm chứng cứ, ngoài ra còn gần 300 vụ khác do các cơ quan khác khởi xướng. Nhiều người sau đó được xác định là bị kết án oan, kéo theo hậu quả nặng nề về tài chính, danh dự và tinh thần. Cuộc điều tra theo luật định về vụ việc, bắt đầu từ năm 2021, vẫn đang tiếp diễn, và các kết luận ban đầu cho thấy có thể đã có 13 vụ tự tử liên quan đến làn sóng truy tố này.

Điểm mấu chốt trong lập luận của Fujitsu là công ty không coi việc tham gia framework mới là vi phạm cam kết trước đó. Hãng cho biết chính sách tự nguyện “đóng băng” đấu thầu chỉ ngăn họ theo đuổi công việc từ các khách hàng chính phủ mới, chứ không cấm tham gia phục vụ các khách hàng nhà nước hiện có. Trong thư gửi Văn phòng Nội các Anh vào đầu năm 2024, đại diện Fujitsu từng khẳng định công ty sẽ không chào thầu với khách hàng chính phủ mới cho đến khi cuộc điều tra Horizon hoàn tất, trừ trường hợp được yêu cầu trực tiếp. Theo cách hiểu này, việc có tên trong Digital Outcomes and Specialists 7 chủ yếu giúp Fujitsu tiếp tục đủ điều kiện đấu thầu với các cơ quan mà họ đã có quan hệ sẵn.

Trong hệ thống mua sắm công của Anh, framework có thể xem như một “danh mục nhà cung cấp được tuyển chọn trước”. Việc có mặt trong danh sách này không đồng nghĩa chắc chắn sẽ nhận được hợp đồng, nhưng nó mở cánh cửa tham gia các gói việc mà cơ quan nhà nước cần triển khai nhanh hơn, ít thủ tục hơn so với đấu thầu từ đầu. Digital Outcomes and Specialists 7 được chia thành bốn nhóm chính, bao gồm dịch vụ số, dữ liệu và công nghệ; các dự án số theo mô hình trả tiền theo kết quả; hỗ trợ chuyển đổi số dài hạn; và chuyên gia số làm việc theo cá nhân. “Chuyển đổi số” ở đây là quá trình các tổ chức thay đổi cách vận hành bằng công nghệ, từ hạ tầng, dữ liệu đến dịch vụ công trực tuyến. Framework này có thể được sử dụng không chỉ bởi các bộ ngành trung ương mà còn bởi chính quyền địa phương, lực lượng cảnh sát và cả hệ thống y tế.

Cơ quan phụ trách framework là Government Commercial Agency, đơn vị thay thế Crown Commercial Service trong việc quản lý các thỏa thuận mua sắm tập trung của chính phủ Anh. Cơ quan này thu khoản levy 1% – có thể hiểu là phí trích trên doanh số phát sinh qua framework – từ các giao dịch được thực hiện theo cơ chế này. Đại diện Văn phòng Nội các cho biết mọi quyết định đưa nhà cung cấp vào các thỏa thuận thương mại đều tuân thủ quy định mua sắm hiện hành. Đồng thời, chính phủ cũng đang theo dõi việc Fujitsu có tuân thủ đúng các giới hạn tự đặt ra trong hoạt động đấu thầu hay không, bên cạnh việc đánh giá định kỳ hiệu suất của hãng trên các hợp đồng đang thực hiện.

Không chỉ Digital Outcomes and Specialists 7, Fujitsu gần đây còn giành vị trí trong hai framework khác là Technology Services 4, trị giá tối đa 19,08 tỷ bảng, và Transport Technology, khoảng 2,3 tỷ bảng, đều đã bao gồm thuế. Điều này cho thấy dù chịu áp lực lớn từ di sản của vụ Horizon, Fujitsu vẫn giữ được chỗ đứng đáng kể trong hệ sinh thái mua sắm công nghệ của Anh. Vấn đề còn lại không chỉ là tính hợp lệ về mặt quy trình, mà còn là câu hỏi lớn hơn về niềm tin: liệu một doanh nghiệp đang bị gắn với một trong những bê bối CNTT công lớn nhất nước Anh có nên tiếp tục đóng vai trò nổi bật trong các dự án công nghệ nhà nước hay không.