Nền tảng dữ liệu Palantir của NHS bị yêu cầu chứng minh hiệu quả sau tranh cãi về số liệu

Một nhóm vận động tại Anh đang yêu cầu Bộ Y tế nước này giải thích rõ cách chính phủ sử dụng số liệu để bảo vệ khoản đầu tư gây tranh cãi trị giá 330 triệu bảng Anh vào Federated Data Platform (FDP) của NHS. FDP là một nền tảng dữ liệu liên kết, cho phép nhiều tổ chức y tế chia sẻ và phân tích dữ liệu vận hành trên cùng một hệ thống; Palantir, công ty công nghệ Mỹ nổi tiếng về phân tích dữ liệu quy mô lớn, là đơn vị hỗ trợ kỹ thuật cho nền tảng này. Theo các tuyên bố chính thức, tính đến tháng 6, có 139 quỹ tín thác NHS sử dụng FDP và 137 đơn vị báo cáo đã ghi nhận lợi ích.

NHS England từng cho biết công cụ Inpatient Care Coordination Solution (CCS) — một giải pháp điều phối chăm sóc nội trú xây dựng trên FDP — đã giúp thêm 111.589 bệnh nhân được thực hiện thủ thuật trong phòng mổ. CCS về cơ bản là phần mềm hỗ trợ bệnh viện sắp xếp luồng bệnh nhân, lịch mổ và nguồn lực điều trị hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nhóm vận động Foxglove cho rằng việc lặp lại con số này trong các phát biểu chính trị đã tạo ra ấn tượng rằng Palantir trực tiếp tạo ra kết quả, trong khi dữ liệu công bố chưa chứng minh được mối quan hệ nhân quả.

Thông qua yêu cầu Freedom of Information, hay FOI — cơ chế pháp lý cho phép công chúng yêu cầu cơ quan nhà nước công khai thông tin — Foxglove phát hiện gần một phần ba số quỹ tín thác NHS dùng nền tảng dữ liệu của Palantir lại thực hiện ít thủ thuật cho bệnh nhân hơn so với trước khi hệ thống đi vào hoạt động. Nhóm này cũng cho biết Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust chiếm tới 84% mức giảm danh sách chờ khám ngoại trú được báo cáo, trong khi chỉ có 16 quỹ tín thác thực sự sử dụng công cụ do công ty Mỹ cung cấp. Điều đó làm dấy lên nghi vấn rằng các lợi ích được công bố có thể tập trung ở một số ít đơn vị, thay vì phản ánh hiệu quả đồng đều trên toàn hệ thống.

Trong thư gửi Bộ trưởng Y tế và Chăm sóc Xã hội James Murray, Foxglove nhấn mạnh rằng chính NHS England từng viết trong tài liệu của mình rằng không phù hợp để “rút ra kết luận về nguyên nhân và hệ quả”, vì các biến số khác chưa được kiểm soát. Nói cách khác, số liệu hiện tại chỉ cho thấy so sánh trước và sau khi áp dụng FDP, chứ chưa chứng minh việc cải thiện hiệu suất là do riêng nền tảng này tạo ra. Đây là điểm đặc biệt quan trọng trong phân tích dữ liệu công: nếu không kiểm soát các yếu tố như nhân sự, ngân sách, nhu cầu điều trị hay thay đổi quy trình bệnh viện, rất khó khẳng định một công nghệ là nguyên nhân trực tiếp của kết quả.

Foxglove cho biết tuyên bố rằng FDP của Palantir đã giúp tạo ra lượng lớn ca phẫu thuật bổ sung đã được lặp lại nhiều lần. Trong tháng 6, Bộ trưởng Y tế Preet Kaur Gill viết trong phản hồi gửi Quốc hội rằng kể từ tháng 3/2024, hơn 100.000 bệnh nhân bổ sung đã được hỗ trợ thực hiện thủ thuật trong phòng mổ, một phần nhờ tăng mức sử dụng phòng mổ. Bà cũng đưa ra nhận định tương tự trước Ủy ban Y tế của Quốc hội. Theo Foxglove, ở cả hai lần này, phía bộ trưởng không đề cập đến việc NHS England đã thừa nhận dữ liệu không đủ để chứng minh mối quan hệ nhân quả. Nhóm vận động vì thế đặt câu hỏi vì sao chưa có bất kỳ sự đính chính nào trước Quốc hội hoặc trong các phát biểu công khai khác của chính phủ.

Vụ việc hiện đã thu hút sự chú ý của Office for Statistics Regulation, cơ quan giám sát việc sử dụng thống kê trong khu vực công tại Anh. Cơ quan này đang đánh giá cách NHS England và chính phủ sử dụng thông tin để biện minh cho hiệu quả của FDP. Về phía NHS England, một người phát ngôn cho biết tổ chức đã nhận được thư từ cơ quan quản lý và sẽ phản hồi trong thời gian thích hợp. NHS England cũng nhấn mạnh rằng các lợi ích công bố từ trước tới nay luôn dựa trên so sánh hiệu suất trước và sau khi triển khai nền tảng dữ liệu liên bang này, đồng thời dữ liệu sẽ tiếp tục được rà soát và cập nhật khi cần.

Bất chấp tranh cãi, chính phủ Anh vẫn coi FDP trị giá 330 triệu bảng là hạ tầng quan trọng để cải thiện năng suất của NHS và xử lý danh sách chờ điều trị tự chọn vốn kéo dài sau đại dịch COVID-19. Điều trị tự chọn, hay elective care, là các ca khám chữa bệnh không khẩn cấp nhưng vẫn cần được lên lịch can thiệp như thay khớp, mổ mắt hay một số phẫu thuật chuyên khoa. Trong bối cảnh hệ thống y tế công chịu áp lực lớn, các nền tảng dữ liệu như FDP được kỳ vọng giúp bệnh viện tối ưu lịch trình, giường bệnh và phòng mổ.

Palantir bắt đầu làm việc với NHS từ năm 2020 thông qua hợp đồng tượng trưng trị giá 1 bảng, trước khi nhận tổng cộng 60 triệu bảng hợp đồng không qua đấu thầu trong giai đoạn đại dịch. Đến tháng 4 năm nay, chính phủ xác nhận đang xem xét điều khoản break clause — tức điều khoản cho phép chấm dứt hợp đồng sớm trong những điều kiện nhất định — để kết thúc hợp tác với Palantir vào tháng 2 năm sau. Tuy nhiên, một số quan chức y tế vẫn bảo vệ chương trình này, cho rằng đội ngũ triển khai của NHS đang làm việc với các quỹ tín thác và integrated care boards, tức các hội đồng điều phối chăm sóc tích hợp giữa nhiều đơn vị y tế địa phương, nhằm tối đa hóa lợi ích từ FDP.

Tháng 6, một ủy ban nghị sĩ đa đảng tại Anh đã đề xuất chính phủ nên loại Palantir khỏi hợp đồng FDP, với lý do vendor lock-in và nhu cầu phát triển công nghệ có chủ quyền. Vendor lock-in là tình trạng khách hàng bị phụ thuộc sâu vào một nhà cung cấp công nghệ duy nhất, khiến việc chuyển sang hệ thống khác trở nên tốn kém, phức tạp hoặc gần như không khả thi. Trong trường hợp của NHS, lo ngại này không chỉ liên quan đến chi phí và khả năng thay thế nền tảng, mà còn chạm tới câu hỏi lớn hơn: dữ liệu y tế quốc gia nên được kiểm soát bởi ai, và hệ sinh thái công nghệ nào mới thực sự phục vụ lợi ích lâu dài của khu vực công Anh.