Thủ tướng mới của Anh chuẩn bị hủy kế hoạch định danh số, đồng thời nâng AI lên cấp nội các

Chỉ ít ngày sau khi bước vào số 10 Phố Downing, tân Thủ tướng Anh Andy Burnham đã phát đi tín hiệu mạnh mẽ về việc thay đổi ưu tiên công nghệ của chính phủ. Một trong những dự án công nghệ lớn nhất dưới thời Keir Starmer – chương trình định danh số quốc gia, hay còn gọi là digital ID, tức hệ thống xác thực danh tính điện tử dùng để chứng minh một người là ai trên môi trường số – đang chuẩn bị bị loại bỏ. Theo các nguồn tin được Reuters dẫn lại, chính phủ mới muốn dừng hẳn kế hoạch này để chuyển ngân sách và nguồn lực sang những vấn đề dân sinh cấp bách hơn, đặc biệt là chi phí sinh hoạt.

Ban đầu, chính quyền của ông Starmer từng thúc đẩy một đề án tham vọng mang tên ‘Brit Card’. Đây là một loại thông tin định danh kỹ thuật số, có thể hiểu như thẻ nhận diện điện tử, chứa các dữ liệu như họ tên, quốc tịch, ngày sinh, tình trạng cư trú và ảnh chân dung của người lao động. Mục tiêu được công bố là ngăn chặn lao động bất hợp pháp bằng cách khiến những người không đủ điều kiện làm việc khó tiếp cận thị trường việc làm hơn. Tuy nhiên, sau làn sóng phản đối, chính phủ trước đó đã buộc phải rút lại tính chất bắt buộc của chương trình và chuyển sang mô hình tự nguyện, cho phép người dân tiếp tục dùng các giấy tờ truyền thống như hộ chiếu để xác minh danh tính.

Các tổ chức vận động cho quyền số tại Anh như Open Rights Group và Big Brother Watch từng chỉ trích mạnh dự án này. Họ cho rằng một hệ thống định danh số toàn quốc có thể trở thành nền tảng cho giám sát diện rộng, tức việc nhà nước hoặc các tổ chức theo dõi hoạt động cá nhân ở quy mô lớn thông qua dữ liệu số. Những cảnh báo cũng xoay quanh vấn đề thu thập dữ liệu quá mức và ‘mission creep’ – thuật ngữ chỉ hiện tượng một hệ thống ban đầu được tạo ra cho mục đích hẹp nhưng dần bị mở rộng sang các mục đích khác mà công chúng không lường trước. Chính những lo ngại này đã khiến dự án ngày càng khó bảo vệ về mặt chính trị.

Một trong những điểm gây tranh cãi lớn là chi phí thực sự của chương trình. Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách Anh, hay Office for Budget Responsibility – cơ quan giám sát độc lập về tài khóa và dự báo ngân sách – từng ước tính vào cuối năm 2025 rằng dự án có thể tiêu tốn khoảng 1,8 tỷ bảng Anh trong giai đoạn 2026-2029. Dù vậy, chính phủ tiền nhiệm nhiều lần né tránh việc công bố con số chi tiết, khiến cả Quốc hội lẫn công chúng không có được bức tranh rõ ràng về hóa đơn cuối cùng. Phó lãnh đạo Công đảng Lucy Powell cho biết khoản tiết kiệm từ việc hủy dự án là ‘không hề nhỏ’, nhưng nhấn mạnh lợi ích lớn hơn nằm ở việc giải phóng bộ máy hành chính để tập trung vào các ưu tiên khác.

Nếu định danh số bị gạt bỏ, trí tuệ nhân tạo lại đang được đưa lên vị trí nổi bật hơn bao giờ hết. Theo kế hoạch được The Sunday Times tiết lộ, ông Burnham sẽ lần đầu tiên đưa một bộ trưởng phụ trách AI vào cấp nội các. AI, viết tắt của artificial intelligence, là công nghệ cho phép máy tính thực hiện các tác vụ thường cần đến trí thông minh của con người như phân tích dữ liệu, nhận diện mẫu, tạo nội dung hoặc hỗ trợ ra quyết định. Vai trò mới này được cho là sẽ tập trung vào việc thúc đẩy ứng dụng AI trong khu vực công, đồng thời hỗ trợ ngành công nghiệp AI của Anh phát triển mạnh hơn.

Tín hiệu từ chính phủ Burnham cho thấy London đang tái định nghĩa chiến lược công nghệ quốc gia. Thay vì theo đuổi một hệ thống định danh số gây tranh cãi, chính quyền mới muốn tập trung vào các chính sách có tác động trực tiếp hơn đến đời sống người dân, trong khi vẫn đặt cược lớn vào AI như động lực tăng trưởng kinh tế và hiện đại hóa bộ máy nhà nước. Nói cách khác, người dân Anh có lẽ sẽ chưa thấy ‘Brit Card’ xuất hiện trong ví điện tử của mình, nhưng rất có thể sẽ sớm thấy AI hiện diện trong hầu hết các cuộc họp cấp cao của chính phủ.