Nhà sáng lập Telegram tố Meta phá hoại truy cập tại Ấn Độ bằng “BGP hijacking”, Jio bác bỏ hoàn toàn

Pavel Durov, nhà sáng lập Telegram, vừa làm nóng tranh cãi công nghệ khi cho rằng Meta có thể đang tận dụng khoản đầu tư vào nhà mạng Ấn Độ Jio để gây gián đoạn truy cập tới Telegram. Trên X, ông cáo buộc Reliance, tập đoàn sở hữu Jio, đã sử dụng một kỹ thuật bị xem là rất nguy hiểm trên Internet mang tên “BGP hijacking”. Đây là hành vi phát đi các thông tin định tuyến sai lệch để dữ liệu đi nhầm đường, khiến người dùng khó hoặc không thể truy cập một dịch vụ trực tuyến. Durov thậm chí cho rằng tác động không chỉ diễn ra ở Ấn Độ mà còn ảnh hưởng tới người dùng ở bên ngoài nước này, bao gồm cả UAE.

BGP, viết tắt của Border Gateway Protocol, là giao thức định tuyến cốt lõi giúp các mạng trên toàn cầu trao đổi thông tin về đường đi của dữ liệu. Có thể hình dung BGP như hệ thống biển chỉ đường của Internet. Nếu một bên công bố “tuyến đường” giả, lưu lượng mạng có thể bị chuyển hướng sai, gây mất kết nối, chậm truy cập hoặc trong một số trường hợp còn tạo ra rủi ro an ninh. Vì các bộ định tuyến chia sẻ thông tin với nhau rất nhanh, một thông báo định tuyến sai có thể lan rộng trên Internet chỉ trong thời gian ngắn. Chính vì vậy, nếu cáo buộc BGP hijacking là đúng, đây sẽ không chỉ là một lỗi kỹ thuật thông thường mà là một sự cố có thể ảnh hưởng lớn tới độ tin cậy của hạ tầng mạng.

Trong các phát biểu của mình, Durov cho rằng động cơ có thể đến từ cạnh tranh thị trường. Ông nhấn mạnh Reliance có liên hệ tài chính với Meta, công ty mẹ của WhatsApp, và ám chỉ việc gây khó cho Telegram có thể nhằm bảo vệ thị phần của WhatsApp tại Ấn Độ. Meta trước đó đã đầu tư khoảng 5,7 tỷ USD vào Reliance, và chỉ hai tuần trước cũng thông báo sẽ sử dụng một trung tâm dữ liệu do công ty Ấn Độ này vận hành. Trung tâm dữ liệu, hay datacenter, là cơ sở hạ tầng chứa máy chủ, hệ thống lưu trữ và mạng, đóng vai trò nền tảng cho các dịch vụ số quy mô lớn.

Phía Jio đã nhanh chóng bác bỏ toàn bộ nghi vấn liên quan đến việc cấu hình sai hoặc cố ý phát tán tuyến định tuyến giả. Nhà mạng này khẳng định họ vận hành mạng lưới theo các thông lệ tốt nhất toàn cầu về định tuyến Internet, đồng thời tuân thủ tiêu chuẩn cao về độ tin cậy, bảo mật và minh bạch. Đáng chú ý, Durov không công bố bằng chứng kỹ thuật cụ thể để chứng minh cho nhận định của mình, dù vẫn tiếp tục gợi ý về khả năng tồn tại một chiến dịch sâu hơn nhằm gây bất lợi cho Telegram.

Durov cũng liên hệ sự việc với quyết định chặn Telegram trong 6 ngày tại Ấn Độ, được áp dụng trong thời gian diễn ra một kỳ thi đầu vào ngành y có hơn 2 triệu thí sinh tham gia. Theo ông, động thái này giống một biện pháp hỗ trợ WhatsApp hơn là một hành động quản lý hiệu quả. Tuy nhiên, theo thông tin được nêu, quyết định chặn Telegram được Bộ CNTT Ấn Độ thực hiện theo đề xuất của Cơ quan Khảo thí Quốc gia, đơn vị giám sát các kỳ thi. Mục tiêu là ngăn chặn lừa đảo và rò rỉ đề thi. Durov phản đối, cho rằng việc này trừng phạt hơn 150 triệu người dùng Telegram thông thường tại Ấn Độ, trong khi những kẻ phát tán tài liệu thi cử hoàn toàn có thể chuyển sang nền tảng khác.

Dù Durov cho rằng Telegram đang bị nhắm mục tiêu, bối cảnh tại Ấn Độ cho thấy nền tảng này từ lâu đã đối mặt với nhiều sức ép. Một số tổ chức và cơ quan tại nước này từng kêu gọi cấm hoặc siết quản lý Telegram vì cho rằng ứng dụng phản hồi chưa đầy đủ trước các yêu cầu hỗ trợ từ cơ quan thực thi pháp luật, có nguy cơ tiếp tay cho vi phạm bản quyền nội dung, và cho phép mức độ ẩn danh cao cho người dùng. Tính ẩn danh trên các nền tảng nhắn tin mã hóa thường được xem là con dao hai lưỡi: nó bảo vệ quyền riêng tư, nhưng cũng khiến việc truy vết các hành vi sai phạm trở nên khó khăn hơn.

Một yếu tố khác làm tranh cãi thêm phức tạp là mâu thuẫn giữa các nhà mạng truyền thống và các ứng dụng OTT. OTT, viết tắt của “over-the-top”, là các dịch vụ như Telegram hay WhatsApp hoạt động trên hạ tầng Internet sẵn có để cung cấp nhắn tin và gọi thoại mà không cần sở hữu mạng viễn thông riêng. Các nhà mạng Ấn Độ cho rằng những ứng dụng này đang cung cấp dịch vụ liên lạc tương tự họ nhưng lại không chịu cùng một khung pháp lý như doanh nghiệp viễn thông được cấp phép. Điều đó biến cuộc tranh luận quanh Telegram không chỉ là câu chuyện về kiểm duyệt hay cạnh tranh, mà còn là vấn đề cân bằng giữa đổi mới công nghệ, quản lý nội dung và công bằng trong chính sách.

Ở thời điểm hiện tại, các cáo buộc của Durov vẫn chưa đi kèm bằng chứng xác thực công khai, trong khi Jio kiên quyết phủ nhận mọi liên quan. Dẫu vậy, vụ việc vẫn thu hút sự chú ý lớn vì nó chạm đến một điểm rất nhạy cảm của Internet hiện đại: sự phụ thuộc vào các hệ thống định tuyến toàn cầu như BGP. Chỉ một thay đổi sai lệch trong bảng định tuyến cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền vượt qua biên giới quốc gia. Dù đây là một cuộc khẩu chiến giữa các tên tuổi công nghệ lớn hay là dấu hiệu của một vấn đề hạ tầng nghiêm trọng hơn, tranh cãi lần này cho thấy niềm tin vào mạng Internet mở vẫn có thể bị lung lay chỉ bởi vài dòng thông báo định tuyến.