Ứng viên Cộng hòa tại Nam Carolina kêu gọi tạm dừng xây trung tâm dữ liệu, cảnh báo hóa đơn điện có thể tăng vì làn sóng AI

Nancy Mace, dân biểu liên bang Mỹ và ứng viên thống đốc bang Nam Carolina, đã kêu gọi áp dụng lệnh tạm hoãn kéo dài một năm đối với các dự án trung tâm dữ liệu (datacenter) mới trong bang. Datacenter là các cơ sở hạ tầng quy mô lớn chứa máy chủ, thiết bị lưu trữ và mạng, đóng vai trò vận hành dịch vụ đám mây, AI và nhiều nền tảng số khác. Theo bà Mace, việc Nam Carolina trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư công nghệ không nên đồng nghĩa với việc người dân và doanh nghiệp nhỏ phải chịu hóa đơn điện cao hơn.

Lập luận trung tâm trong đề xuất của Mace là các datacenter, đặc biệt những cơ sở phục vụ trí tuệ nhân tạo, tiêu thụ lượng điện khổng lồ. AI, nhất là các mô hình học máy cỡ lớn, cần năng lực tính toán cao và thường được vận hành trên hàng nghìn chip chuyên dụng trong các “trang trại máy chủ”. Điều đó khiến nhu cầu điện tăng mạnh tại địa phương. Mace cho rằng nếu không có hàng rào pháp lý phù hợp, chi phí mở rộng hạ tầng điện có thể bị chuyển sang người dân thông qua giá điện cao hơn, thay vì do chính các công ty công nghệ chi trả.

Điểm đáng chú ý là sự phản đối datacenter giờ không còn là quan điểm thường thấy ở các nhóm cấp tiến hay hoạt động môi trường. Mace là một chính trị gia bảo thủ mạnh, gắn với phong trào MAGA của Tổng thống Donald Trump, thậm chí từng tự mô tả mình là “Trump đi giày cao gót”. Việc một ứng viên Cộng hòa nổi bật tại bang có truyền thống bầu cho đảng Cộng hòa lại công khai kêu gọi siết dự án datacenter cho thấy tham vọng mở rộng AI của Big Tech đang vấp phải phản ứng chính trị rộng hơn nhiều so với trước đây.

Ngoài chi phí điện, Mace còn phản đối khả năng sử dụng quyền trưng dụng đất vì mục đích công, hay eminent domain, để phục vụ các dự án hạ tầng liên quan đến datacenter. Eminent domain là cơ chế pháp lý cho phép chính quyền thu hồi đất tư nhân để dùng cho mục đích công cộng, nhưng thường gây tranh cãi khi bị cho là có thể ưu ái các dự án quy mô lớn và làm ảnh hưởng đến chủ đất địa phương. Bà dẫn ra một vụ việc đang diễn ra ở bang Georgia lân cận như lời cảnh báo cho Nam Carolina.

Mace không phải là người duy nhất lo ngại tác động của datacenter lên lưới điện. Tại PJM Interconnection, thị trường điện bán buôn lớn nhất nước Mỹ, giá điện bán buôn đã tăng 75% trong một năm qua, trong đó tăng trưởng datacenter được xem là một yếu tố quan trọng. Điện bán buôn là mức giá giao dịch giữa các nhà phát điện và đơn vị phân phối trước khi điện tới tay người dùng cuối. Dù Nam Carolina không thuộc PJM, xu hướng này vẫn được xem là tín hiệu cảnh báo: nếu bang tiếp tục thu hút nhiều dự án datacenter, áp lực tương tự lên hệ thống điện hoàn toàn có thể xuất hiện.

Trong chiến dịch tranh cử thống đốc, Mace tiếp tục nhấn mạnh rằng các dự án trung tâm dữ liệu trong tương lai phải tự thanh toán đầy đủ chi phí năng lượng của mình. Nói cách khác, bà muốn thiết lập nguyên tắc “người dùng lớn trả đúng giá”, thay vì để phần chi phí nâng cấp lưới điện hay nguồn cung bị xã hội hóa. Bà cũng chỉ trích Dự luật Thượng viện Nam Carolina số 867, cho rằng văn bản này bề ngoài có vẻ là khung quản lý hợp lý nhưng thực chất lại có nguy cơ trở thành một hình thức “phúc lợi doanh nghiệp”, tức chính sách ưu ái khu vực doanh nghiệp lớn bằng chi phí mà người dân phải gánh.

Lập trường của Mace tạo ra một nghịch lý chính trị đáng chú ý. Tổng thống Trump thời gian qua được xem là người ủng hộ mạnh cho việc mở rộng datacenter tại Mỹ, trong bối cảnh Washington muốn củng cố năng lực AI và hạ tầng số trong nước. Tuy nhiên, bản thân ông cũng từng nói các nhà vận hành datacenter nên tự lo nguồn điện của mình và không được làm tăng chi phí cho các hộ dùng điện khác. Điều đó khiến quan điểm của Mace không hoàn toàn đi ngược đường lối chung của phe Trump, mà phản ánh một cách tiếp cận cứng rắn hơn ở cấp bang.

Cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa cho vị trí thống đốc Nam Carolina sẽ diễn ra vào ngày 9/6 và đang ở thế cạnh tranh quyết liệt. Mace dẫn trước trong một số khảo sát nhưng chưa nắm chắc chiến thắng. Việc bà tung ra đề xuất tạm dừng datacenter chưa đầy một tháng trước ngày bỏ phiếu cho thấy đây nhiều khả năng cũng là một thông điệp tranh cử nhắm vào cử tri đang lo lắng về giá điện, đất đai và tác động của các dự án công nghệ quy mô lớn tới cộng đồng địa phương.

Theo dữ liệu thăm dò của Gallup, hơn 70% người Mỹ phản đối việc xây datacenter trong khu dân cư của họ. Điều đó cho thấy sự phản đối không còn bị chia cắt rõ rệt theo đường ranh đảng phái. Từ các bang do đảng Dân chủ đến các bang bảo thủ, người dân ngày càng lo về tiếng ồn, mức tiêu thụ điện, nhu cầu nước làm mát và gánh nặng hạ tầng mà các “bit barn” — cách gọi ví von cho các khu trung tâm dữ liệu khổng lồ — có thể mang lại.

Dù đưa ra lập trường cứng rắn với các dự án datacenter mới, Mace không tỏ ra phản đối hoàn toàn AI. Trước đó, bà từng ủng hộ một dự luật nhằm đào tạo nhân viên chính phủ liên bang về cách sử dụng AI. Điều này cho thấy tranh cãi hiện nay không đơn thuần là “ủng hộ hay chống công nghệ”, mà xoay quanh câu hỏi ai sẽ trả giá cho hạ tầng phục vụ cuộc đua AI. Thông điệp cuối cùng của Mace khá rõ ràng: datacenter vẫn có thể đến Nam Carolina, nhưng chỉ khi chúng tự chi trả đầy đủ tác động năng lượng và hạ tầng mà chúng tạo ra.