Anh rút ngắn thủ tục phê duyệt trung tâm dữ liệu, mở đường cho các dự án AI tăng tốc

Chính phủ Anh đang thúc đẩy một thay đổi lớn trong quy trình cấp phép hạ tầng khi cải cách theo Đạo luật Quy hoạch và Hạ tầng 2025 dự kiến cắt giảm tới 12 tháng trong quá trình phê duyệt các dự án hạ tầng có tầm quan trọng quốc gia. Nhóm dự án này được gọi là NSIP, viết tắt của Nationally Significant Infrastructure Projects, tức các công trình được xem là có ý nghĩa chiến lược ở cấp quốc gia như nhà máy điện, tuyến đường sắt, hồ chứa nước và nay đã bao gồm cả trung tâm dữ liệu. Điểm đáng chú ý là các dự án thuộc diện NSIP có thể bỏ qua quy trình xét duyệt thông thường của chính quyền địa phương để được xem xét trực tiếp ở cấp trung ương.

Bộ Nhà ở, Cộng đồng và Chính quyền địa phương Anh cho biết các thay đổi có hiệu lực trong tháng này sẽ loại bỏ yêu cầu pháp lý buộc chủ đầu tư phải tổ chức tham vấn cộng đồng trước khi nộp hồ sơ đối với các dự án NSIP. Đây vốn là giai đoạn tiền thẩm định, thường kéo dài và tạo cơ hội để cư dân địa phương, đặc biệt là nhóm thường được gọi là NIMBY, viết tắt của Not In My Back Yard, phản đối các công trình họ không muốn xuất hiện gần nơi sinh sống, đưa ra ý kiến. Theo chính phủ, việc cắt bỏ bước này không chỉ rút ngắn thời gian mà còn có thể giúp các ngành liên quan tiết kiệm tới 1 tỷ bảng trong nhiệm kỳ quốc hội hiện tại.

Việc trung tâm dữ liệu được đưa vào cơ chế NSIP diễn ra sau khi Anh sửa đổi quy định về lập kế hoạch hạ tầng cho các dự án thương mại trong năm 2026. Điều này đồng nghĩa nhiều dự án datacenter, tức cơ sở hạ tầng chuyên chứa máy chủ, hệ thống lưu trữ và thiết bị mạng để vận hành dịch vụ số, điện toán đám mây và AI, có thể được phê duyệt ở cấp quốc gia thay vì chịu giám sát chủ yếu từ địa phương. Động thái này phù hợp với tham vọng AI ngày càng rõ rệt của London, nhất là sau Kế hoạch Hành động về Cơ hội AI công bố năm ngoái và sáng kiến xây dựng các ‘AI Growth Zones’, tức những khu vực được ưu tiên phát triển hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Dù cánh cửa đã mở rộng hơn cho các trung tâm dữ liệu, giới pháp lý cho rằng chính phủ Anh vẫn chưa làm rõ tiêu chí cụ thể để một dự án được xếp vào diện NSIP. Những yếu tố như quy mô cơ sở, đóng góp kinh tế hay vai trò với hệ sinh thái công nghệ vẫn chưa được định nghĩa dứt khoát. Theo phân tích từ hãng luật Womble Bond Dickinson, trung tâm dữ liệu không tự động được cấp phép theo diện NSIP. Thay vào đó, cơ chế này hoạt động theo kiểu opt-in, nghĩa là chủ đầu tư phải chủ động xin tham gia, và quyết định cuối cùng phụ thuộc vào việc Bộ trưởng có coi dự án đó mang ý nghĩa quốc gia hay không, đồng thời có đáp ứng các tiêu chuẩn pháp lý trong Đạo luật Quy hoạch 2008 hay không.

Khoảng trống về tiêu chí được cho là sẽ được lấp đầy bằng một NPS, tức National Policy Statement, hay Tuyên bố Chính sách Quốc gia. Đây là loại văn bản định hướng cách cơ quan chức năng ra quyết định đối với các dự án hạ tầng lớn, bao gồm các tham số và yếu tố dùng để xác định mức độ quan trọng quốc gia. Theo thông tin hiện có, Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ Anh đang chuẩn bị tài liệu này và có thể công bố vào mùa thu. Nếu được ban hành đúng kế hoạch, NPS sẽ trở thành nền tảng chính sách quan trọng giúp các nhà đầu tư hiểu rõ loại trung tâm dữ liệu nào có thể được ưu tiên đẩy nhanh.

Song song với việc nới thủ tục, chính phủ cho biết Cơ quan Thanh tra Quy hoạch, tức Planning Inspectorate, đã triển khai dịch vụ tư vấn trước khi nộp hồ sơ để hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp. Hơn 80 bên nộp đơn tiềm năng được cho là đã sử dụng dịch vụ này nhằm định hình hồ sơ tốt hơn trước khi bước vào giai đoạn thẩm định chính thức. Mục tiêu của mô hình mới là chuyển từ quy trình kéo dài, nhiều bất định sang một cơ chế xét duyệt nhanh hơn, rõ ràng hơn và ít rủi ro thủ tục hơn.

Các bộ trưởng Anh đã chấp thuận đưa ba khuôn viên trung tâm dữ liệu vào cơ chế NSIP, gồm các địa điểm tại Wapseys Wood ở Buckinghamshire, Ampthill Road ở Bedford và New Barn Lane ở Dartford. Việc các dự án này được đưa vào là tín hiệu cho thấy chính phủ không chỉ thay đổi luật trên giấy mà đã bắt đầu áp dụng thực tế. Trong bối cảnh nhu cầu hạ tầng cho AI tăng mạnh, những khuôn viên datacenter quy mô lớn, đôi khi được ví như ‘bit barn’ hay các trang trại dữ liệu khổng lồ, nhiều khả năng sẽ tiếp tục là nhóm hưởng lợi đầu tiên.

Làn sóng tăng tốc phê duyệt hiện nay nối tiếp quyết định từ hai năm trước khi Anh xếp trung tâm dữ liệu vào nhóm CNI, viết tắt của Critical National Infrastructure, tức hạ tầng quốc gia trọng yếu. Danh mục này thường dành cho những hệ thống mà nếu bị gián đoạn sẽ ảnh hưởng lớn đến kinh tế, an ninh hoặc hoạt động xã hội. Khi datacenter được coi là CNI, vị thế của chúng trong chính sách công đã thay đổi rõ rệt: từ một công trình công nghệ đơn thuần thành mắt xích chiến lược của nền kinh tế số.

Không dừng ở việc cắt giảm thủ tục hành chính, chính phủ Anh còn muốn sửa các quy định để ngăn các thách thức pháp lý làm chậm tiến độ xây dựng hạ tầng năng lượng và công nghệ trọng yếu, bao gồm cả trung tâm dữ liệu. Trọng tâm ở đây là judicial review, tức cơ chế tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính. Theo Bộ Tài chính Anh, quá nhiều dự án quan trọng đã bị trì hoãn vì các vụ kiện kiểu này. Nếu thay đổi được thông qua, các chủ đầu tư datacenter có thể đối mặt với ít rào cản pháp lý hơn sau khi đã vượt qua vòng phê duyệt.

Dù chính phủ đang mở đường nhanh hơn cho trung tâm dữ liệu, sự phản đối từ cộng đồng địa phương vẫn gia tăng ở cả Anh lẫn Mỹ. Những lo ngại phổ biến xoay quanh mức tiêu thụ điện và nước rất lớn của các cơ sở này, lượng phát thải liên quan đến vận hành, cũng như thực tế là sau khi xây xong, datacenter thường không tạo ra nhiều việc làm địa phương như kỳ vọng. Điều đó cho thấy cuộc đua xây hạ tầng cho AI không chỉ là câu chuyện công nghệ hay đầu tư, mà còn là bài toán cân bằng giữa lợi ích quốc gia, nhu cầu số hóa và áp lực môi trường – xã hội tại từng địa phương.