Giá PC tại châu Âu tăng hai chữ số vì khủng hoảng bộ nhớ, laptop giá rẻ đứng trước nguy cơ biến mất

Thị trường PC châu Âu đang chứng kiến một đợt tăng giá mạnh khi nguồn cung bộ nhớ ngày càng thắt chặt. Theo dữ liệu từ hãng phân tích Context, giá bán trung bình của notebook trong 6 tuần đầu quý II/2026 đã tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước, trong khi desktop tăng 10,5%. Nguyên nhân chính đến từ tình trạng khan hiếm DRAM và NAND — hai loại bộ nhớ cốt lõi trong máy tính. DRAM là bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên dùng để hệ thống xử lý tác vụ đang chạy, còn NAND là bộ nhớ lưu trữ flash thường xuất hiện trong SSD. Khi giá hai linh kiện này tăng mạnh, chi phí sản xuất PC cũng bị đội lên đáng kể.

Áp lực lớn nhất đến từ việc các nhà sản xuất chip nhớ đang chuyển công suất sang những dòng sản phẩm sinh lời cao hơn, đặc biệt là HBM, viết tắt của High Bandwidth Memory. Đây là loại bộ nhớ băng thông cao được thiết kế cho máy chủ AI và bộ xử lý tăng tốc, nơi cần truyền dữ liệu cực nhanh để phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình trí tuệ nhân tạo. Khi AI datacenter, tức các trung tâm dữ liệu chuyên phục vụ AI, tiếp tục được mở rộng trên toàn cầu, năng lực sản xuất bộ nhớ cho PC tiêu dùng bị thu hẹp. Kết quả là giá bộ nhớ đã tăng hơn bốn lần chỉ trong vòng 12 tháng.

Điều đáng chú ý là dù số lượng máy bán ra đi xuống, doanh thu của các nhà sản xuất vẫn tăng. Context cho biết doanh thu từ laptop tăng 12%, còn desktop tăng 2%, trong khi sản lượng bán ra lần lượt giảm 3% và 7%. Diễn biến này cho thấy thị trường đang dịch chuyển sang các mẫu máy có giá cao hơn. Nói cách khác, người tiêu dùng mua ít máy hơn nhưng lại phải trả nhiều tiền hơn cho mỗi thiết bị. Đây là dấu hiệu điển hình của một thị trường chịu áp lực chi phí đầu vào nhưng vẫn cố duy trì biên lợi nhuận.

Theo nhà phân tích cấp cao Marie-Christine Pygott, quý I từng ghi nhận tăng trưởng mạnh về cả doanh số lẫn doanh thu do các kênh phân phối chủ động tích trữ hàng trước khi giá tăng. Hoạt động này thường được gọi là channel stocking, tức việc nhà bán buôn và đại lý nhập hàng sớm để tránh đợt tăng giá dự kiến trong tương lai. Tuy nhiên, sang đầu quý II, động lực đó suy yếu rõ rệt. Sau giai đoạn tích trữ mạnh, lượng máy bán ra giảm xuống, nhưng doanh thu vẫn tiếp tục đi lên nhờ giá bán trung bình tăng và nhu cầu nghiêng về các mẫu máy cao cấp.

Không chỉ các nhà sản xuất chip nhớ, các hãng PC cũng đang điều chỉnh chiến lược để tận dụng nguồn cung hạn chế theo cách có lợi nhất. Thay vì dàn trải linh kiện cho mọi phân khúc, nhiều doanh nghiệp tập trung vào notebook và desktop cao cấp — nơi biên lợi nhuận tốt hơn. Lenovo gần đây đã nhấn mạnh mục tiêu cải thiện khả năng sinh lời trong bối cảnh hiện nay, còn Dell cho biết họ đang dành rất nhiều thời gian để xử lý thách thức chuỗi cung ứng. Chuỗi cung ứng ở đây bao gồm toàn bộ mạng lưới cung cấp linh kiện, lắp ráp, vận chuyển và phân phối; chỉ cần một mắt xích thiếu hụt là giá thành cuối cùng có thể tăng mạnh.

Theo chia sẻ từ lãnh đạo Dell, sức ép không chỉ dừng ở DRAM và NAND mà còn lan sang CPU và ổ cứng. CPU, hay bộ xử lý trung tâm, là thành phần đảm nhiệm việc thực thi lệnh và xử lý dữ liệu của máy tính. Ngoài ra, ngành bán dẫn hiện cũng đối mặt với tình trạng công suất tại các trailing nodes tăng nhanh. Trailing nodes là các tiến trình sản xuất chip thế hệ cũ hơn, thường dùng cho nhiều linh kiện phổ thông. Trong khi đó, leading edge nodes — các tiến trình tiên tiến nhất, phục vụ chip hiệu năng cao — đã kín công suất. Thời gian chờ giao hàng, còn gọi là lead time, hiện có thể kéo dài tới một năm, cho thấy mức độ căng thẳng nghiêm trọng của toàn ngành.

Trước áp lực chi phí đầu vào, HP cho biết họ đã thực hiện nhiều biện pháp để hạn chế tác động lên lợi nhuận. Công ty đẩy nhanh việc tái cấu hình sản phẩm, tức điều chỉnh thiết kế hoặc danh mục linh kiện để phù hợp với nguồn hàng sẵn có, đồng thời chứng nhận thêm các linh kiện thay thế có giá thấp hơn. HP cũng tối ưu việc sử dụng hàng tồn kho chi phí thấp và điều tiết nhu cầu sang các mẫu máy có biên lợi nhuận cao hơn. Cuối cùng, hãng đã tăng giá bán để phản ánh mức tăng của hàng hóa cơ bản. Những bước đi này giúp kết quả kinh doanh quý vừa qua vượt kỳ vọng.

Các nhà phân tích trước đó đã cảnh báo rằng laptop dưới 500 USD có thể dần biến mất trong năm 2026, khi các nhà cung cấp không còn đủ khả năng hoặc không còn mặn mà sản xuất máy ở mức giá thấp như vậy. Nếu xu hướng giá bộ nhớ tiếp tục leo thang trong phần còn lại của năm nay và sang năm sau, phân khúc phổ thông sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Điều này có thể khiến người dùng có ngân sách hạn chế phải chuyển sang thị trường máy cũ, vốn đang ngày càng trở nên phổ biến hơn trong bối cảnh giá máy mới tăng nhanh.

Dữ liệu từ Context còn cho thấy mẫu MacBook Neo, được xem là dòng nhập môn của Apple, chiếm khoảng một phần ba doanh số notebook của hãng tại châu Âu, tương đương tỷ trọng của MacBook Air trong cơ cấu bán hàng notebook của Apple. Dù vẫn được gọi là sản phẩm ‘giá vào cửa’, các mẫu máy của Apple thực tế vẫn nằm ở mặt bằng giá cao hơn đáng kể so với laptop phổ thông chạy Windows. Điều này phản ánh một thực tế mới của thị trường: khi thiết bị giá rẻ ngày càng khó giữ mức giá cũ, người tiêu dùng có xu hướng chấp nhận chi nhiều hơn cho các sản phẩm được định vị cao cấp hoặc có giá trị sử dụng lâu dài hơn.