NESO gia hạn hợp đồng 21,2 triệu bảng với Palantir, dọn đường cho cuộc đấu thầu nền tảng năng lượng mới tại Anh

Nhà điều hành hệ thống năng lượng quốc gia của Anh, National Energy System Operator (NESO), đã trao trực tiếp cho Palantir hợp đồng trị giá 17,7 triệu bảng, tương đương 21,2 triệu bảng nếu tính thuế VAT, để tiếp tục duy trì hai quy trình nghiệp vụ quan trọng là “Connections” và “Skip Rates”. Đây là hình thức chỉ định thầu, tức không tổ chức cạnh tranh giữa nhiều nhà cung cấp, nhằm bảo đảm dịch vụ không bị gián đoạn trong lúc NESO chuẩn bị một cuộc mua sắm công mới cho nền tảng thay thế.

Theo thông báo mời thầu, Palantir hiện nắm giữ kiến thức chuyên môn, năng lực kỹ thuật và hiểu biết sâu về hệ thống đang vận hành, nên được xem là lựa chọn cần thiết để duy trì hoạt động trong giai đoạn chuyển tiếp. Hai quy trình đang chạy trên Foundry, nền tảng tích hợp và phân tích dữ liệu độc quyền của Palantir, được NESO coi là “critical business processes”, tức các quy trình cốt lõi có ảnh hưởng trực tiếp đến dịch vụ khách hàng và nghĩa vụ tuân thủ quy định. Nói cách khác, nếu thay đổi nhà cung cấp quá sớm, NESO có nguy cơ gây xáo trộn vận hành hoặc ảnh hưởng đến trách nhiệm pháp lý.

NESO khẳng định việc gia hạn với Palantir không đồng nghĩa công ty Mỹ sẽ mặc nhiên thắng hợp đồng dài hạn trong tương lai. Cơ quan này cho biết đang tiến hành “competitive procurement”, tức quy trình đấu thầu cạnh tranh chính thức, để tìm kiếm một nền tảng lâu dài. Hợp đồng hiện tại bắt đầu từ ngày 8/9/2026 và kéo dài đến 31/7/2027, đồng thời có thể gia hạn từng đợt 6 tháng cho tới 31/7/2028 nếu quá trình chuyển đổi gặp trở ngại.

Một trong những lý do khiến NESO phải thận trọng là độ phức tạp của “legacy data structures”, tức các cấu trúc dữ liệu cũ được xây dựng từ nhiều năm trước, thường khó chuẩn hóa và khó di chuyển sang hệ thống mới. NESO cảnh báo quá trình “data modelling” – mô hình hóa dữ liệu để biến dữ liệu thô thành cấu trúc có thể phân tích và ra quyết định – có thể phát sinh rủi ro ngoài dự kiến liên quan đến bảo mật, chất lượng dữ liệu và tuân thủ quy định. Nếu những rủi ro này ảnh hưởng đến tính toàn vẹn dữ liệu hoặc tiến độ chuyển đổi dịch vụ, hợp đồng với Palantir có thể tiếp tục được điều chỉnh hoặc kéo dài.

Song song với việc gia hạn hiện tại, NESO đã bắt đầu trao đổi với các nhà cung cấp tiềm năng về một hệ thống mới mang tên Strategic Enterprise Modelling Capability. Có thể hiểu đây là năng lực mô hình hóa doanh nghiệp ở quy mô toàn tổ chức, cho phép cơ quan này mô phỏng nhiều kịch bản, hỗ trợ ra quyết định và theo dõi cách dữ liệu đầu vào dẫn tới từng kết luận. Tài liệu thăm dò thị trường cũng đề cập đến “audit trails”, tức nhật ký kiểm toán giúp truy vết ai đã sử dụng dữ liệu nào và quyết định được hình thành ra sao, một yếu tố đặc biệt quan trọng trong các tổ chức công và hạ tầng trọng yếu.

Thông báo sơ bộ của NESO cũng nhấn mạnh khả năng “AI-enabled innovation”, tức đổi mới có hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh vận hành hệ thống điện và khí đốt ngày càng phức tạp, AI có thể được dùng để so sánh kịch bản cung cầu, dự báo tác động vận hành hoặc tối ưu hóa quyết định. Tuy nhiên, trong môi trường hạ tầng công, AI không chỉ là công cụ tăng hiệu suất mà còn phải đáp ứng yêu cầu minh bạch, khả năng giải thích và tuân thủ pháp lý.

Theo kế hoạch hiện tại, hợp đồng cho nền tảng mới dự kiến bắt đầu từ ngày 31/7/2027 và kéo dài đến tháng 7/2032, kèm tùy chọn gia hạn thêm 2 năm. Điều này cho thấy NESO không chỉ tìm một công cụ phần mềm ngắn hạn, mà đang xây dựng một lớp hạ tầng số chiến lược phục vụ điều phối hệ thống điện và khí đốt của toàn Vương quốc Anh trong nhiều năm tới.

NESO được thành lập theo Đạo luật Năng lượng 2023 như một công ty công hoạt động độc lập về vận hành, chịu trách nhiệm điều phối và lập kế hoạch cho hệ thống điện và khí đốt của Vương quốc Anh. Dù thuộc sở hữu hoàn toàn của chính phủ, tổ chức này được tài trợ thông qua các khoản phí ngành đã được quản lý. Trước đó, hợp đồng ban đầu với Palantir được ký từ tháng 3/2023 khi đơn vị này עדיין còn thuộc National Grid, vì vậy không được công bố công khai theo cách một cơ quan nhà nước thường làm.

Diễn biến mới tại NESO gợi nhớ đến con đường Palantir từng đi tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, hay NHS. Sau một cuộc cạnh tranh chính thức, Palantir đã giành được hợp đồng chính cho Federated Data Platform (FDP) – nền tảng dữ liệu liên kết giúp kết nối và khai thác dữ liệu trên quy mô lớn – với giá trị có thể lên tới 330 triệu bảng. Trước đó, công ty Mỹ cũng đã nhận khoảng 60 triệu bảng hợp đồng trong và sau đại dịch, trong đó có một số thỏa thuận không qua đấu thầu.

Giới chỉ trích từ lâu cho rằng khi một công ty đã cắm sâu vào hạ tầng dữ liệu của cơ quan công quyền, họ có thể sở hữu lợi thế rất lớn trong các cuộc đấu thầu tiếp theo. Lợi thế này thường được gọi là “incumbency advantage”, tức ưu thế của nhà cung cấp đương nhiệm nhờ đã hiểu hệ thống, dữ liệu, quy trình và nhu cầu vận hành tốt hơn đối thủ. Trong trường hợp NESO, việc tiếp tục dựa vào Foundry trong giai đoạn chuyển tiếp có thể làm dấy lên tranh luận tương tự, dù cơ quan này nhấn mạnh rằng nhà cung cấp tương lai vẫn sẽ được lựa chọn thông qua cạnh tranh công khai.