Iran úp mở khả năng gây sức ép lên cáp ngầm ở eo biển Hormuz, làm dấy lên lo ngại về hạ tầng Internet toàn cầu

Iran được cho là đã phát đi tín hiệu mới về khả năng can thiệp vào các tuyến cáp ngầm viễn thông đi qua eo biển Hormuz, một điểm nghẽn hàng hải và dữ liệu đặc biệt quan trọng của thế giới. Một tài khoản trên mạng xã hội X, tự nhận có liên hệ với giới chỉ huy quân sự cấp cao Iran, đăng thông điệp có nội dung tương đương với việc “áp phí lên các tuyến cáp Internet”. Dù tuyên bố này không nêu rõ biện pháp cụ thể, giới quan sát cho rằng đó có thể là lời cảnh báo với các nhà khai thác cáp ngầm: hoặc chấp nhận một dạng chi phí, hoặc đối mặt nguy cơ bị gây gián đoạn.

Cáp ngầm là các tuyến cáp quang đặt dưới đáy biển, đóng vai trò xương sống của Internet toàn cầu khi vận chuyển phần lớn lưu lượng dữ liệu quốc tế, từ giao dịch ngân hàng đến dịch vụ đám mây. Thông thường, các nhà xây dựng cố gắng đặt cáp ở vùng nước sâu để giảm nguy cơ bị tiếp cận hoặc phá hoại. Tuy nhiên, eo biển Hormuz lại nổi tiếng là vùng nước tương đối nông, trong khi Iran sở hữu lực lượng tàu ngầm có khả năng mang ngư lôi. Điều này khiến khu vực trở nên nhạy cảm hơn nhiều so với các tuyến cáp ở đại dương sâu.

Một tài khoản X khác tự nhận đại diện cho cơ quan truyền thông Iran Times còn cảnh báo rằng cáp thông tin liên lạc dưới biển có thể trở thành công cụ gây sức ép mới nếu căng thẳng tại Hormuz leo thang. Theo cảnh báo này, bất kỳ sự cố nào xảy ra với các tuyến cáp tại đây đều có thể ảnh hưởng đến mạng lưới ngân hàng, liên lạc quân sự, hệ thống AI cloud và thương mại toàn cầu. Trong đó, “AI cloud” là hạ tầng điện toán đám mây phục vụ các mô hình trí tuệ nhân tạo, nơi doanh nghiệp thuê tài nguyên máy chủ từ xa để huấn luyện hoặc vận hành ứng dụng AI. Nếu các tuyến cáp bị gián đoạn, tác động có thể lan sang cả dịch vụ trực tuyến phổ thông lẫn các nền tảng công nghệ cao.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng việc chặn hoàn toàn luồng dữ liệu không hề đơn giản. Nhiều tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz kết nối đến các quốc gia vùng Vịnh, và một số trong đó có hơn một lộ trình đi qua khu vực này. Ngoài ra, một số tuyến còn có điểm cập bờ tại Oman, nằm ở phía đông eo biển. “Điểm cập bờ” là nơi cáp ngầm từ dưới biển đi vào đất liền để kết nối với mạng viễn thông quốc gia. Các nước vùng Vịnh cũng vận hành mạng cáp quang mặt đất, tức terrestrial fiber, để nối các trung tâm mạng trong khu vực với các điểm cập bờ nói trên. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi xảy ra hành động phá hoại vật lý trên diện rộng, dữ liệu vẫn có thể được định tuyến qua các đường quang học khác. Tuy nhiên, tổng băng thông, tức dung lượng truyền dữ liệu khả dụng, nhiều khả năng sẽ giảm đáng kể.

Bài toán kỹ thuật cho thấy chỉ những hành động mang tính kinetic, tức tấn công vật lý trực tiếp bằng phương tiện quân sự hoặc phá hoại hiện trường, mới có thể khiến luồng dữ liệu qua khu vực này tê liệt hoàn toàn. Những phát ngôn mơ hồ về “phí” hoặc “hậu quả kinh tế” có thể chỉ mang tính răn đe tâm lý. Nhưng do mạng Internet quốc tế được thiết kế với tính dự phòng cao, việc cắt đứt hoàn toàn kết nối đòi hỏi phải đồng thời nhắm vào nhiều tuyến cáp và có thể cả các tuyến thay thế trên đất liền.

Dù một số ý kiến có thể xem đây là lời đe dọa phô trương, bối cảnh hiện tại khiến thị trường khó có thể bỏ qua. Tehran trước đó từng tuyên bố đã chủ đích nhắm vào các trung tâm dữ liệu AWS vì cho rằng bên trong có khách thuê vận hành khối lượng công việc liên quan quốc phòng. AWS, viết tắt của Amazon Web Services, là nền tảng điện toán đám mây lớn cung cấp máy chủ, lưu trữ và năng lực xử lý cho doanh nghiệp toàn cầu. “Khối lượng công việc” hay workloads là các ứng dụng, hệ thống hoặc tác vụ đang chạy trên hạ tầng số. Điều này cho thấy Iran dường như nhận thức rõ rằng tấn công vào hạ tầng thông tin có thể tạo lợi thế trong xung đột, không chỉ trên chiến trường truyền thống mà cả trong không gian số.

Eo biển Hormuz từ lâu đã là điểm nóng địa chính trị vì vai trò then chốt đối với vận tải năng lượng. Nhưng trong kỷ nguyên số, khu vực này còn mang ý nghĩa mới: một hành lang cho dòng dữ liệu xuyên biên giới. Nếu Iran thực sự muốn mở rộng đòn bẩy từ việc kiểm soát luồng tàu sang việc gây sức ép lên luồng dữ liệu, tác động sẽ không chỉ dừng ở khu vực Trung Đông. Các ngành phụ thuộc vào kết nối độ trễ thấp và ổn định cao, như tài chính, dịch vụ đám mây, thương mại điện tử và liên lạc chiến lược, đều có thể chịu ảnh hưởng. Nói cách khác, mối đe dọa với cáp ngầm ở Hormuz là lời nhắc rằng hạ tầng Internet toàn cầu ngày càng gắn chặt với rủi ro địa chính trị.