O2 ấn định mùa hè 2029 để khai tử 2G tại Anh, tạo áp lực nâng cấp cho công tơ thông minh và thiết bị IoT

Virgin Media O2 (VMO2) cho biết họ sẽ bắt đầu tắt mạng 2G từ mùa hè năm 2029, đánh dấu bước đi mới trong kế hoạch hiện đại hóa hạ tầng di động tại Anh. 2G là thế hệ mạng di động thứ hai, ra đời chủ yếu để hỗ trợ thoại và tin nhắn, nhưng cũng được nhiều thiết bị đời cũ dùng để truyền lượng dữ liệu nhỏ với chi phí thấp. Theo nhà mạng, việc loại bỏ 2G sẽ giúp tái phân bổ tài nguyên mạng cho 4G và 5G — hai thế hệ mạng mới hơn có tốc độ cao hơn, ổn định hơn và tiết kiệm năng lượng hơn.

Mạng 2G bắt đầu hoạt động tại Anh từ năm 1992, đồng nghĩa đến thời điểm bị loại bỏ, công nghệ này đã tồn tại gần bốn thập kỷ. O2 có nguồn gốc từ Cellnet, liên doanh giữa British Telecom và Securicor thành lập năm 1985. Sau đó, Cellnet triển khai mạng GSM số vào năm 1993. GSM, viết tắt của Global System for Mobile Communications, là chuẩn mạng di động số từng đóng vai trò nền tảng cho 2G trên toàn cầu. Lịch sử lâu đời này cho thấy 2G không chỉ là công nghệ cũ, mà còn là một phần quan trọng trong quá trình phát triển viễn thông hiện đại.

Thách thức lớn nhất của việc tắt 2G nằm ở chỗ công nghệ này vẫn đang âm thầm phục vụ nhiều thiết bị ngoài smartphone. Tại Anh, mạng 2G hiện còn được dùng bởi công tơ điện thông minh, thiết bị báo động telecare cho người cao tuổi hoặc người cần hỗ trợ y tế từ xa, máy thanh toán, hệ thống an ninh và nhiều thiết bị IoT. IoT, hay Internet of Things, là khái niệm chỉ các thiết bị kết nối mạng như cảm biến, đồng hồ đo, máy bán hàng hoặc thiết bị giám sát có thể gửi dữ liệu tự động. Với các thiết bị này, 2G từng là lựa chọn hấp dẫn vì tiêu thụ điện thấp, chi phí vận hành rẻ và đủ dùng cho các gói dữ liệu nhỏ.

Quyết định của O2 bám theo lộ trình do chính phủ Anh công bố từ năm 2021, trong đó yêu cầu các mạng 2G và 3G phải được loại bỏ hoàn toàn trước năm 2033. Mạng 3G đã được các nhà khai thác lớn tại Anh dừng dịch vụ vào cuối năm 2025, nhưng 2G khó xóa sổ hơn do phạm vi ứng dụng rộng trong các hệ thống nền. Đầu năm nay, ba nhà mạng lớn gồm VMO2, BT/EE và VodafoneThree đã ký cam kết tắt 2G theo cách an toàn, đặc biệt với người dùng dễ tổn thương, các hệ thống quan trọng sống còn và hạ tầng quốc gia trọng yếu. Hạ tầng quốc gia trọng yếu, thường được gọi là CNI (Critical National Infrastructure), bao gồm các hệ thống như điện, nước, viễn thông và y tế mà nếu gián đoạn có thể gây ảnh hưởng lớn đến xã hội.

Theo cam kết, các nhà mạng phải công bố ngày kết thúc dịch vụ 2G ít nhất ba năm trước khi thực hiện. BT/EE dự kiến bắt đầu đóng mạng từ tháng 5/2029, còn Vodafone sẽ tắt 2G vào mùa xuân năm 2030. Ngoài ra, các doanh nghiệp viễn thông cũng phải xác minh rằng vùng phủ 4G hoặc 5G đủ tin cậy trước khi rút 2G khỏi một khu vực. Đây là điểm đáng chú ý bởi tại nhiều nơi ở Anh, tín hiệu 4G vẫn chưa thực sự ổn định. Về mặt kỹ thuật, vùng phủ là khả năng mạng di động cung cấp kết nối ở một khu vực nhất định; nếu vùng phủ 4G/5G chưa đủ tốt, việc tắt 2G có thể khiến một số thiết bị mất liên lạc hoàn toàn.

VMO2 cho biết 2G hiện chỉ chiếm chưa tới 0,5% tổng lưu lượng dữ liệu trên mạng di động của hãng và dịch vụ này cũng đã bị đóng với roaming quốc tế. Roaming là khả năng thuê bao sử dụng mạng của nhà khai thác khác khi ở ngoài vùng phục vụ hoặc ra nước ngoài. Dù tỷ trọng dữ liệu của 2G rất thấp, việc chuyển đổi không đơn giản vì nhiều thiết bị phụ trợ vẫn phụ thuộc vào chuẩn kết nối này để hoạt động âm thầm phía sau. Khi phổ tần — tức tài nguyên tần số vô tuyến dùng để truyền tín hiệu — được chuyển sang 4G và 5G, nhà mạng có thể tăng hiệu quả khai thác mạng và cải thiện chất lượng dịch vụ cho người dùng phổ thông.

Theo nhà phân tích Paolo Pescatore của PP Foresight, mốc 2029 của O2 cho thấy quá trình tắt 2G đã bước khỏi giai đoạn thảo luận để tiến vào triển khai thực tế. Ông nhấn mạnh đây không chỉ là câu chuyện của điện thoại cũ, mà còn liên quan đến công tơ thông minh, báo động telecare, thiết bị thanh toán, hệ thống bảo mật và cả các đội thiết bị IoT trong doanh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, công tơ thông minh không cần thay mới hoàn toàn; thay vào đó, bộ trung tâm truyền thông có thể được nâng cấp lên 4G. Bộ trung tâm truyền thông là thành phần chịu trách nhiệm gửi dữ liệu đo đếm từ công tơ về hệ thống quản lý của nhà cung cấp dịch vụ.

Giới phân tích cho rằng các đơn vị điện lực, chính quyền địa phương, nhà cung cấp y tế, công ty báo động và doanh nghiệp cần khẩn trương lập bản đồ toàn bộ thiết bị còn dùng 2G để xác định thiết bị nào có thể di chuyển sang mạng mới, thiết bị nào cần bộ truyền thông 4G mới và thiết bị nào buộc phải thay thế hoàn toàn. Việc chuyển sớm sang các hub 4G — tức bộ kết nối trung tâm dùng mạng 4G để truyền dữ liệu — được xem là cách giúp quá trình chuyển đổi mượt mà hơn và giảm rủi ro bị động khi thời hạn đến gần. Với động thái mới từ O2, thị trường Anh giờ không còn nhiều thời gian để trì hoãn quá trình rời bỏ một công nghệ từng rất phổ biến nhưng đang dần trở thành gánh nặng cho hạ tầng hiện đại.