Giá DRAM leo thang đang bóp nghẹt smartphone giá rẻ, đẩy người dùng sang máy cũ và phân khúc cao hơn

Thị trường smartphone giá rẻ đang chịu áp lực lớn khi giá DRAM – một loại bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên dùng để lưu dữ liệu tạm thời cho ứng dụng và hệ điều hành hoạt động – tăng nhanh trong năm 2026. Theo ước tính của Omdia, trong quý 1/2026, riêng chi phí bộ nhớ đã chiếm gần 60% bill of materials (BOM, tức tổng chi phí linh kiện cấu thành sản phẩm) của các mẫu điện thoại có giá dưới 400 USD. Khi một linh kiện chiếm tỷ trọng quá lớn trong BOM, nhà sản xuất gần như không còn nhiều cách để giữ giá bán thấp như trước.

Tình hình được dự báo còn xấu hơn khi TrendForce cho rằng giá DRAM trong năm 2026 có thể tăng thêm 50% hoặc hơn. DRAM là thành phần thiết yếu trong mọi smartphone hiện đại, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng đa nhiệm, tốc độ mở ứng dụng và trải nghiệm tổng thể. Khi giá bộ nhớ tăng quá nhanh, các hãng sản xuất điện thoại phổ thông gần như buộc phải chuyển phần chi phí này sang người mua, bởi biên lợi nhuận ở phân khúc thấp vốn đã rất mỏng.

Để bù đắp chi phí bộ nhớ, các nhà sản xuất từng thử chuyển sang màn hình rẻ hơn, cảm biến đơn giản hơn hoặc module RF (radio frequency – khối linh kiện xử lý kết nối không dây như 4G, 5G, Wi-Fi) có giá thấp hơn. Tuy nhiên, smartphone giá rẻ vốn đã được tối ưu chi phí rất sát, nên gần như không còn chỗ để cắt thêm mà không ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng sản phẩm. Điều này khiến việc duy trì mức giá hấp dẫn cho người dùng nhạy cảm về chi phí ngày càng khó khăn.

Omdia dự báo lượng smartphone dưới 400 USD xuất xưởng trong năm 2026 sẽ giảm 22% so với cùng kỳ năm trước. Trái lại, dù toàn bộ thị trường smartphone toàn cầu có thể giảm 12%, nhóm thiết bị trên 400 USD lại được đánh giá là bền bỉ hơn, thậm chí số lượng xuất xưởng còn có thể tăng 5,7%. Lý do là ở các mẫu máy đắt tiền hơn, chi phí không chỉ nằm ở bộ nhớ mà còn phân bổ cho SoC (system-on-chip – bộ vi xử lý tích hợp CPU, GPU, AI và nhiều thành phần cốt lõi khác), màn hình và camera, giúp hãng có nhiều không gian hơn để cân đối cấu hình.

Trước áp lực chi phí, nhiều thương hiệu đang ưu tiên sản xuất smartphone tầm trung và cao cấp thay vì tiếp tục đẩy mạnh dòng phổ thông. Với các mẫu trên 600 USD, hãng có thể linh hoạt điều chỉnh cấu hình để hấp thụ một phần chi phí bộ nhớ tăng cao. Ví dụ, một số nhà sản xuất Trung Quốc được cho là quay lại dùng màn hình LTPS (low-temperature polycrystalline silicon – công nghệ nền màn hình LCD/OLED có chi phí thấp hơn) trên một số model từng nâng cấp lên LTPO (low-temperature polycrystalline oxide – công nghệ màn hình tiên tiến hơn, hỗ trợ tần số quét biến thiên để tiết kiệm pin). Việc đổi từ LTPO sang LTPS có thể giúp tiết kiệm khoảng 3 đến 5 USD cho mỗi máy.

Ngoài màn hình, các hãng còn cân nhắc giảm số lượng camera, dùng cảm biến ảnh nhỏ hơn hoặc quay về SoC đời cũ để tiết kiệm chi phí. Theo đánh giá trong ngành, những thay đổi này có thể giảm chi phí linh kiện khoảng 30% đến 40%. Hệ quả là trong cùng một mức giá, người dùng năm nay có thể nhận được thiết bị kém hấp dẫn hơn so với trước: hiệu năng thấp hơn, camera ít hơn hoặc màn hình kém cao cấp hơn.

Một trong những nguyên nhân lớn đẩy giá bộ nhớ đi lên là nhu cầu bùng nổ từ lĩnh vực AI. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo, từ máy chủ huấn luyện mô hình đến hạ tầng xử lý dữ liệu, đều cần lượng lớn chip nhớ, khiến chuỗi cung ứng bị siết chặt. Khi nhu cầu tăng mạnh ở quy mô toàn ngành công nghệ, smartphone – đặc biệt là phân khúc giá rẻ – trở thành bên chịu tác động rõ nhất. Trong bối cảnh đó, các nhà sản xuất bộ nhớ như Samsung được hưởng lợi lớn, còn người tiêu dùng phải gánh phần chi phí tăng thêm.

Khi điện thoại mới ngày càng đắt hoặc kém hấp dẫn hơn ở tầm giá thấp, người dùng có xu hướng kéo dài vòng đời thiết bị. Tuổi thọ sử dụng trung bình của smartphone hiện đã lên khoảng 4,2 năm và được dự báo sẽ tăng lên 4,7 năm trước khi thập niên này kết thúc. Đồng thời, thị trường điện thoại đã qua sử dụng cũng tăng trưởng mạnh, với lượng giao dịch được dự báo tăng 12% trong năm nay. Với nhiều người, mua máy cũ trở thành cách hợp lý để tiếp cận thiết bị cao cấp hơn mà không phải trả mức giá quá cao cho hàng mới.