Kế hoạch định danh số của Anh đối mặt biến số lớn khi Andy Burnham nổi lên như đối thủ tiềm năng của Thủ tướng Starmer

Kế hoạch triển khai digital ID, tức hệ thống định danh số cho phép người dân xác minh danh tính bằng phương thức điện tử thay vì giấy tờ vật lý, đang đứng trước nguy cơ bị xem xét lại nếu Andy Burnham tiến xa trên chính trường Anh. Thị trưởng Greater Manchester từng công khai phản đối sáng kiến này tại hội nghị Công đảng hồi tháng 9 năm ngoái, cho rằng đây là kiểu chính sách dễ ngốn nhiều thời gian chính trị nhưng chưa chắc mang lại kết quả thực tế. Theo Burnham, bài học từ giai đoạn 2005-2010 là tranh cãi quanh thẻ căn cước từng chiếm sóng nghị trường rất lớn nhưng cuối cùng không đi đến đâu.

Điểm đáng chú ý là Burnham không phải lúc nào cũng đứng ở phe phản đối. Khi còn là bộ trưởng tại Bộ Nội vụ Anh giai đoạn 2005-2006, ông từng mô tả thẻ căn cước quốc gia bắt buộc là một bước đột phá lớn trong chống gian lận danh tính, tức hành vi sử dụng thông tin giả hoặc đánh cắp danh tính để trục lợi. Thực tế, chương trình thẻ ID trước đây từng được triển khai thử nghiệm tại Manchester và đã phát hành khoảng 13.200 thẻ trước khi bị hủy bỏ. Sự thay đổi lập trường này cho thấy Burnham hiện nhìn nhận kỹ hơn về chi phí chính trị, rủi ro triển khai và khả năng thất bại của các dự án công nghệ quy mô quốc gia.

Ngày 19/5/2026, Burnham được Công đảng chọn ra tranh cử ghế nghị sĩ tại Makerfield trong một cuộc by-election, tức bầu cử bổ sung được tổ chức khi ghế trong Quốc hội bị bỏ trống giữa nhiệm kỳ. Nếu giành chiến thắng, ông có thể quay lại Westminster và từ đó mở đường thách thức Keir Starmer cho vị trí lãnh đạo Công đảng, đồng nghĩa với cơ hội trở thành thủ tướng. Tuy nhiên, đây không phải trận đấu dễ dàng. Makerfield là khu vực có xu hướng ủng hộ Brexit mạnh, với 65% cử tri từng bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2016. Gần đây hơn, đảng Reform của Nigel Farage cũng giành hơn một nửa số phiếu trong bầu cử hội đồng địa phương tại đây.

Nigel Farage, gương mặt chính trị gắn liền với phong trào Brexit, tiếp tục là cái bóng lớn trong các khu vực cử tri hoài nghi Brussels và thận trọng với bộ máy nhà nước trung ương. Điều này khiến Burnham phải điều chỉnh thông điệp tranh cử, trong đó có việc hạ thấp những quan điểm trước đây của ông về việc Anh nên xích lại gần Liên minh châu Âu. Trong bối cảnh đó, digital ID không chỉ là một chính sách công nghệ, mà còn trở thành biểu tượng của mức độ can thiệp của nhà nước vào đời sống công dân. Với một bộ phận cử tri, định danh số có thể gợi lo ngại về giám sát, quyền riêng tư và khả năng mở rộng kiểm soát dữ liệu cá nhân.

Ngay cả khi Burnham thắng ở Makerfield, tương lai của kế hoạch định danh số vẫn chưa chắc chắn hoàn toàn. Để trở thành thủ tướng, ông còn phải thuyết phục các nghị sĩ Công đảng ủng hộ mình làm lãnh đạo. Đây là điểm mấu chốt, bởi nhiều nghị sĩ Labour vẫn xem digital ID là công cụ hiện đại hóa dịch vụ công, giúp xác thực danh tính nhanh hơn khi người dân tiếp cận phúc lợi, y tế hoặc thủ tục hành chính trực tuyến. Nói cách khác, đây không chỉ là tranh luận về công nghệ, mà còn là cuộc đối đầu giữa hai cách nhìn: một bên nhấn mạnh hiệu quả số hóa chính phủ, bên còn lại cảnh báo về chi phí, tính khả thi và hậu quả chính trị.

Trước khi rời vị trí vào tháng 2, Josh Simons là bộ trưởng phụ trách kế hoạch định danh số của chính phủ Starmer. Ông từ chức sau khi quyết định mở một cuộc điều tra nhắm vào các nhà báo từng viết bài chỉ trích Labour Together, một think tank, tức tổ chức nghiên cứu chính sách có vai trò sản xuất ý tưởng và khuyến nghị cho giới chính trị, mà ông từng điều hành. Vụ việc khiến hồ sơ digital ID càng thêm nhạy cảm, bởi nó đặt ra câu hỏi về cách quyền lực nhà nước có thể tương tác với truyền thông, dữ liệu và cơ chế giám sát.

Trong một phiên chất vấn tại Hạ viện hồi tháng 1, nghị sĩ Bảo thủ Mike Wood cáo buộc Thủ tướng Starmer đã tung ra đề xuất định danh số bắt buộc như một dead cat distraction, tức chiến thuật chính trị tạo ra chủ đề gây sốc để đánh lạc hướng dư luận khỏi vấn đề khác, cụ thể là để làm lu mờ Burnham trong thời điểm hội nghị Công đảng diễn ra. Dù nhận định này mang màu sắc công kích chính trị, nó phản ánh thực tế rằng digital ID tại Anh hiện không còn là một dự án công nghệ thuần túy. Nó đã trở thành chiến trường nơi các bên tranh luận về năng lực quản trị, niềm tin công chúng, quyền tự do cá nhân và cách các chính phủ sử dụng hạ tầng số để định hình xã hội. Nếu Burnham thực sự vươn tới số 10 phố Downing, việc hủy bỏ kế hoạch này có thể được xem như tuyên bố mở ra một chương chính trị mới.