Vodafone đối mặt vụ kiện 85 triệu bảng từ các đối tác nhượng quyền, nhưng không ghi nhận rủi ro trong báo cáo tài chính 2026

Vodafone đang đối mặt với một vụ kiện trị giá 85 triệu bảng Anh tại Tòa án Cấp cao Anh (High Court), nhưng tranh chấp này lại không xuất hiện như một khoản rủi ro tiềm tàng trong báo cáo tài chính năm 2026 của tập đoàn. Đơn kiện được thúc đẩy bởi Fairer Franchise, một nhóm đại diện cho 62 đối tác nhượng quyền hiện tại và trước đây của Vodafone. Nhượng quyền, hay franchise, là mô hình trong đó doanh nghiệp độc lập vận hành cửa hàng dưới thương hiệu của một tập đoàn lớn theo các điều khoản hợp tác thương mại. Các nguyên đơn cho rằng Vodafone đã đơn phương cắt giảm hoa hồng và thay đổi cơ chế trả thưởng cho các cửa hàng mang thương hiệu Vodafone mà không tham vấn đầy đủ.

Theo cáo buộc, sau khi Vodafone mở rộng chương trình nhượng quyền từ giữa năm 2017, nhiều đối tác đã được khuyến khích đầu tư mạnh vào hệ thống bán lẻ. Mạng lưới này sau đó phát triển lên khoảng 400 cửa hàng, trong đó 183 điểm bán do các bên liên quan trong vụ kiện vận hành. Tuy nhiên, từ tháng 7/2020, Vodafone bị cho là đã nhiều lần giảm mức hoa hồng đối với việc bán sản phẩm và dịch vụ. Đặc biệt, từ ngày 1/8/2020, hãng bị cáo buộc đã hạ tỷ lệ chi trả cho các giao dịch nâng cấp thuê bao và nâng cấp băng thông rộng cố định tại nhà, tức home broadband upgrade, vốn là việc khách hàng chuyển sang gói Internet gia đình cao hơn hoặc mới hơn.

Một phần trọng tâm của vụ việc nằm ở chương trình mang tên EVO, được Vodafone triển khai từ tháng 6/2021. Theo phía nguyên đơn, EVO đã tái cấu trúc cách tính hoa hồng theo hướng có lợi cho Vodafone. Trong bối cảnh này, ‘mô hình thù lao’ hay remuneration model được hiểu là công thức xác định cách đối tác được trả tiền dựa trên doanh số, loại giao dịch và các chỉ số kinh doanh khác. Các bên khởi kiện cho rằng việc thay đổi mô hình này diễn ra mà không có tham vấn phù hợp và không đánh giá đầy đủ tác động đến khả năng tồn tại của các cửa hàng nhượng quyền.

Điểm pháp lý quan trọng nhất của vụ kiện là lập luận cho rằng các bên nhượng quyền thực chất là ‘đại lý thương mại’ của Vodafone. Trong luật thương mại Anh, commercial agent hay đại lý thương mại là bên thay mặt doanh nghiệp chính để đàm phán hoặc bán hàng hóa, dịch vụ, hợp đồng. Nếu tòa án chấp nhận cách diễn giải này theo Commercial Agents Regulations, tức bộ quy định bảo vệ đại lý thương mại khi chấm dứt hợp tác, các đối tác nhượng quyền có thể được hưởng khoản bồi thường khi hợp đồng kết thúc. Nhóm nguyên đơn ước tính riêng phần bồi thường chấm dứt hợp tác này có thể lên tới 52 triệu bảng Anh. Vodafone bác bỏ lập luận đó và cho rằng các quy định nói trên không áp dụng trong trường hợp này.

Nhóm Fairer Franchise cho biết Vodafone đã thừa nhận trước tòa một số khía cạnh của vụ việc, bao gồm việc vi phạm hợp đồng liên quan đến các giai đoạn miễn tiền thuê mặt bằng tại một số cửa hàng nhưng không chuyển lợi ích đó cho bên nhượng quyền. Đại diện nhóm này còn cáo buộc Vodafone không chỉ bỏ qua vụ kiện 85 triệu bảng trong phần công bố nghĩa vụ tiềm tàng, mà còn âm thầm chi hơn 20 triệu bảng cho các đối tác nhượng quyền khác mà không giải thích rõ ràng. Trong kế toán doanh nghiệp, ‘nghĩa vụ tiềm tàng’ hay contingent liability là khoản có thể phát sinh trong tương lai tùy thuộc vào kết quả của một sự kiện pháp lý hoặc thương mại chưa ngã ngũ.

Theo nhóm nguyên đơn, 62 người tham gia vụ kiện đã mất doanh nghiệp, tiền tiết kiệm và trong nhiều trường hợp còn chịu ảnh hưởng nghiêm trọng về sức khỏe. Họ cho rằng khi VodafoneThree chuẩn bị tái cấu trúc hai hệ thống bán lẻ, nhà đầu tư và giới phân tích cần đặt câu hỏi liệu ban lãnh đạo hiện tại có nên tiếp tục các bước đi chiến lược lớn khi những cáo buộc nghiêm trọng về cách đối xử với đối tác nhượng quyền vẫn chưa được giải quyết. VodafoneThree là thực thể mới hình thành sau quá trình hợp nhất hoạt động, một xu hướng thường được gọi là consolidation trong ngành viễn thông, tức sáp nhập để tăng quy mô, giảm chi phí và mở rộng thị phần.

Trong báo cáo kết quả kinh doanh công bố hôm thứ Ba, Vodafone nêu rõ chỉ những vụ kiện mà tập đoàn đánh giá có khả năng dẫn tới dòng tiền chi ra đáng kể ở mức cao hơn ‘rất thấp’ mới được công bố. Nếu công ty cho rằng khả năng phải chi tiền là ‘có thể xảy ra’ và có thể ước tính đáng tin cậy, họ sẽ ghi nhận khoản dự phòng. Dự phòng, hay provision, là khoản chi phí được hạch toán trước cho một nghĩa vụ dự kiến trong tương lai. Tuy nhiên, tại thị trường Anh, Vodafone chỉ liệt kê hai vụ kiện khác: một liên quan đến cáo buộc tính phí quá mức với khách hàng mua hợp đồng gồm điện thoại và cước dịch vụ, và một liên quan đến cáo buộc các mạng di động lớn thông đồng rút kinh doanh khỏi Phones 4U, dẫn tới sự sụp đổ của nhà bán lẻ này. Vụ kiện từ Fairer Franchise hoàn toàn không được nhắc tới.

Kết quả tài khóa 2026 của Vodafone cho thấy doanh thu tăng 8% so với cùng kỳ, đạt 40,5 tỷ euro, nhờ tăng trưởng mạnh ở mảng dịch vụ và việc hợp nhất Three UK vào báo cáo. Doanh thu dịch vụ tăng 8,8% lên 33,5 tỷ euro, dù tại riêng thị trường Anh mức tăng chỉ đạt 0,3%. Những con số này cho thấy hoạt động kinh doanh cốt lõi của Vodafone vẫn duy trì đà đi lên, nhưng việc không đề cập một vụ kiện lớn từ chính mạng lưới bán lẻ nhượng quyền có thể khiến giới đầu tư chú ý hơn đến cách tập đoàn quản trị rủi ro pháp lý. Phiên điều trần tiếp theo của vụ việc dự kiến diễn ra vào ngày 9/7.