Xung đột Iran làm chao đảo chuỗi cung ứng xây dựng trung tâm dữ liệu, chi phí vật liệu có thể tăng tới 20%

Xung đột tại Iran đang tạo ra áp lực mới lên các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu (datacenter) — hạ tầng chuyên dụng để đặt máy chủ, lưu trữ và vận hành dịch vụ số quy mô lớn. Theo BCS Consultancy, đơn vị tư vấn chuyên về các dự án phòng máy chủ, giá một số vật liệu xây dựng đã tăng tới 20%, trong khi lượng hàng có thể giao trong một số trường hợp chỉ còn bằng một phần tư so với nhu cầu đặt mua. Diễn biến này khiến tiến độ xây dựng các cơ sở hạ tầng số quan trọng có nguy cơ tiếp tục bị kéo dài.

Tâm điểm của vấn đề nằm ở eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược tại Trung Đông, nơi khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đi qua. Khi tuyến vận tải này bị gián đoạn, các vật liệu xây dựng có nguồn gốc từ dầu mỏ hoặc phụ thuộc mạnh vào năng lượng đều chịu tác động. Oskar Lampe, giám đốc khu vực của BCS, cho biết các vật liệu “oil-based” — tức vật liệu có thành phần hoặc quy trình sản xuất gắn chặt với dầu mỏ — đang trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn rõ rệt.

Không chỉ các sản phẩm hóa dầu trực tiếp bị tác động. Những vật liệu cốt lõi như thép, nhôm và xi măng cũng chịu sức ép vì đây là các ngành sản xuất tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Khi giá năng lượng leo thang, chi phí luyện kim, nung clinker và vận hành nhà máy tăng theo. Với ngành xây dựng trung tâm dữ liệu — nơi các công trình cần lượng lớn thép kết cấu, nhôm, bê tông và hệ thống cơ điện — đây được xem là một bước ngoặt đáng lo ngại.

Theo IDC, công ty nghiên cứu thị trường công nghệ, chuỗi cung ứng cho các dự án datacenter thực tế đã có dấu hiệu căng thẳng từ trước. Andrew Buss, giám đốc nghiên cứu cấp cao của IDC, cho biết thị trường đã ghi nhận tình trạng gián đoạn nguồn cung và thiếu hàng ở nhiều hạng mục quan trọng, đặc biệt là máy biến áp cao thế và đồng. Máy biến áp cao thế là thiết bị dùng để chuyển đổi và phân phối điện ở mức công suất lớn cho các khu trung tâm dữ liệu, còn đồng là vật liệu thiết yếu cho cáp điện, thanh dẫn và nhiều hệ thống hạ tầng điện khác. Việc eo biển Hormuz đóng lại vì thế không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng đang làm một chuỗi cung ứng vốn đã dễ tổn thương trở nên mong manh hơn nhiều.

IDC trước đó cũng đã cảnh báo rằng nguồn cung thiết bị CNTT sẽ tiếp tục biến động mạnh. Nguyên nhân đến từ chi phí năng lượng tăng cao và các tuyến vận tải hàng hóa toàn cầu bị xáo trộn bởi chiến sự. Trong bối cảnh đó, không chỉ các dự án “bit barn” — cách gọi không chính thức cho các khu trung tâm dữ liệu quy mô lớn chứa dày đặc máy chủ — bị ảnh hưởng, mà toàn bộ ngành xây dựng cũng đang đối mặt với mức tăng chi phí thuộc nhóm cao nhất trong gần 30 năm.

Khủng hoảng mới xuất hiện trong lúc ngành xây dựng trung tâm dữ liệu vốn đã phải vật lộn với nhiều điểm nghẽn cũ: quỹ đất phù hợp ngày càng hiếm, thủ tục cấp phép quy hoạch kéo dài, khó tiếp cận nguồn điện lưới, thiếu nhân lực kỹ thuật và giá thiết bị cao. Đây là những yếu tố đặc biệt nhạy cảm với datacenter vì loại công trình này cần nguồn điện ổn định, công suất lớn và hạ tầng làm mát phức tạp để duy trì hoạt động liên tục 24/7.

Một ví dụ điển hình là Segro, nhà phát triển bất động sản thương mại lớn tại Anh, từng cho biết họ sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu bảng vào các khu máy chủ mới. Tuy nhiên, trở ngại lớn lại nằm ở việc kết nối các dự án này với lưới điện quốc gia. Trong nhiều trường hợp, thời gian chờ để được cấp điện có thể kéo dài tới nhiều năm, cho thấy nút thắt năng lượng hiện đã trở thành rào cản lớn không kém chi phí xây dựng.

BCS nhận định tình hình hiện nay khó có thể sớm cải thiện, bởi ngay cả khi eo biển Hormuz mở lại ngay lập tức, thị trường vẫn cần thời gian để khôi phục tuyến vận tải, hạ nhiệt lạm phát năng lượng và ổn định giá nguyên liệu. Đáng chú ý, thời gian giao hàng cho các thiết bị nhà máy trọng yếu như chiller, máy biến áp và máy phát điện vốn đã rất dài ngay cả trong điều kiện bình thường. Chiller là hệ thống làm lạnh công nghiệp dùng để kiểm soát nhiệt độ cho phòng máy, yếu tố sống còn với các trung tâm dữ liệu mật độ cao. Theo BCS, thời gian giao các hạng mục này có thể dao động từ 5 đến 38 tháng.

Để giảm thiểu rủi ro trễ tiến độ, BCS khuyến nghị các nhóm phát triển dự án nên đặt hàng sớm đối với những hạng mục có thời gian sản xuất dài, đồng thời đưa điều khoản trượt giá rõ ràng vào hợp đồng. Điều khoản trượt giá là cơ chế cho phép điều chỉnh giá theo biến động thực tế của thị trường, giúp nhà thầu và chủ đầu tư chia sẻ rủi ro khi chi phí nguyên liệu tăng mạnh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng nên đa dạng hóa chuỗi cung ứng thay vì phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất, bởi mô hình này đang bộc lộ rủi ro cấu trúc ngày càng lớn.

Theo Lampe, với nhiều loại vật liệu có nguồn gốc dầu mỏ, thị trường hiện đã có các lựa chọn thay thế không dựa trên dầu nhưng vẫn đạt tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương. Dù chi phí mua ban đầu có thể cao hơn, các phương án này thường sẵn hàng hơn và trong nhiều trường hợp còn phù hợp hơn với yêu cầu phát triển bền vững trong tương lai. Điều đó đồng nghĩa, giữa bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục bị thử thách, chiến lược mua sắm thông minh không còn chỉ là tối ưu chi phí trước mắt mà đã trở thành yếu tố quyết định khả năng triển khai hạ tầng số đúng hạn.