Nhà mạng kêu gọi ngành viễn thông đừng lặp lại sai lầm 5G khi bước vào kỷ nguyên 6G

Liên minh Next Generation Mobile Networks (NGMN) – tổ chức đại diện cho nhiều nhà khai thác di động – đang thúc giục ngành viễn thông xây dựng con đường chuyển đổi sang 6G mượt mà, tiết kiệm chi phí và dễ triển khai hơn nhiều so với giai đoạn đầu của 5G. Theo nhóm này, quá trình tiêu chuẩn hóa cho 6G cần được thiết kế theo cách khác, nhằm tránh lặp lại tình trạng phức tạp kỹ thuật, triển khai nhiều đợt và gây nhiễu loạn thị trường như từng xảy ra với 5G ở một số quốc gia, trong đó có Anh.

Dù 6G chưa có định nghĩa cuối cùng và nhiều thông số vẫn đang được các bên tranh luận, công nghệ này được kỳ vọng sẽ sẵn sàng vào cuối thập niên. Theo Ericsson, mạng 6G có thể đạt tốc độ dữ liệu lên tới hàng trăm gigabit mỗi giây, tức Gbps – đơn vị đo băng thông cực cao – đồng thời giảm độ trễ đầu cuối xuống dưới 1 mili giây. Độ trễ là khoảng thời gian tín hiệu đi từ thiết bị người dùng tới hệ thống và quay trở lại; mức dưới 1 ms được xem là rất quan trọng cho các ứng dụng thời gian thực như điều khiển từ xa, robot công nghiệp hay thực tế mở rộng.

Theo NGMN, 6G không chỉ là bước nhảy về tốc độ mà còn là cơ hội để đơn giản hóa kiến trúc mạng, giảm chi phí vận hành dài hạn và hạn chế độ phức tạp trong khai thác. Với các nhà mạng, đây là yếu tố sống còn vì mỗi thế hệ mạng mới đều đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn. Nếu không có niềm tin rằng 6G sẽ mang lại lợi nhuận bền vững, các doanh nghiệp viễn thông sẽ khó mạnh tay chi tiền cho hạ tầng mới.

Trước kỳ họp toàn thể của 3GPP tại Singapore trong tháng này, NGMN đã công bố hai báo cáo. 3GPP là tổ chức xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho các thế hệ mạng di động toàn cầu, từ 3G, 4G đến 5G và tương lai là 6G. Một báo cáo tập trung vào kiến trúc 6G và các phương án chuyển đổi, trong khi báo cáo còn lại phân tích thời điểm ra mắt 6G dưới góc nhìn của nhà khai thác. Điểm chung trong cả hai tài liệu là lời kêu gọi đạt đồng thuận sớm về cách chuyển đổi chủ đạo sang 6G và giảm độ phức tạp trên toàn hệ sinh thái, từ thiết bị người dùng đến mạng truy nhập vô tuyến và mạng lõi.

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là yêu cầu các đặc tả 6G cần thiết – bao gồm cả phần RAN và mạng lõi – phải được hoàn thiện trong một lần phát hành duy nhất ở 3GPP Release 21. Release là tên gọi cho từng gói tiêu chuẩn kỹ thuật được 3GPP công bố theo từng giai đoạn. NGMN cho rằng nếu các thông số bị tung ra nhỏ giọt qua nhiều đợt, nhà mạng sẽ buộc phải triển khai theo nhiều pha, kéo theo thiết bị đầu cuối phải nâng cấp nhiều thế hệ, làm tăng chi phí, độ phức tạp và gây hiểu nhầm cho người dùng về giá trị thực của 6G.

Trong tài liệu đầu tiên, NGMN ủng hộ phương án Multi-RAT Spectrum Sharing, viết tắt là MRSS. Đây là kỹ thuật cho phép nhiều thế hệ công nghệ vô tuyến cùng sử dụng chung một băng tần. RAT, hay Radio Access Technology, là công nghệ truy nhập vô tuyến như 4G, 5G hoặc 6G. Nếu áp dụng MRSS, nhà mạng có thể khai thác cùng lúc phổ tần hiện có cho cả 5G và 6G, từ đó giảm áp lực phải mua thêm phổ tần mới ngay từ đầu và đẩy nhanh triển khai ở những khu vực thiếu tài nguyên tần số.

NGMN cho rằng MRSS sẽ giúp 6G tiếp cận linh hoạt với phổ tần đang phục vụ 5G, nhờ đó vẫn đạt được thông lượng và hiệu năng cạnh tranh ngay cả tại những nơi không có sẵn nhiều phổ tần mới, chẳng hạn vùng quanh 7 GHz. Phổ tần là tài nguyên vô tuyến hữu hạn mà nhà mạng phải được cấp phép để truyền dữ liệu. Với 6G, các dải mới như 6–7 GHz đang được xem xét vì có thể cung cấp thêm dung lượng mạng, nhưng chi phí triển khai và khả năng sẵn có của chúng vẫn là dấu hỏi lớn.

Dù ưu tiên MRSS, NGMN vẫn đề nghị 3GPP đánh giá thêm các lựa chọn khác như Dual Connectivity và Dual Stack. Dual Connectivity là cơ chế cho phép thiết bị kết nối đồng thời với hai lớp mạng hoặc hai công nghệ vô tuyến để tăng tốc độ và độ ổn định. Trong khi đó, Dual Stack có thể hiểu là cách vận hành song song hai ngăn xếp công nghệ hoặc hai môi trường mạng trong giai đoạn chuyển tiếp. Các lựa chọn này sẽ hữu ích nếu MRSS làm giảm hiệu năng của 5G hoặc khiến chi phí vận hành mạng tăng cao.

Theo báo cáo thứ hai, động lực lớn nhất của các nhà mạng với 6G là hiện đại hóa công nghệ mạng lõi để đạt hiệu quả vận hành cao hơn. Mạng lõi là phần trung tâm điều phối lưu lượng, xác thực thuê bao và kết nối dịch vụ trong toàn bộ hệ thống di động. Ngoài ra, các nhà khai thác còn kỳ vọng 6G sẽ hỗ trợ sử dụng hiệu quả hơn các băng tần mới, tăng mức tự động hóa mạng, mở đường cho AI as a Service – tức cung cấp năng lực trí tuệ nhân tạo như một dịch vụ hạ tầng – cải thiện hiệu suất năng lượng và mở rộng vùng phủ gần như mọi nơi.

NGMN nhấn mạnh rằng giá trị mang lại cho người dùng cuối và chi phí triển khai phụ thuộc rất lớn vào các quyết định được đưa ra ngay từ khâu tiêu chuẩn hóa. Với 5G, lời hứa công nghệ đã không thể hiện thực hóa đầy đủ trong những đợt triển khai đầu tiên. Nhiều nhà mạng phải ra mắt dịch vụ sớm khi hệ sinh thái thiết bị, mạng lõi và tiêu chuẩn chưa hoàn chỉnh, khiến thị trường phải trải qua nhiều vòng nâng cấp tiếp theo mới tiệm cận được kỳ vọng ban đầu.

Tại Anh, các nhà khai thác từng phải gắn thêm thiết bị vô tuyến 5G lên hạ tầng vốn được xây dựng cho 4G. Cách làm này giúp đưa 5G ra thị trường nhanh hơn, nhưng trải nghiệm ban đầu của người dùng lại không khác biệt rõ rệt. Khi khách hàng không cảm nhận được bước nhảy đáng kể về chất lượng, họ cũng ít sẵn sàng trả thêm tiền cho dịch vụ mới. Hệ quả là doanh thu kỳ vọng không đến như mong muốn, trong khi nhà mạng lại cần nguồn lực tài chính để tiếp tục đầu tư nâng cấp sâu hơn.

Một điểm NGMN đặc biệt nhấn mạnh là khả năng tách nhịp đầu tư phần mềm khỏi đầu tư phần cứng trong giai đoạn lên 6G. Nếu nhà mạng có thể kích hoạt hoặc mở rộng 6G thông qua nâng cấp phần mềm trên các băng tần 5G hiện hữu, họ sẽ giảm được đáng kể mức đầu tư ban đầu và tăng tốc độ phủ sóng. Ngược lại, nếu phải đồng thời thay mới hạ tầng vật lý và nâng cấp phần mềm, tiến độ triển khai 6G có thể bị chậm đáng kể vì áp lực chi phí và vận hành.

Bên cạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng tiếp cận phổ tần mới sẽ quyết định sức mạnh thực sự của 6G, đặc biệt với các ứng dụng đòi hỏi dung lượng cực lớn. GSMA từng nhận định rằng 6G có thể cần lượng phổ tần gấp ba lần mức đang phân bổ cho 5G. Tổ chức này đã xem xét nhiều dải tần trung, tức mid-band, cùng một số băng tần sóng centimet. Mid-band là nhóm tần số cân bằng giữa vùng phủ và dung lượng, thường được xem là lựa chọn vàng cho mạng di động thế hệ mới.

Tổng thể, thông điệp của NGMN khá rõ ràng: ngành viễn thông cần thêm thời gian để làm đúng ngay từ đầu trước khi nghĩ tới việc thương mại hóa 6G. Tổ chức này cảnh báo rằng các quyết định quá sớm có thể gây tác động tiêu cực lâu dài cho toàn ngành, nhất là nếu tiêu chuẩn chưa đảm bảo lộ trình chuyển đổi hợp lý từ các tài sản mạng hiện có. NGMN thậm chí cho rằng nên cân nhắc kéo dài thời gian hoàn thiện 3GPP Release 21 nếu xuất hiện rủi ro về độ phức tạp hoặc hiệu quả đầu tư.

Laurent Leboucher, Chủ tịch hội đồng quản trị NGMN và đồng thời là Giám đốc công nghệ của Orange Group, nhấn mạnh rằng quá trình chuyển sang 6G sẽ mở ra nhiều cơ hội lớn, nhưng chỉ khi toàn ngành ưu tiên những lộ trình tận dụng được tài sản mạng hiện hữu, giảm độ phức tạp vận hành và tạo ra lợi ích rõ ràng ngay từ những bước triển khai đầu tiên. Nói cách khác, 6G sẽ không thể thành công chỉ nhờ những lời hứa về tốc độ cực cao; nó cần một mô hình triển khai thực tế, hợp lý về kinh tế và dễ hiểu với thị trường.