Quốc hội Anh muốn cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi, siết mạnh thiết kế “gây nghiện” để bảo vệ sức khỏe tinh thần

Ủy ban Giáo dục thuộc Quốc hội Anh đang thúc đẩy một lệnh cấm theo luật đối với việc sử dụng mạng xã hội của trẻ dưới 16 tuổi, cho rằng các nền tảng hiện nay đang gây tổn hại đến sự phát triển, hành vi và sức khỏe tinh thần của trẻ em. Theo ủy ban, những rủi ro này không chỉ dừng ở bắt nạt trực tuyến mà còn bao gồm thù ghét phụ nữ, lạm dụng và bóc lột tình dục. Chủ tịch ủy ban, bà Helen Hayes, nhấn mạnh rằng các công ty công nghệ không thể được tin tưởng để tự quản lý, bởi mô hình kinh doanh của họ phụ thuộc vào việc giữ trẻ em tương tác càng lâu càng tốt.

Điểm đáng chú ý trong đề xuất là Anh không chỉ muốn cấm trẻ dưới 16 tuổi tiếp cận mạng xã hội, mà còn muốn xử lý các yếu tố thiết kế bị cho là gây nghiện. Trong đó có “infinite scrolling” hay cuộn vô hạn — cơ chế cho phép nội dung tiếp tục hiện ra không có điểm dừng, khiến người dùng khó rời ứng dụng. Ủy ban cũng nhắm đến việc “algorithmic promotion”, tức hệ thống thuật toán tự động ưu tiên đẩy những bài đăng có khả năng giữ chân người dùng lâu hơn, và tính năng video tự phát. Theo các nghị sĩ, những công cụ này làm tăng thời gian nhìn màn hình, gây rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung và dẫn tới các vấn đề hành vi ở trẻ vị thành niên.

Trong phản hồi chính thức gửi chính phủ Anh, Ủy ban Giáo dục mô tả vấn đề này là “nghiêm trọng và mang tính hệ thống”, đồng thời cho rằng các nền tảng đã cố tình triển khai những cơ chế tối đa hóa mức độ tương tác dù biết rõ chúng gắn liền với nhiều tác hại. Ủy ban muốn chính phủ xử lý vấn đề theo hướng tương tự một cuộc khủng hoảng y tế công cộng. Điều đó đồng nghĩa với việc các quy định mới phải buộc nền tảng áp dụng triết lý “safety-by-design” — tức thiết kế an toàn ngay từ đầu, thay vì vá lỗi sau khi rủi ro đã xảy ra. Theo hướng tiếp cận này, doanh nghiệp công nghệ sẽ phải chứng minh sản phẩm của họ ưu tiên an toàn cho trẻ em ngay từ khâu xây dựng tính năng, và sẽ đối mặt với chế tài nếu không tuân thủ.

Ủy ban cho biết lệnh cấm chỉ nên được xem là điểm khởi đầu cho một khung pháp lý rộng hơn. Khung này có thể áp dụng không chỉ với mạng xã hội mà còn với game, nền tảng lai, dịch vụ nhắn tin và cả các nền tảng AI. Khái niệm “nền tảng lai” ở đây thường chỉ các dịch vụ kết hợp nhiều chức năng như video, trò chuyện, phát trực tiếp và cộng đồng người dùng trong cùng một ứng dụng, khiến ranh giới giữa mạng xã hội và giải trí số ngày càng mờ đi. Việc đưa AI vào phạm vi quản lý cũng phản ánh lo ngại rằng các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể được dùng để cá nhân hóa nội dung quá mức, từ đó làm tăng khả năng gây nghiện hoặc tiếp xúc với nội dung độc hại.

Đề xuất của Ủy ban Giáo dục được gửi trong bối cảnh chính phủ Anh đang mở đợt tham vấn từ tháng 3 để lấy ý kiến chuyên gia và công chúng về khả năng áp dụng lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, tương tự mô hình Australia. Song song với đó, Anh cũng triển khai các thử nghiệm kéo dài sáu tuần với 300 gia đình nhằm đánh giá những hình thức hạn chế mạng xã hội khác nhau ảnh hưởng ra sao tới đời sống thường ngày của thanh thiếu niên. Kết quả của các chương trình này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chính sách cuối cùng.

Không chỉ Anh, nhiều quốc gia đã công khai ý định hạn chế hoặc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, đến nay mới có Australia và Hy Lạp chính thức thông qua luật. Pháp và Ấn Độ được cho là đang ở giai đoạn chuẩn bị nâng cao, trong khi Brazil đã chọn cách tiếp cận khác: yêu cầu người dùng dưới 16 tuổi phải liên kết tài khoản mạng xã hội với người giám hộ hợp pháp. Brazil cũng đã áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế một số yếu tố rủi ro như cuộn vô hạn. Trong khi đó, lệnh cấm của Hy Lạp dự kiến có hiệu lực vào giữa năm 2026.

Australia là quốc gia đầu tiên triển khai lệnh cấm toàn diện với người dưới 16 tuổi, bắt đầu từ tháng 12/2025. Tuy nhiên, nghiên cứu mới công bố trong tuần này cho thấy hiệu quả thực tế còn hạn chế. Phần lớn trẻ dưới 16 tuổi tham gia khảo sát cho biết khả năng truy cập mạng xã hội của các em gần như không thay đổi, dù khoảng 1/4 nói rằng đã gặp các hạn chế đáng kể. Nghiên cứu cũng phát hiện một hệ quả khác: việc tiếp cận tin tức của thanh thiếu niên suy giảm. Trên thực tế, nhiều thiếu niên hiện tiếp xúc với thời sự thông qua mạng xã hội, nên khi bị chặn, mức độ cập nhật tin tức và tham gia đời sống công dân cũng giảm theo. Điều này cho thấy bài toán quản lý không đơn giản là đóng cửa nền tảng, mà còn phải cân bằng giữa an toàn số, quyền tiếp cận thông tin và thói quen truyền thông mới của giới trẻ.