Mỹ được cho là sắp siết xuất khẩu chip AI: Nvidia và AMD có thể phải xin phép theo từng quốc gia

Chính quyền Mỹ được cho là đang xây dựng một bộ quy định mới nhằm kiểm soát chặt hơn việc xuất khẩu chip phục vụ trí tuệ nhân tạo. Trọng tâm của kế hoạch là các GPU AI — tức bộ xử lý đồ họa, loại chip hiện không chỉ dùng để dựng hình mà còn là hạ tầng tính toán cốt lõi để huấn luyện và vận hành mô hình AI. Nếu dự thảo được thông qua, các hãng như Nvidia và AMD có thể phải xin phê duyệt của chính phủ trước khi bán chip ra nước ngoài, thay vì xuất khẩu theo cơ chế thương mại thông thường.

Theo các thông tin được tiết lộ, giấy phép xuất khẩu có thể sẽ phải được xét duyệt theo từng quốc gia. Điều này đồng nghĩa Washington sẽ có quyền quyết định thị trường nào được tiếp cận năng lực tính toán AI, còn thị trường nào bị hạn chế. Trong bối cảnh “AI compute” — năng lực tính toán dùng để chạy và huấn luyện AI — ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược, quy định mới nếu áp dụng sẽ giúp Mỹ nắm chặt hơn chuỗi cung ứng chip cao cấp trên toàn cầu.

Đề xuất này nhanh chóng bị so sánh với bộ quy tắc AI Diffusion từng được chính quyền Biden thông qua vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ. AI Diffusion là cách tiếp cận phân tầng, trong đó Mỹ giới hạn lượng chip AI bán cho phần lớn quốc gia, ưu ái một nhóm đồng minh đáng tin cậy và cấm hoàn toàn với một số nước như Nga, Trung Quốc và Iran. Tuy nhiên, chính quyền Trump trước đó đã hủy bỏ bộ quy định này trước khi nó có hiệu lực, với lý do các rào cản đó có thể bóp nghẹt đổi mới sáng tạo và tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.

Một điểm đáng chú ý là các tín hiệu từ Washington hiện chưa thống nhất. Có thông tin cho rằng một bản dự thảo dài 129 trang đang được lưu hành trong nội bộ chính phủ, nhưng một quan chức Nhà Trắng lại nói tài liệu đó không phản ánh đúng quan điểm của Tổng thống Trump về kiểm soát xuất khẩu, cũng như không phù hợp với định hướng thúc đẩy xuất khẩu “ngăn xếp AI” của Mỹ. Khái niệm “AI stack” ở đây chỉ toàn bộ hệ sinh thái công nghệ AI, từ chip, máy chủ, phần mềm cho tới mô hình và dịch vụ đi kèm.

Bộ Thương mại Mỹ công khai khẳng định họ sẽ không khôi phục quy định AI Diffusion, gọi mô hình đó là nặng nề, quá tay và có thể gây tác động tiêu cực. Tuy nhiên, tuyên bố này không đồng nghĩa Washington từ bỏ ý định siết xuất khẩu chip AI. Trên thực tế, cơ chế cấp phép theo từng quốc gia là một phương án khác biệt, dù có cùng mục tiêu là kiểm soát nơi chip AI được bán đến. Nói cách khác, Mỹ có thể không dùng lại bộ khung cũ, nhưng vẫn đang tìm một công cụ mới để đạt hiệu quả tương tự.

Một hướng đi khác cũng đang được nhắc tới là buộc các tập đoàn mua số lượng lớn chip Nvidia hoặc AMD phải đầu tư vào hạ tầng AI trên lãnh thổ Mỹ. Hạ tầng AI ở đây bao gồm trung tâm dữ liệu, cụm máy chủ tăng tốc, hệ thống lưu trữ và mạng kết nối hiệu năng cao — những thành phần cần thiết để triển khai AI ở quy mô lớn. Nếu áp dụng, chính sách này sẽ không chỉ kiểm soát dòng chảy của phần cứng, mà còn dùng chip AI như một đòn bẩy để kéo vốn đầu tư quay về Mỹ.

Cách tiếp cận nói trên khá nhất quán với chiến lược thương mại mà ông Trump nhiều lần theo đuổi: khuyến khích, hoặc gây sức ép để các công ty công nghệ nước ngoài chi tiền tại Mỹ nếu không muốn đối mặt với thuế nhập khẩu trừng phạt. Theo các nguồn tin, mô hình phê duyệt xuất khẩu mới cũng có thể vận hành tương tự các thỏa thuận mà Washington từng đạt được với UAE và Saudi Arabia, tức cho phép các thương vụ GPU diễn ra nhưng dưới điều kiện và sự giám sát chặt chẽ của chính phủ Mỹ.

Nếu quy định mới thành hiện thực, Nvidia và AMD sẽ đứng ở trung tâm của một cuộc mặc cả địa chính trị lớn hơn nhiều so với hoạt động kinh doanh chip thuần túy. GPU cao cấp hiện là nền móng cho các mô hình ngôn ngữ lớn, hay LLM — loại AI có thể tạo văn bản, lập trình, phân tích dữ liệu và vận hành chatbot. Vì vậy, việc kiểm soát GPU không chỉ là kiểm soát hàng hóa công nghệ, mà còn là kiểm soát khả năng xây dựng năng lực AI quốc gia của các nước khác.

Diễn biến mới cũng xuất hiện trong lúc Trung Quốc tăng tốc giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Bắc Kinh được cho là đang thúc đẩy các ngành công nghiệp trong nước hạn chế đặt mua thiết bị Nvidia, sau nhiều năm bị Washington tìm cách ngăn tiếp cận công nghệ AI tiên tiến. Điều này cho thấy các biện pháp kiểm soát xuất khẩu không chỉ làm thay đổi luồng thương mại ngắn hạn, mà còn có thể thúc đẩy các quốc gia đối thủ đầu tư mạnh hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn nội địa.

Cho đến nay, chưa có đề xuất nào được xác nhận chính thức. Tuy nhiên, chỉ riêng việc các phương án như cấp phép theo từng nước hoặc ràng buộc đầu tư tại Mỹ đang được cân nhắc cũng đủ khiến thị trường chú ý. Với ngành bán dẫn, nơi mỗi quyết định xuất khẩu có thể ảnh hưởng đến doanh thu hàng tỷ USD và định hình tương lai của các trung tâm AI toàn cầu, mọi thay đổi từ Washington đều có sức nặng đặc biệt. Trong ngắn hạn, điều rõ ràng nhất là chính sách công nghệ của Mỹ vẫn đang biến động mạnh, và chip AI tiếp tục là quân bài chiến lược trong cuộc cạnh tranh kinh tế lẫn địa chính trị.