Mỹ truy tố thêm 3 người trong vụ nghi tuồn GPU Nvidia sang Trung Quốc qua công ty bình phong ở Thái Lan

Giới chức Mỹ vừa truy tố thêm ba cá nhân bị cáo buộc tham gia một kế hoạch đưa trái phép GPU Nvidia sang Trung Quốc, chỉ ít ngày sau khi một đồng sáng lập Supermicro đối mặt cáo buộc tương tự. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, công dân Trung Quốc Stanley Yi Zheng tại Hong Kong cùng hai công dân Mỹ Matthew Kelly và Tommy Shad English bị buộc tội âm mưu vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu và luật chống buôn lậu. Trọng tâm của vụ việc là các máy chủ AI hiệu năng cao sử dụng GPU — bộ xử lý đồ họa, nay cũng là linh kiện cốt lõi để huấn luyện và vận hành trí tuệ nhân tạo — được cho là định chuyển tới Trung Quốc thông qua các doanh nghiệp ở Thái Lan.

Tài liệu tòa án cho thấy nhóm này bị cáo buộc tìm cách mua số GPU trị giá hàng triệu USD từ một công ty phần cứng máy tính có trụ sở tại California rồi chuyển bất hợp pháp sang Trung Quốc. Dù hồ sơ không nêu đích danh doanh nghiệp, một đơn đặt hàng xuất hiện model máy chủ GPU “SYS-821GE-TNHR”, tương ứng với hệ thống 8U của Supermicro. Trong thế giới máy chủ, 8U là kích thước rack khá lớn, thường dành cho cấu hình dày đặc linh kiện. Mẫu máy này hỗ trợ Nvidia H100 hoặc H200, đều là các GPU AI cao cấp được săn đón mạnh. H100 là dòng chip tăng tốc AI nổi tiếng cho trung tâm dữ liệu, còn H200 là phiên bản mạnh hơn với bộ nhớ và băng thông cao hơn, rất phù hợp cho các mô hình AI lớn.

Theo cáo trạng, kế hoạch này có thể đã bắt đầu từ tháng 5/2023. Đến tháng 10 cùng năm, Tommy Shad English bị cho là đã đặt mua 750 máy chủ từ “Company-1”, được cho là Supermicro, với tổng giá trị khoảng 170 triệu USD, nói rằng mình đại diện cho một khách hàng tại Thái Lan. Trong số đó, 600 máy chủ chứa GPU nằm trong danh sách kiểm soát của Bộ Thương mại Mỹ. Đây là danh sách gồm các công nghệ nhạy cảm mà việc xuất khẩu sang một số quốc gia, trong đó có Trung Quốc, cần giấy phép đặc biệt. Tuy nhiên, giới chức Mỹ cho biết English đã ký biểu mẫu xác nhận rằng lô hàng không hướng tới bất kỳ quốc gia nào nằm trong diện bị kiểm soát.

Nghi vấn tăng lên khi English đề nghị Supermicro thêm Zheng và Kelly vào chuỗi email liên quan tới đơn hàng. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, Supermicro nhận thấy công ty của Zheng đặt tại Trung Quốc, trong khi lại không có đại diện nào từ khách hàng Thái Lan được cho là bên mua thực sự xuất hiện trong trao đổi. Sau đó, nhà sản xuất chip tại California — được hiểu là Nvidia — đã rà soát đơn hàng nhưng không thể xác minh người mua cuối cùng tại Thái Lan. Khái niệm “người mua cuối cùng” hay “ultimate buyer” rất quan trọng trong kiểm soát xuất khẩu, vì nhà sản xuất và cơ quan quản lý cần biết sản phẩm rốt cuộc sẽ được ai sử dụng và ở đâu. Thương vụ vì thế đã không hoàn tất.

Công tố viên cho biết English còn có một nỗ lực khác nhằm mua 500 máy chủ GPU, lần này tiếp tục tuyên bố đại diện cho một công ty khác ở Thái Lan. Kế hoạch đó cũng không thành công. Tuy nhiên, quá trình điều tra đã thu thập được các tin nhắn giữa ba người, trong đó họ được cho là đã bàn về giá thị trường của sản phẩm Nvidia tại Trung Quốc. Theo phía công tố, những trao đổi này cho thấy các bị cáo biết rõ Trung Quốc mới là điểm đến dự kiến của số phần cứng nói trên. Đây là yếu tố quan trọng trong các vụ án liên quan đến smuggling, tức buôn lậu, và conspiracy, tức âm mưu phối hợp giữa nhiều người để thực hiện hành vi bị cấm.

Vụ truy tố mới phản ánh mức độ nhạy cảm ngày càng cao quanh việc xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc. Trong vài năm qua, Washington liên tục siết các quy định với GPU hiệu năng cao vì lo ngại chúng có thể được dùng cho mục đích quân sự, giám sát hoặc tăng tốc năng lực AI chiến lược. Những hệ thống dùng Nvidia H100 hay H200 không chỉ phục vụ huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn mà còn có thể tăng tốc mô phỏng khoa học, phân tích dữ liệu quy mô lớn và nhiều tác vụ điện toán hiệu năng cao khác như: Vision AI, Quét mã vạch AI hay ứng dụng AI cho giải pháp bảng giá điện tử. Chính vì vậy, các máy chủ AI ngày nay không còn là thiết bị CNTT thông thường, mà đã trở thành tài sản công nghệ mang ý nghĩa địa chính trị.

Hiện cả ba người đã bị bắt giữ, và Stanley Yi Zheng đã ra hầu tòa tại Bắc California. Dù vậy, Bộ Tư pháp Mỹ nhấn mạnh rằng các cáo buộc hiện mới chỉ là lời buộc tội từ phía công tố. Theo nguyên tắc tố tụng, các bị cáo vẫn được xem là vô tội cho đến khi tòa án kết luận ngược lại. Trong lúc đó, vụ việc tiếp tục gây chú ý vì cho thấy các hãng công nghệ như Supermicro và Nvidia đang ngày càng đóng vai trò chủ động hơn trong việc sàng lọc đơn hàng, xác minh khách hàng và ngăn phần cứng AI tiên tiến lọt qua các kênh trung gian để tới những thị trường bị hạn chế.