Lầu Năm Góc muốn rót tới 243,9 triệu USD cho Palantir mà không đấu thầu: AI tiếp tục tiến sâu vào chuỗi sản xuất quốc phòng Mỹ

Một bản ghi nhớ nội bộ của Bộ Quốc phòng Mỹ cho thấy Phó bộ trưởng Quốc phòng Stephen Feinberg đã đề xuất cho phép chi tới 243,9 triệu USD để mua dịch vụ từ Palantir, công ty nổi tiếng về phân tích dữ liệu bằng AI, tức trí tuệ nhân tạo có khả năng xử lý và tìm mẫu trong khối dữ liệu khổng lồ. Theo nội dung tài liệu, khoản chi này dự kiến kéo dài đến ngày 31/3/2027 và có thể được thực hiện mà không qua quy trình đấu thầu cạnh tranh, tức hình thức chỉ định thầu hoặc hợp đồng “sole-source” – khi chỉ một nhà cung cấp được chọn thay vì mời nhiều bên cùng tham gia.

Bản ghi nhớ cho biết Palantir đang hỗ trợ Bộ Quốc phòng cải thiện hiệu quả của “defense industrial base”, tức nền tảng công nghiệp quốc phòng gồm các nhà sản xuất vũ khí, đạn dược, phương tiện và hệ thống hậu cần. Cụ thể, công ty này được cho là giúp giới chức quân sự hiểu rõ hơn nguyên nhân gây chậm trễ trong sản xuất và bảo trì đạn dược cũng như xe quân sự. Nói cách khác, Palantir không chỉ bán phần mềm mà còn cung cấp năng lực phân tích vận hành, dùng AI để phát hiện điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng và quy trình sản xuất.

Không dừng ở giai đoạn đầu, bản ghi nhớ còn chỉ đạo các lãnh đạo cấp cao của Lầu Năm Góc và các đơn vị liên quan tìm thêm nguồn ngân sách cho giai đoạn từ 1/4/2027 đến 31/12/2028. Điều này cho thấy Washington có thể đang chuẩn bị một mối quan hệ dài hơi hơn với Palantir trong mảng tối ưu hóa sản xuất quốc phòng. Với các dự án công nghệ chính phủ, việc phân bổ ngân sách theo nhiều giai đoạn thường phản ánh quy mô triển khai lớn, từ thử nghiệm, tích hợp hệ thống đến vận hành thực tế.

Điều khiến giới giám sát chú ý không chỉ là giá trị hợp đồng mà còn là cách thức ký kết. Theo các chuyên gia, Bộ Quốc phòng Mỹ thông thường phải áp dụng cơ chế đấu thầu cạnh tranh. Chỉ trong một số ngoại lệ được luật liên bang cho phép, cơ quan này mới có thể bỏ qua cạnh tranh. Một điều khoản được nhắc tới là 10 USC 3204 – quy định pháp lý trong Bộ luật Mỹ về các trường hợp được phép ký hợp đồng không qua đấu thầu. Tuy vậy, ngay cả khi áp dụng ngoại lệ, viên chức phụ trách hợp đồng vẫn phải đưa ra giải trình bằng văn bản và xác nhận tính đầy đủ, chính xác của lý do đó. Việc bản ghi nhớ không nhắc rõ yêu cầu này đang làm dấy lên câu hỏi về mức độ tuân thủ quy định.

Đây không phải lần đầu Palantir được nhắc đến trong các hợp đồng không đấu thầu. Trước đó, công ty này từng nhận hợp đồng 3,9 triệu USD với Bộ Nông nghiệp Mỹ, có thể mở rộng lên 13,3 triệu USD, cùng một hợp đồng 30 triệu USD với Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ, thường được gọi là ICE. Năm ngoái, Palantir cũng ký một thỏa thuận với Lục quân Mỹ có giá trị tối đa lên tới 10 tỷ USD trong vòng một thập kỷ. Chuỗi hợp đồng này cho thấy Palantir đang ngày càng trở thành nhà cung cấp chiến lược trong hệ sinh thái công nghệ công của Mỹ.

Thương vụ tiềm năng này xuất hiện trong bối cảnh các nghị sĩ Mỹ đã bày tỏ lo ngại về xung đột lợi ích trong hoạt động mua sắm quốc phòng. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren gần đây đã gửi thư cho Stephen Feinberg, kêu gọi ông tăng minh bạch trong các quyết định hợp đồng và tránh các mối liên hệ có thể gây nghi ngờ. Dù không có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Feinberg nắm lợi ích tài chính trong Palantir, hồ sơ công khai cho thấy có hàng trăm quan chức trong chính quyền sở hữu đầu tư liên quan đến công ty này. Đáng chú ý, Palantir được đồng sáng lập bởi Peter Thiel, một tỷ phú công nghệ có ảnh hưởng lớn trong giới chính trị bảo thủ Mỹ.

Về mặt kinh doanh, Palantir đang ở vị thế thuận lợi. Công ty vừa công bố kết quả tài chính quý II vượt kỳ vọng, khiến cổ phiếu tăng mạnh 12% chỉ sau một phiên giao dịch. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường vẫn đặt cược lớn vào các doanh nghiệp AI phục vụ chính phủ và quốc phòng. CEO Alex Karp cũng là nhân vật thường xuyên tạo tranh luận khi chỉ trích các “AI frontier labs”, tức những phòng thí nghiệm AI tuyến đầu đang phát triển các mô hình nền tảng mạnh nhất thế giới, đồng thời ủng hộ “open-weight models” – các mô hình AI công khai trọng số, cho phép tổ chức khác tải về, tinh chỉnh và triển khai linh hoạt hơn.

Nếu kế hoạch này được thông qua, đây sẽ là thêm một dấu mốc cho thấy AI đang chuyển từ vai trò hỗ trợ phân tích sang vị trí trung tâm trong quản trị công nghiệp quốc phòng. Khác với hình dung phổ biến về AI trên chiến trường, giá trị lớn nhất trước mắt có thể nằm ở hậu trường: dự báo chậm trễ, tối ưu chuỗi cung ứng, phân tích bảo trì và tăng tốc sản xuất. Tuy nhiên, cùng với tiềm năng đó là áp lực ngày càng lớn về minh bạch, cạnh tranh công bằng và giám sát quyền lực trong các hợp đồng công nghệ quy mô lớn.