Trung Quốc tăng tốc tự chủ công nghệ: chip nội địa, AI tác tử và hạ tầng tính toán quy mô siêu lớn thành ưu tiên quốc gia

Tại kỳ họp thường niên “Lưỡng hội”, sự kiện chính trị quan trọng nơi chính phủ Trung Quốc công bố các ưu tiên kinh tế – chiến lược cho năm tới, Thủ tướng Lý Cường đã nhấn mạnh yêu cầu phải đẩy nhanh năng lực “tự lực tự cường” trong khoa học và công nghệ trình độ cao. Thông điệp này cho thấy Bắc Kinh tiếp tục coi việc giảm phụ thuộc vào công nghệ số nhập khẩu là mục tiêu cốt lõi, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng thương mại và các biện pháp hạn chế công nghệ từ phương Tây ngày càng gia tăng.

Trong báo cáo công tác, lãnh đạo Trung Quốc nhắc đến các tiến bộ gần đây trong nghiên cứu và phát triển chip nội địa. Chip bán dẫn là nền tảng của mọi thiết bị điện tử hiện đại, từ điện thoại, máy chủ đến xe điện và hệ thống AI. Bắc Kinh cho biết sản lượng mạch tích hợp, tức integrated circuits – các vi mạch chứa hàng triệu đến hàng tỷ bóng bán dẫn trên một đế silicon – đã tăng 10,9% trong năm qua. Cùng lúc, Trung Quốc cũng khẳng định các công ty AI trong nước đang đóng vai trò nổi bật trong hệ sinh thái mã nguồn mở toàn cầu, tức mô hình phát triển phần mềm hoặc mô hình AI mà mã nguồn được công khai để cộng đồng cùng sử dụng, sửa đổi và cải tiến.

Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch năm nay là việc tăng tốc phổ biến “agentic AI”, hay AI tác tử. Đây là dạng trí tuệ nhân tạo không chỉ trả lời câu hỏi, mà còn có thể tự lập kế hoạch, thực hiện nhiều bước công việc, gọi công cụ khác nhau và ra quyết định trong phạm vi mục tiêu được giao. Nói đơn giản, nếu chatbot truyền thống chủ yếu phản hồi hội thoại, thì AI tác tử tiến gần hơn tới vai trò một “trợ lý số có khả năng hành động”. Việc Bắc Kinh đưa khái niệm này vào ưu tiên quốc gia cho thấy tham vọng đưa AI vào sâu hơn trong sản xuất, dịch vụ công và hạ tầng doanh nghiệp.

Để hỗ trợ tham vọng AI, Trung Quốc cho biết sẽ xây dựng các “cụm tính toán thông minh quy mô siêu lớn”. Có thể hiểu đây là những trung tâm dữ liệu khổng lồ tập hợp hàng chục nghìn, thậm chí nhiều hơn, bộ xử lý chuyên dụng để huấn luyện và vận hành mô hình AI. Bắc Kinh cũng đề cập đến “collaboration dựa trên năng lực tính toán”, tức phối hợp tài nguyên xử lý giữa nhiều khu vực và hệ thống khác nhau, cùng với cơ chế giám sát và điều phối năng lực tính toán tích hợp trên toàn quốc. Mục tiêu là phân bổ tài nguyên tính toán như điện lưới: nơi nào cần sức mạnh xử lý nhiều hơn thì có thể được điều phối từ nơi khác. Chính phủ Trung Quốc đồng thời tuyên bố sẽ hỗ trợ phát triển đám mây công cộng, tức public cloud – mô hình cung cấp hạ tầng máy chủ, lưu trữ và phần mềm qua Internet cho nhiều tổ chức cùng sử dụng.

Dù ngôn ngữ về tự chủ công nghệ xuất hiện thường xuyên trong các phát biểu chính thức của Trung Quốc, giới quan sát cho rằng lần này khó xem đó chỉ là khẩu hiệu. Một trong các lý do là năng lực nghiên cứu của nước này đã tăng rất nhanh. Theo Viện Chính sách Chiến lược Australia, một tổ chức nghiên cứu theo dõi sản lượng khoa học công nghệ toàn cầu, Trung Quốc hiện dẫn đầu trong 66 trên 74 công nghệ trọng yếu mà tổ chức này theo dõi, và đạt được vị thế đó trong chưa đầy hai thập kỷ. Điều này cho thấy các tuyên bố chính sách đang được hậu thuẫn bởi năng lực khoa học thực tế, thay vì chỉ là định hướng trên giấy.

Theo phân tích từ Asia Society, Trung Quốc hiện nắm lợi thế trong chuỗi cung ứng đất hiếm – nhóm khoáng sản thiết yếu cho nam châm, pin, quốc phòng và nhiều thiết bị điện tử tiên tiến – trong khi Mỹ giữ ưu thế ở bán dẫn cao cấp. Thế đối trọng này được mô tả như một trạng thái “phá vỡ chuỗi cung ứng có tính răn đe lẫn nhau”, nghĩa là mỗi bên đều có khả năng gây tổn thương cho chuỗi cung ứng của bên kia. Bắc Kinh rõ ràng muốn thay đổi cán cân đó bằng cách cải thiện năng lực chip nội địa, qua đó giảm điểm nghẽn chiến lược trước các lệnh kiểm soát xuất khẩu của Washington.

Một phần quan trọng của cuộc đua này nằm ở GPU, tức bộ xử lý đồ họa. Dù ban đầu được thiết kế để xử lý hình ảnh, GPU ngày nay là trái tim của hầu hết hệ thống AI hiện đại nhờ khả năng tính toán song song cực mạnh. Trung Quốc đã có động thái khuyến khích doanh nghiệp trong nước ưu tiên sản phẩm nội địa, đồng thời làm chậm quá trình phê duyệt nhập khẩu GPU của Nvidia. Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Nvidia đang là nhà cung cấp chip AI hàng đầu thế giới. Trong nhiều phát biểu trước đây, CEO Jensen Huang từng lập luận rằng Mỹ nên cho phép xuất khẩu công nghệ của Nvidia rộng rãi để duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu trong AI. Nhưng từ góc nhìn Bắc Kinh, thông điệp đó cũng đồng nghĩa với việc AI Trung Quốc không thể tiếp tục đặt tương lai của mình vào chuỗi cung ứng do Mỹ kiểm soát.

Dù tự tin hơn về hướng đi công nghệ, Trung Quốc vẫn chưa thể xem bài toán tự chủ là đã được giải quyết. Trong nhiều lĩnh vực công nghệ doanh nghiệp, các nhà cung cấp trong nước vẫn đi sau đối thủ phương Tây nhiều năm, đặc biệt ở những phân khúc đòi hỏi hệ sinh thái phần mềm trưởng thành, công cụ thiết kế chip tiên tiến và năng lực sản xuất bán dẫn ở cấp độ cao nhất. Điều đó có nghĩa là kế hoạch mới của Bắc Kinh không chỉ là một tuyên bố chính trị, mà còn là áp lực thực tế đặt lên toàn bộ ngành khoa học – công nghệ trong nước: phải biến ưu tiên quốc gia thành sản phẩm, hạ tầng và năng lực cạnh tranh thật sự trong vài năm tới.