Nghị sĩ Anh thúc NHS chuẩn bị rời Palantir trước mốc 2027, nghi vấn về hiệu quả và niềm tin công chúng gia tăng

Một nhóm nghị sĩ đa đảng tại Anh đang gây sức ép để Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) bắt đầu chuẩn bị thay thế Palantir trước khi điều khoản chấm dứt hợp đồng vào tháng 2/2027 có hiệu lực. Trọng tâm tranh cãi là Federated Data Platform, viết tắt FDP — một nền tảng dữ liệu liên kết, cho phép gom và kết nối dữ liệu từ nhiều hệ thống bệnh viện khác nhau mà không nhất thiết hợp nhất tất cả vào một kho duy nhất. Theo Ủy ban Y tế và Chăm sóc Xã hội thuộc Hạ viện, Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh (DHSC) không nên chờ đến sát hạn mới ra quyết định, mà cần đánh giá ngay các phương án thay thế để có thể triển khai hệ thống mới vào tháng 3/2027 nếu không tiếp tục hợp tác với Palantir.

Sức ép tăng mạnh sau các phiên chất vấn gần đây với quan chức bộ y tế và NHS England. Sau đó, NHS England được cho là đã âm thầm chỉnh sửa nội dung trên website, loại bỏ các tuyên bố cho rằng FDP trực tiếp giúp rút ngắn danh sách chờ khám chữa bệnh và tăng số lượng thủ thuật y tế. Cơ quan này hiện thừa nhận họ không thể kết luận về quan hệ nhân quả — tức mối liên hệ nguyên nhân – kết quả — vì còn nhiều biến số khác chưa được kiểm soát. Đây là điểm quan trọng trong đánh giá công nghệ y tế: một hệ thống có thể xuất hiện cùng lúc với kết quả tích cực, nhưng điều đó chưa đủ để chứng minh chính nó tạo ra kết quả ấy.

Ủy ban cảnh báo vẫn tồn tại sự thiếu tin tưởng nghiêm trọng của công chúng đối với Palantir, công ty công nghệ dữ liệu nổi tiếng của Mỹ vốn nhiều lần gây tranh cãi vì các hợp đồng với chính phủ. Theo các nghị sĩ, việc Palantir tham gia xử lý dữ liệu NHS có thể khiến bệnh nhân ngần ngại cho phép thông tin của họ được sử dụng rộng hơn trong hệ thống y tế. Với dữ liệu y tế, niềm tin là yếu tố sống còn: nếu người dân lo ngại về quyền riêng tư, các chương trình chia sẻ dữ liệu để cải thiện điều trị, lập kế hoạch bệnh viện hay nghiên cứu y sinh có thể bị suy yếu. Nói cách khác, bài toán ở đây không chỉ là công nghệ có mạnh hay không, mà còn là xã hội có chấp nhận nó hay không.

Các nghị sĩ cũng bám vào một điểm then chốt từ chính phía chính phủ: một số NHS trust — tức các đơn vị vận hành bệnh viện và dịch vụ y tế trong hệ thống NHS — hiện đã sở hữu năng lực công nghệ vượt ra ngoài những gì FDP cung cấp. Nếu điều đó là đúng, ủy ban cho rằng không có lý do gì để xem Palantir là phương án duy nhất cho toàn bộ hệ thống y tế công. Lập luận này mở ra khả năng NHS có thể lựa chọn mô hình đa nhà cung cấp, hoặc chuyển sang một nền tảng khác phù hợp hơn với từng khu vực, thay vì tiếp tục đặt cược vào một hợp đồng công nghệ quy mô lớn và gây tranh cãi.

Điểm mấu chốt của cuộc tranh luận là break clause — điều khoản cho phép một bên chấm dứt hoặc không tiếp tục hợp đồng tại một mốc thời gian đã xác định, mà không cần chờ đến khi hợp đồng kết thúc hoàn toàn. Trong trường hợp này, mốc đó là tháng 2/2027. Ủy ban yêu cầu DHSC giải thích rõ họ sẽ thực hiện những đánh giá nào trước khi quyết định có kích hoạt điều khoản này hay không, đồng thời công bố lời khuyên đã nhận được về khả năng thay thế nền tảng trước tháng 3/2027. Đây là tín hiệu cho thấy giới lập pháp muốn quá trình ra quyết định phải minh bạch hơn, đặc biệt với một dự án liên quan trực tiếp đến hạ tầng dữ liệu sức khỏe quốc gia.

Chủ tịch Ủy ban Y tế và Chăm sóc Xã hội, bà Layla Moran, cho rằng các lập luận của chính phủ nhằm bảo vệ việc tiếp tục gắn bó với FDP đang dần suy yếu. Theo bà, để bảo vệ niềm tin của công chúng vào NHS cũng như sự an toàn của thông tin y tế cá nhân, chính phủ nên khẩn trương chuẩn bị phương án thay thế cho mùa xuân năm 2027. Khuyến nghị này tiếp tục gia tăng áp lực lên các bộ trưởng, trong bối cảnh một ủy ban khác của Hạ viện cũng đã từng kêu gọi tận dụng điều khoản dừng hợp đồng năm 2027. Trong nhiều tháng qua, các nhà vận động và nhóm bảo vệ quyền riêng tư liên tục chất vấn từ quy trình mua sắm công nghệ, mức độ minh bạch, cho đến việc liệu các lợi ích mà nền tảng này tuyên bố có thực sự được chứng minh bằng dữ liệu hay không.

Hiện Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh chưa đưa ra phản hồi công khai về việc liệu họ đã sẵn sàng tìm người kế nhiệm Palantir hay chưa. Tuy nhiên, diễn biến mới cho thấy cuộc tranh cãi quanh dữ liệu y tế công tại Anh đang bước sang giai đoạn quyết định. Vấn đề không chỉ nằm ở việc chọn một nhà thầu công nghệ, mà còn ở cách NHS cân bằng giữa hiệu quả vận hành, bằng chứng thực tế, quyền riêng tư và sự đồng thuận xã hội. Với thời hạn 2027 đang đến gần, mọi bước đi tiếp theo của chính phủ Anh sẽ được theo dõi sát sao như một phép thử lớn cho cách khu vực công triển khai các nền tảng dữ liệu quy mô quốc gia.