Mỹ cân nhắc siết cửa với chip nhớ Trung Quốc, nguy cơ kéo dài cơn sốt giá RAM và NAND

Hai nghị sĩ Mỹ John Moolenaar và George Whitesides đang thúc giục Bộ Thương mại Mỹ tăng cường hạn chế đối với các hãng sản xuất chip nhớ Trung Quốc, đặc biệt là YMTC và CXMT. Theo lập luận của họ, nếu doanh nghiệp Mỹ mua chip từ các nhà cung cấp này, điều đó không chỉ gây sức ép lên các nhà sản xuất phương Tây mà còn có thể gián tiếp hỗ trợ năng lực công nghiệp phục vụ quân đội Trung Quốc. Động thái này xuất hiện đúng lúc thị trường bộ nhớ toàn cầu đang khan hàng và giá leo thang mạnh.

CXMT và YMTC là hai cái tên còn khá mới so với những ông lớn lâu năm như Micron, Samsung hay SK Hynix. CXMT tập trung vào DRAM, tức bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động, loại RAM dùng trong máy tính để bàn, laptop, điện thoại thông minh và máy chủ. Trong khi đó, YMTC sản xuất NAND flash, một dạng bộ nhớ không mất dữ liệu khi tắt nguồn, thường được dùng trong SSD, điện thoại và nhiều thiết bị lưu trữ khác. Trước đây, sản phẩm của họ thường bị đánh giá là đi sau các đối thủ Mỹ và Hàn Quốc, nhưng bối cảnh giá bộ nhớ tăng cao đã khiến nhiều hãng công nghệ lớn phải cân nhắc lại.

Theo các báo cáo được nhắc đến trong nguồn tin, một số nhà sản xuất PC lớn như Apple, Dell và HP đã bắt đầu quá trình ‘qualifying’ chip nhớ từ YMTC và CXMT. Trong ngành phần cứng, ‘qualifying’ là bước kiểm định kỹ thuật và độ tin cậy để xác nhận một linh kiện có đủ tiêu chuẩn đưa vào sản phẩm thương mại hay không. Việc các thương hiệu lớn xem xét chip nhớ Trung Quốc cho thấy áp lực chi phí hiện tại lớn đến mức các hãng sẵn sàng mở rộng danh sách nhà cung ứng để tìm mức giá tốt hơn.

Khác với chip logic như CPU hay GPU, vốn là các bộ xử lý trung tâm và bộ xử lý đồ họa có thiết kế rất khác biệt giữa từng hãng, chip nhớ thường được sản xuất theo các tiêu chuẩn chung của ngành. Điều đó khiến DRAM và NAND mang tính ‘hàng hóa’ cao hơn, nghĩa là người mua có thể chuyển từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác dễ hơn nếu giá hấp dẫn. Chính điểm này làm các nhà lập pháp Mỹ lo ngại Trung Quốc có thể dùng trợ cấp nhà nước để bán chip dưới giá thị trường, kéo giảm giá bán trung bình và làm suy yếu khả năng sinh lời của các hãng bộ nhớ Mỹ cùng đồng minh.

Hiện tại, một số rào cản đã tồn tại nhưng chưa chặn hoàn toàn việc doanh nghiệp Mỹ mua chip từ các công ty này. CXMT đã bị Bộ Quốc phòng Mỹ đưa vào danh sách Section 1260H, tức danh sách các công ty bị cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc. YMTC thì nằm trong Entity List của Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ, thường gọi là BIS Entity List. Đây là danh sách hạn chế xuất khẩu, chủ yếu ngăn công nghệ Mỹ như thiết bị sản xuất chip được bán cho các thực thể bị liệt kê. Tuy nhiên, các quy định đó không tự động cấm công ty Mỹ mua sản phẩm hoàn chỉnh từ họ. Chính khoảng trống này đang bị các nghị sĩ xem là một ‘lỗ hổng’ cần bịt lại.

Trong thư gửi Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick, hai nghị sĩ đề xuất chính quyền ban hành sắc lệnh hành pháp hoặc chỉ thị cấp cơ quan để cấm cá nhân Mỹ và các công ty thành lập tại Mỹ mua linh kiện bộ nhớ từ YMTC, CXMT hoặc bất kỳ thực thể nào nằm trong BIS Entity List hay danh sách Section 1260H của Bộ Quốc phòng. Nếu đề xuất này thành hiện thực, nó sẽ mở rộng phạm vi kiểm soát từ ‘cấm bán công nghệ cho họ’ sang ‘cấm mua hàng của họ’, tạo ra tác động trực tiếp hơn lên chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.

Vấn đề nằm ở chỗ YMTC và CXMT đang được xem như một lối thoát nhanh cho thị trường đang thiếu bộ nhớ. Trong bối cảnh giá RAM và NAND tăng mạnh, việc loại bỏ thêm nguồn cung có thể khiến tình trạng căng thẳng kéo dài. Các nhà lập pháp Mỹ cho rằng giải pháp đúng không phải là phụ thuộc vào chip được trợ giá từ Trung Quốc, mà là mở rộng năng lực sản xuất trong nước và ở các nước đồng minh. Tuy nhiên, xây dựng một wafer fab, tức nhà máy chế tạo wafer bán dẫn nơi các con chip được sản xuất trên các tấm silicon, là quá trình rất tốn kém và kéo dài. Từ lúc khởi công đến khi đạt sản lượng lớn thường mất ít nhất bốn năm.

Các hãng lớn như Micron, Samsung và SK Hynix hiện đều đang mở rộng công suất sản xuất, nhưng tốc độ tăng cung khó theo kịp nhu cầu trong ngắn hạn. Vì thế, ngay cả khi Mỹ không ban hành thêm lệnh cấm, giá bộ nhớ vẫn được dự báo duy trì ở mức cao ít nhất đến năm 2028. Nếu Washington tiếp tục siết chặt với YMTC và CXMT, thị trường có thể phải đánh đổi giữa mục tiêu an ninh công nghệ và nhu cầu hạ nhiệt giá linh kiện cho người tiêu dùng, nhà sản xuất PC và toàn bộ hệ sinh thái điện tử.