Tài liệu mới hé lộ liên hệ giữa Peter Mandelson, Thủ tướng Anh và nhà sáng lập Palantir giữa lúc hãng công nghệ này mở rộng ảnh hưởng tại y tế và quốc phòng

Một loạt thư từ vừa được công bố cho thấy Peter Mandelson, cựu đại sứ Anh tại Mỹ, đã từng đề nghị sắp xếp để Thủ tướng Anh Keir Starmer gặp Peter Thiel, nhà đồng sáng lập Palantir. Trong một email có tiêu đề “Peter Thiel”, Mandelson gửi tới Morgan McSweeney, khi đó là chánh văn phòng của thủ tướng, ông cho biết doanh nhân công nghệ này sẽ có mặt tại London vào tháng 8/2025 và hỏi liệu thủ tướng có muốn gặp hay không. Peter Thiel từ lâu được xem là một nhân vật có ảnh hưởng lớn tại Thung lũng Silicon, còn Palantir là công ty chuyên về phân tích dữ liệu quy mô lớn, nổi tiếng với các hợp đồng trong lĩnh vực tình báo, quốc phòng và khu vực công.

Diễn biến này thu hút chú ý vì Palantir không chỉ là một doanh nghiệp phần mềm thông thường. Công ty thường được mô tả là hãng “spy-tech” – tức doanh nghiệp phát triển công nghệ phục vụ tình báo, giám sát và phân tích dữ liệu cho chính phủ và quân đội. Trước khi chính quyền hiện tại lên nắm quyền vào tháng 7/2024, Palantir đã giành nhiều hợp đồng chính phủ tại Anh, bao gồm các thỏa thuận trị giá hàng triệu bảng với NHS, hệ thống y tế công của Anh, và một thỏa thuận với Bộ Quốc phòng ký vào tháng 1. Việc một công ty công nghệ Mỹ đồng thời hiện diện mạnh ở cả y tế lẫn quốc phòng khiến các tranh luận về ảnh hưởng chính sách, bảo mật dữ liệu và xung đột lợi ích trở nên nóng hơn.

Mandelson là đồng sáng lập Global Counsel từ năm 2010. Đây là công ty tư vấn chiến lược và vận động hành lang, tức hoạt động tác động chính sách thay mặt khách hàng doanh nghiệp. Palantir từng là khách hàng của Global Counsel. Trước đó, các báo cáo điều tra đã chỉ ra công ty này có vai trò vận động trong giai đoạn Palantir theo đuổi hợp đồng lớn với NHS. Trong bối cảnh đó, việc Mandelson xuất hiện trong các thư từ liên quan đến lãnh đạo Palantir càng làm dấy lên câu hỏi về mức độ kết nối giữa giới chính trị, cố vấn chính sách và các tập đoàn công nghệ cung cấp hạ tầng dữ liệu cho nhà nước.

Một số đoạn nhắc đến Palantir trong bộ tài liệu đã bị bôi đen, với lý do có thể gây phương hại tới an ninh quốc gia hoặc quan hệ quốc tế của Anh. Việc biên tập nội dung theo cách này thường xảy ra khi tài liệu chứa thông tin nhạy cảm liên quan đến đối tác chiến lược, an ninh hoặc hoạt động của chính phủ. Dù vậy, phần còn lại vẫn đủ để phác họa mạng lưới tiếp xúc giữa các nhân vật cấp cao và doanh nghiệp công nghệ có vai trò ngày càng lớn trong hạ tầng dữ liệu công.

Tranh cãi lớn nhất xoay quanh sự hiện diện của Palantir trong lĩnh vực y tế công. Trong giai đoạn Covid-19, công ty bắt đầu làm việc với NHS từ tháng 3/2020 thông qua một hợp đồng trị giá tượng trưng 1 bảng Anh. Sau đó, Palantir tiếp tục nhận hơn 60 triệu bảng hợp đồng liên quan mà không phải trải qua cạnh tranh công khai. Trong mua sắm công, quy trình cạnh tranh được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm minh bạch, giá trị sử dụng ngân sách và cơ hội công bằng cho các nhà cung cấp khác. Vì vậy, chuỗi hợp đồng không đấu thầu này đã trở thành tâm điểm chỉ trích.

Đỉnh điểm là vào tháng 11/2023, Palantir giành hợp đồng 330 triệu bảng cho NHS Federated Data Platform, thường được viết tắt là FDP. Đây là nền tảng dữ liệu liên kết, cho phép kết nối nhiều hệ thống dữ liệu khác nhau mà không nhất thiết phải gom toàn bộ dữ liệu về một kho duy nhất. Khái niệm “federated” hay “liên kết liên bang” trong công nghệ dữ liệu có nghĩa là dữ liệu vẫn có thể được quản lý cục bộ ở từng đơn vị, nhưng vẫn chia sẻ hoặc truy cập theo chuẩn chung để phục vụ phân tích và vận hành. NHS khẳng định quá trình đấu thầu là công bằng và cởi mở, nhưng nhiều ý kiến cho rằng quy trình này vẫn gây tranh cãi, đặc biệt khi Palantir đã có chỗ đứng từ trước trong hệ sinh thái dữ liệu y tế của Anh.

Tháng 12/2021, Global Counsel và Palantir cùng tổ chức một hội thảo trực tuyến để thảo luận về các bước tiếp theo nhằm hiện thực hóa tầm nhìn khoa học sự sống của Anh. Sự kiện này cũng đánh dấu việc ra mắt sách trắng của Palantir. “Sách trắng”, hay white paper, là tài liệu chuyên sâu do doanh nghiệp hoặc tổ chức công bố để trình bày quan điểm, giải pháp kỹ thuật hoặc định hướng chính sách. Trong tài liệu đó, Palantir đề xuất một “hạ tầng dữ liệu dựa trên đám mây, được liên kết về mặt logic nhưng kiểm soát tại địa phương”. Đáng chú ý, chiến lược dữ liệu của NHS công bố vào tháng 6/2022 sau đó cũng sử dụng ngôn ngữ rất gần với ý tưởng về một nền tảng dữ liệu liên kết gồm các hệ thống kết nối với nhau.

Một mắt xích đáng chú ý trong câu chuyện là Matthew Swindells, người từng giữ vai trò giám đốc quốc gia phụ trách vận hành và thông tin tại NHS England and Improvement cho đến cuối tháng 7/2019. Từ tháng 9 cùng năm, ông bắt đầu làm việc cho Global Counsel. Mối liên hệ với Palantir được đánh giá là nhạy cảm đến mức Bệnh viện Chelsea and Westminster, nơi Swindells làm chủ tịch và cũng là đơn vị sử dụng Palantir nổi bật, từng tuyên bố ông sẽ không tham gia bất kỳ quyết định nào liên quan đến Palantir. Những tình huống như vậy thường được xem là ví dụ điển hình của nguy cơ xung đột lợi ích, tức khi một cá nhân có thể đồng thời nắm ảnh hưởng ở cả phía cơ quan công và phía doanh nghiệp hưởng lợi từ quyết định công.

Swindells đã rời vai trò trong hệ thống y tế công vào đầu năm nay sau khi xuất hiện thông tin cho rằng ông từng thúc giục đồng nghiệp bổ sung thêm dữ liệu bệnh nhân vào một nền tảng do Palantir xây dựng trong lúc vẫn tư vấn cho công ty Mỹ này. Dữ liệu bệnh nhân là một trong những loại dữ liệu nhạy cảm nhất, vì liên quan trực tiếp đến quyền riêng tư, đạo đức y khoa và an toàn thông tin. Chính vì thế, bất kỳ quyết định nào mở rộng phạm vi sử dụng hay chia sẻ dữ liệu đều dễ trở thành vấn đề chính trị và pháp lý.

Tổng thể, các tài liệu mới không chỉ làm sống lại câu hỏi về vai trò của Mandelson và mạng lưới vận động quanh Palantir, mà còn phản ánh xu hướng lớn hơn: các công ty công nghệ dữ liệu đang ngày càng trở thành nhà cung cấp hạ tầng cốt lõi cho chính phủ. Khi phần mềm không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành nền móng cho ra quyết định trong bệnh viện, quốc phòng hay hành chính công, ranh giới giữa đổi mới công nghệ và ảnh hưởng chính trị trở nên mờ hơn. Với Palantir, thách thức lớn nhất lúc này có lẽ không chỉ là tiếp tục giành hợp đồng, mà là thuyết phục công chúng rằng việc quản lý dữ liệu quy mô quốc gia vẫn được đặt dưới các nguyên tắc minh bạch, cạnh tranh công bằng và kiểm soát dân chủ.